Examen geschiedenis
Gastcollege (Brazilië)
Brazilië heeft verdrag erkend en moeten daardoor recht van volkeren respecteren
Waarom sommige landen dat verdrag niet getekend hebben :
o België : heeft te maken met onze oud kolonies en economie Belgische
bedrijven in Congo als zij geen respect hebben voor recht in Congo, worden
ze gestraft
Zelfs strafrecht kan afgeschaft worden, ook al is het openbaar
Omwille van internationale verplichting kan je ingaan tegen de openbare orde bij
ons niet want exceptie van openbare orde
Rechten en plichten vd kinderen :
o Ons recht zegt dat een kind vanaf geboorte, rechten en plichten heeft
o Volgens geloof in Brazilië : als tweeling wordt geboren altijd sterke en zwakke
ziel moeder moet zwakke ziel achter laten pas als kind naar
gemeenschap wordt gebracht, heeft dit kind rechten
o Oplossing : sociale diensten hoogzwangere moeder in de gaten houden als
moeder na bevalling in het bos, zonder baby buiten komt (omdat het bv.
syndroom van down heeft) sociale dienst gaat dit kind dan halen en ervoor
zorgen
Frans recht = belangrijk
Hoofdstuk 1 : inleiding
Les 1
Geschiedenis
Grondwet vertaald in jaren 60
Raad van state : kwaliteitscontrole voor nieuwe normen, regering en parlement
adviseren
Afdeling bestuursrechtsspraak : beslissingen van raad van state kunnen vernietigen
Staatssecretaris (UM) : geen minister, behoort tot regering
Trias politica
o RM moet onafhankelijk zijn want beschermd mensen
o UM mag alleen uitvoeren wat WM heeft beslist
o WM maken wetten
Rood : individu beschermd tegen kapitaal
Blauw : individuele vrijheid
Groen : sociale gelijkheid
Nicole de Moor respecteert de menselijke waarde niet (tekst)
Rechtsgeschiedenis = metajuridica
, o Interactie van recht met macht, techniek, religie, … bv. nu wetten voor hacken
terwijl vroeger computers niet bestonden
o Recht bestuderen vanuit een andere wetenschap
o Kritisch, contextualiserend
o Interdisciplinair (elkaar nodig om probleem op te lossen) : rechtseconomie,
rechtspsychologie, …
o Uit het paradigma stappend
o Basisveronderstelling : nemo censetur ignorare legem (iedereen wordt geacht
de wet te kennen)
Onafhankelijke rechterlijke macht : je kan pas in gevangenis gaan als je ondervraagt
bent en effectief iets mis hebt gedaan
Politiestaat : macht is aan niets gebonden bv. Nazistaat (omgekeerde van rechtstaat)
Positief recht : het vandaag geldende recht, geponeerd (staat zwart op wit) bv.
