volledige samenvatting rechtssociologie vub

Sociologie

Les 1: Wat is rechtssociologie?

1) Wat is recht?

Definitie volgens juristen:
 Geheel van regels uit bronnen van het recht (algemene principes,
wetten, gewoonten, …)
 Deze regels toepassen in de praktijk van RS en RL (ook RB’en)
 Recht heeft een consistentie structuur en een hiërarchische
ordening.

Definitie volgens filosofen (natuurrecht):
 Recht verwijst naar een ideaalbeeld als systeem van waarden en
principes die het sociale leven moeten structureren
 Gaat meer over een moreel beeld, wat het in de maatschappij moet
zijn (geïdealiseerd beeld van een aantal normen en waarden)

Definitie volgens sociologen:
 Gaat niet om de vraag wat geldend recht is, maar als een sociaal
fenomeen
 Hoe functioneert recht in de maatschappij?
1. Nauw: macht en controle van die machthebbers
2. Breed: geheel van collectieve gedragingen en normen die het
sociale leven structureren

2) Roscoe Pound (1870-1964)

Law in the books:
 Juridisch perspectief (regels die er gebruikt worden om een juridisch
probleem op te lossen), recht als puzzel binnen een set spelregels
 Correspondeerd met juristen die puzzels oplossen volgens de
rechtsbronnen

Law in action:
 Het recht zoals het bestaat in de praktijk, niet alleen hoe de rechten
in boeken zijn beschreven. Maar hoe functioneren juridische
instituties dan precies? Wat zijn de praktijken van het recht? Welke
actoren van het recht vinden we terug in de maatschappij? (veel
breder perspectief van recht)
 Wederzijdse invloed van maatschappij op recht en omgekeerd.

1

,  Hoe sociologen recht zien
Law in books Law in action
Wetteksten Totstandkoming
Vonnissen Functioneren juridische instituties
Bevoegdheden Effecten
Argumenten Praktijken
Oplossingen Problemen



3) Definitie rechtssociologie

= een empirische discipline waarin het recht wordt opgevat als een sociaal
verschijnsel, als een product van menselijke interactie. (Huls)

Definitie ontleden:
 Empirisch: In het veld met blote oog waarneembaar.
 Ze houden zich niet alleen aan de bronnen maar willen de ervaringen
testen, gaan in het veld
 Het recht wordt opgevat als een sociaal verschijnsel, het is geen
moreel verschijnsel.
 Zoektocht naar hoe recht betekenis krijgt in de maatschappij, door te
kijken naar achterliggende context bij totstandkoming en de effecten
van recht.

Belangrijk onderscheid tussen sociale productie en werking (komt terug op
de wederzijds invloed van maatschappij op recht en omgekeerd)
 Sociale productie: invloed van SL op het recht (hoe °recht?)
 Sociale werking: invloed van recht op de SL (invloed recht op MY?)


4) Sociale productie van recht:

Sociale factoren en actoren zijn relevant voor totstandkoming van recht
 Voor die productie van het recht
 Maatschappelijke elementen die invloed hebben op hoe het recht tot
stand komt (politiek, economische, juridisch en burgers)

Interne formele bronnen van recht:
 Wetgeving
 Rechtspraak
 Doctrine
 Gewoonterecht

2

,  Algemene rechtsbeginselen

Maatschappelijke bronnen van recht (Huls)

1. Politieke machtsverhouding

 Recht is het product van politieke besluitvormingsprocessen

 Publieke machtsfactoren: politieke partijen, ambtenaren,
Bestuurders


 Private machtsfactoren: lobby (zeer voorkomend verschijnsel)
bedrijfsleven, vakbonden, milieuorganisaties,
consumentenorganisaties
 Organisaties waarmee in dialoog wordt getreden en invloed
kunnen hebben op het proces van wetten


 Internationale politiek: België is deel van de EU dus vrijheid van
de wetgever is deels beperkt, europese commissie, … maar
organisaties zoals NAVO hebben ook invloed op onze wetgeving.

2. Economische-technologische ontwikkeling (klassieke socio. kijk)

 De ondernemingsgewijze productie en technologische innovatie
zijn sterk bepaald voor de inrichting van het rechtssysteem


 Economie (kapitalistische productiewijze) heeft invloed op WG
 Contract & eigendomsrechten, vrijemarkteconomie,
multinationals

 Wetenschap & technologie vergroot elk jaar meer en meer
 Er zijn ook gevaren aan verbonden, deze moeten gereguleert
worden. Zoals bv nucleaire technologieën, chemische
gebaseerde technologieën. Het recht probeert te zien wat er op
dit vlak gebeurt in de samenleving.
 Er zijn ook digitale technologieën met sociale netwerken
(sociale media) die een grote impact hebben op het recht
- Wat moet het recht doen met digitale technologieën?

 