huurcontract
België is ontstaan in 19de eeuw als een monsterverbond (liberalen verbond met
katholieken over onderwijs)
Beslissen over sancties met economisch zicht bv. hogere boetes maar niet meer
agenten want dat kost de staat geld
Carl Friedrich von Savigny :
o Historische rechsschule : historische benadering belangrijk binnen het recht,
groep onderzoekers die werken binnen gedeeld wetenschappelijk paradigma
o Recht verschilt van plaats (elke regio eigen geschiedenis)
o ‘als je het recht van een land wil kennen moet je hun geschiedenis kennen’
o Recht drukt ‘volksgeist’ uit (volk en geschiedenis heeft invloed op recht)
Testament maken voor Franse Revolutie moest bij pastoor (veel analfabeet)
o Pastoor zei dat je in testament moet zetten dat je iets aan de Kerk geeft omdat
je anders naar de hel gaat werden rijk
o Wanneer een testament gemaakt wordt als er geen notarissen zijn en de
pastoor bevoegd is, is dit geldig (non-retroactiviteit)
1804 : Napoleon zet in de wet dat de dokter niets kan krijgen van degene die hij in de
laatste momenten heeft behandeld
Internationaal privaatrecht (IPR) : bv. Je testament is gemaakt in Spanje en je
verhuist en sterft in Zuid-Afrika (daar zijn geen notarissen) testament blijft geldig
o Locus regit actum/formam acti (plaats bepaalt handeling) : een juridische
handeling is onderworpen aan voorwaarden van de plaats waar de
rechtshandeling is afgesloten, elke rechter past de in zijn rechtsgebied
geldende regels toe
Les 2
3 geldende testeervormen :
o Zelf schrijven eigenhandig testament
o Door notaris laten opmaken
, o Met document naar notaris gaan
Geschiedenis dient recht
Toepassing van de norm in de tijd : heuristiek (vaardigheid om iets te zoeken/vinden)
o Bewust zijn van tijdsverloop tussen feiten en uitspraak over die feiten
o Geschil beoordelen met het recht dat gold op moment vd feiten
o Geconsolideerde wetgeving : regels die al lang gelden maar dingen aan
veranderd zijn
o Non-retroactiviteit : wanneer een nieuwe wet wordt gemaakt kan die voor de
toekomst gelden maar niet (soms wel) voor het verleden bv. misdaad uit 1999
tijdlijn voor jurist
o Overgangsbepalingen : op einde vd wet, leggen uit wanneer de wet in
werking gaat, geven aan of die wet van toeppassing is voor retroactiviteit
Correct (evolutief) begrip van de norm : interpretatie
o Wetshistorische interpretatie : kijken naar geschiedenis vd wet zelf
wetsvoorstel, verslag vd parlementaire commissies, amendementen
Zoeken in totstandkomingsgeschiedenis naar ratio legis
Om de norm volgens bedoeling vd wetgever toe te kunnen passen
o Rechtshistorische interpretatie : kijken naar de wets- en maatschappelijke
geschiedenis of naar oude rechtssystemen (ook naar rechtspraak en -leer)
Historisch argument : inhoud recht
o Historisch nadenken om te interpreteren, inhoud recht te snappen, feitelijke
kennis bv. archieven voor verworven recht
Historische expertise : inhoud feiten
o Gerechtelijke deskundige bv. er is iets mis met de plaatsing vd muren van een
huis architect technisch verslag rechter beslist adhv dit verslag
o Bv. negationismeprocessen (het ontkennen van de holocaust) historicus
wordt ingezet voor het bewijs vd feiten
Familie is belangrijk in deze maatschappij 2/3 van je nalatenschap moet naar de
kinderen gaan (materieel)
Exegetisch : grammaticale interpretatie van belangrijke teksten bv. wetgeving
Hoe komt een formele wet tot stand
o Initiatief door regering (wetsontwerp) of parlement (wetsvoorstel)
o Hierbij moet een tekst met de redenen van die wet (exposé
demontive/memorie van toelichting)
o Wetsontwerp moet naar afdeling Wetgeving Raad van State (geven advies) bv.
waarschuwen dat ze dan een andere wet moeten veranderen of dat ze niet
bevoegd zijn voor een wetsontwerp enkel verplicht voor regering
o Parlement deelt zich in parlementaire commissies : bestuderen het voorstel,
kunnen aanpassen maken verslag
Amendement : wijziging door een parlementslid
, o Ontwerp goedgekeurd in één kamer
o Bekrachtiging van de wet : ondertekenen door federaal niveau
o Wet moet naar diensten van Belgisch Staatsblad na publicatie op het
Staatsblad, is de wet goedgekeurd
Ratio legis : het waarom van de wet, reden van de wet te weten komen door terug te
gaan naar het wetsvoorstel
Wet in de materiële betekenis : elke algemene rechtsregel die uitgaat van de daartoe
bevoegde overheid waarvan straf is gesteld
Wet in formele betekenis : regeling die tot stand komt door regering via de
grondwettelijke wetgevingsprocedure, regelgevende handeling
Decreet (Vlaams, gewesten), ordonnantie (Brussel)
Recht dient geschiedenis
Dienende rol recht : door recht hebben we geschreven bronnen
Rechtsbronnen : waar komt het recht vandaan (anders dan juridische bronnen :
registers, testament, …)
o Materieel (inhoud) : waar komt de inhoud van ons recht vandaan (religie,
politiek, klimaat, …) bv. verplicht sluiten onder de middag in Spanje
o Formeel (vorm) : recht ontstaat op 5 manieren
Schriftelijk (kunnen ook historische bronnen zijn) : wet, rechtspraak,
rechtsleer
Niet schriftelijk : gewoonterecht (ongeschreven recht), algemene
rechtsbeginselen (algemene principes bv. rechters moeten altijd
uitspraak doen, ze mogen recht niet weigeren)
Door recht hebben we veel meer historische bronnen bv. bij parochieregisters
(voorloper register van burgerlijke stand) kan je je familiegeschiedenis weten
Bij ons is de wet de belangrijkste rechtsbron (in Amerika is dit rechtspraak)
Gewoonterecht was vroeger de belangrijkste rechtsbron
Continuïteit en evolutie
Recht is constant in evolutie (revolutie is uitzondering)
Materiële continuïteit (blijft hetzelfde) : werkelijke land is hetzelfde maar wettelijk
anders bv. armenzorg van kerk naar staat (inhoudelijk dezelfde mensen) of vorstelijk
absolutisme na franse revolutie
Formele continuïteit : wettelijke land is hetzelfde maar werkelijk anders bv. doodstraf
in België tot 1996, rol van koning bij politiek
Niet alles op papier geloven :
o Normatieve bronnen (wettelijke land)
o Law in action (werkelijke land) : hoe rechtsregels in werkelijkheid worden
toegepast/ nageleefd er zijn veel misdaden die niet bekend zijn door geen
aangifte, bewijsproblemen, bemiddeling, …
Gastcollege (Brazilië)
Brazilië heeft verdrag erkend en moeten daardoor recht van volkeren respecteren
Waarom sommige landen dat verdrag niet getekend hebben :
o België : heeft te maken met onze oud kolonies en economie Belgische
bedrijven in Congo als zij geen respect hebben voor recht in Congo, worden
ze gestraft
Zelfs strafrecht kan afgeschaft worden, ook al is het openbaar
Omwille van internationale verplichting kan je ingaan tegen de openbare orde bij
ons niet want exceptie van openbare orde
Rechten en plichten vd kinderen :
o Ons recht zegt dat een kind vanaf geboorte, rechten en plichten heeft
o Volgens geloof in Brazilië : als tweeling wordt geboren altijd sterke en zwakke
ziel moeder moet zwakke ziel achter laten pas als kind naar
gemeenschap wordt gebracht, heeft dit kind rechten
o Oplossing : sociale diensten hoogzwangere moeder in de gaten houden als
moeder na bevalling in het bos, zonder baby buiten komt (omdat het bv.
syndroom van down heeft) sociale dienst gaat dit kind dan halen en ervoor
zorgen
Frans recht = belangrijk
Hoofdstuk 1 : inleiding
Les 1
Geschiedenis
Grondwet vertaald in jaren 60
Raad van state : kwaliteitscontrole voor nieuwe normen, regering en parlement
adviseren
Afdeling bestuursrechtsspraak : beslissingen van raad van state kunnen vernietigen
Staatssecretaris (UM) : geen minister, behoort tot regering
Trias politica
o RM moet onafhankelijk zijn want beschermd mensen
o UM mag alleen uitvoeren wat WM heeft beslist
o WM maken wetten
Rood : individu beschermd tegen kapitaal
Blauw : individuele vrijheid
Groen : sociale gelijkheid
Nicole de Moor respecteert de menselijke waarde niet (tekst)
Rechtsgeschiedenis = metajuridica
, o Interactie van recht met macht, techniek, religie, … bv. nu wetten voor hacken
terwijl vroeger computers niet bestonden
o Recht bestuderen vanuit een andere wetenschap
o Kritisch, contextualiserend
o Interdisciplinair (elkaar nodig om probleem op te lossen) : rechtseconomie,
rechtspsychologie, …
o Uit het paradigma stappend
o Basisveronderstelling : nemo censetur ignorare legem (iedereen wordt geacht
de wet te kennen)
Onafhankelijke rechterlijke macht : je kan pas in gevangenis gaan als je ondervraagt
bent en effectief iets mis hebt gedaan
Politiestaat : macht is aan niets gebonden bv. Nazistaat (omgekeerde van rechtstaat)
Positief recht : het vandaag geldende recht, geponeerd (staat zwart op wit) bv.
huurcontract
België is ontstaan in 19de eeuw als een monsterverbond (liberalen verbond met
katholieken over onderwijs)
Beslissen over sancties met economisch zicht bv. hogere boetes maar niet meer
agenten want dat kost de staat geld
Carl Friedrich von Savigny :
o Historische rechsschule : historische benadering belangrijk binnen het recht,
groep onderzoekers die werken binnen gedeeld wetenschappelijk paradigma
o Recht verschilt van plaats (elke regio eigen geschiedenis)
o ‘als je het recht van een land wil kennen moet je hun geschiedenis kennen’
o Recht drukt ‘volksgeist’ uit (volk en geschiedenis heeft invloed op recht)
Testament maken voor Franse Revolutie moest bij pastoor (veel analfabeet)
o Pastoor zei dat je in testament moet zetten dat je iets aan de Kerk geeft omdat
je anders naar de hel gaat werden rijk
o Wanneer een testament gemaakt wordt als er geen notarissen zijn en de
pastoor bevoegd is, is dit geldig (non-retroactiviteit)
1804 : Napoleon zet in de wet dat de dokter niets kan krijgen van degene die hij in de
laatste momenten heeft behandeld
Internationaal privaatrecht (IPR) : bv. Je testament is gemaakt in Spanje en je
verhuist en sterft in Zuid-Afrika (daar zijn geen notarissen) testament blijft geldig
o Locus regit actum/formam acti (plaats bepaalt handeling) : een juridische
handeling is onderworpen aan voorwaarden van de plaats waar de
rechtshandeling is afgesloten, elke rechter past de in zijn rechtsgebied
geldende regels toe
Les 2
3 geldende testeervormen :
o Zelf schrijven eigenhandig testament
o Door notaris laten opmaken
, o Met document naar notaris gaan
Geschiedenis dient recht
Toepassing van de norm in de tijd : heuristiek (vaardigheid om iets te zoeken/vinden)
o Bewust zijn van tijdsverloop tussen feiten en uitspraak over die feiten
o Geschil beoordelen met het recht dat gold op moment vd feiten
o Geconsolideerde wetgeving : regels die al lang gelden maar dingen aan
veranderd zijn
o Non-retroactiviteit : wanneer een nieuwe wet wordt gemaakt kan die voor de
toekomst gelden maar niet (soms wel) voor het verleden bv. misdaad uit 1999
tijdlijn voor jurist
o Overgangsbepalingen : op einde vd wet, leggen uit wanneer de wet in
werking gaat, geven aan of die wet van toeppassing is voor retroactiviteit
Correct (evolutief) begrip van de norm : interpretatie
o Wetshistorische interpretatie : kijken naar geschiedenis vd wet zelf
wetsvoorstel, verslag vd parlementaire commissies, amendementen
Zoeken in totstandkomingsgeschiedenis naar ratio legis
Om de norm volgens bedoeling vd wetgever toe te kunnen passen
o Rechtshistorische interpretatie : kijken naar de wets- en maatschappelijke
geschiedenis of naar oude rechtssystemen (ook naar rechtspraak en -leer)
Historisch argument : inhoud recht
o Historisch nadenken om te interpreteren, inhoud recht te snappen, feitelijke
kennis bv. archieven voor verworven recht
Historische expertise : inhoud feiten
o Gerechtelijke deskundige bv. er is iets mis met de plaatsing vd muren van een
huis architect technisch verslag rechter beslist adhv dit verslag
o Bv. negationismeprocessen (het ontkennen van de holocaust) historicus
wordt ingezet voor het bewijs vd feiten
Familie is belangrijk in deze maatschappij 2/3 van je nalatenschap moet naar de
kinderen gaan (materieel)
Exegetisch : grammaticale interpretatie van belangrijke teksten bv. wetgeving
Hoe komt een formele wet tot stand
o Initiatief door regering (wetsontwerp) of parlement (wetsvoorstel)
o Hierbij moet een tekst met de redenen van die wet (exposé
demontive/memorie van toelichting)
o Wetsontwerp moet naar afdeling Wetgeving Raad van State (geven advies) bv.
waarschuwen dat ze dan een andere wet moeten veranderen of dat ze niet
bevoegd zijn voor een wetsontwerp enkel verplicht voor regering
o Parlement deelt zich in parlementaire commissies : bestuderen het voorstel,
kunnen aanpassen maken verslag
Amendement : wijziging door een parlementslid
, o Ontwerp goedgekeurd in één kamer
o Bekrachtiging van de wet : ondertekenen door federaal niveau
o Wet moet naar diensten van Belgisch Staatsblad na publicatie op het
Staatsblad, is de wet goedgekeurd
Ratio legis : het waarom van de wet, reden van de wet te weten komen door terug te
gaan naar het wetsvoorstel
Wet in de materiële betekenis : elke algemene rechtsregel die uitgaat van de daartoe
bevoegde overheid waarvan straf is gesteld
Wet in formele betekenis : regeling die tot stand komt door regering via de
grondwettelijke wetgevingsprocedure, regelgevende handeling
Decreet (Vlaams, gewesten), ordonnantie (Brussel)
Recht dient geschiedenis
Dienende rol recht : door recht hebben we geschreven bronnen
Rechtsbronnen : waar komt het recht vandaan (anders dan juridische bronnen :
registers, testament, …)
o Materieel (inhoud) : waar komt de inhoud van ons recht vandaan (religie,
politiek, klimaat, …) bv. verplicht sluiten onder de middag in Spanje
o Formeel (vorm) : recht ontstaat op 5 manieren
Schriftelijk (kunnen ook historische bronnen zijn) : wet, rechtspraak,
rechtsleer
Niet schriftelijk : gewoonterecht (ongeschreven recht), algemene
rechtsbeginselen (algemene principes bv. rechters moeten altijd
uitspraak doen, ze mogen recht niet weigeren)
Door recht hebben we veel meer historische bronnen bv. bij parochieregisters
(voorloper register van burgerlijke stand) kan je je familiegeschiedenis weten
Bij ons is de wet de belangrijkste rechtsbron (in Amerika is dit rechtspraak)
Gewoonterecht was vroeger de belangrijkste rechtsbron
Continuïteit en evolutie
Recht is constant in evolutie (revolutie is uitzondering)
Materiële continuïteit (blijft hetzelfde) : werkelijke land is hetzelfde maar wettelijk
anders bv. armenzorg van kerk naar staat (inhoudelijk dezelfde mensen) of vorstelijk
absolutisme na franse revolutie
Formele continuïteit : wettelijke land is hetzelfde maar werkelijk anders bv. doodstraf
in België tot 1996, rol van koning bij politiek
Niet alles op papier geloven :
o Normatieve bronnen (wettelijke land)
o Law in action (werkelijke land) : hoe rechtsregels in werkelijkheid worden
toegepast/ nageleefd er zijn veel misdaden die niet bekend zijn door geen
aangifte, bewijsproblemen, bemiddeling, …
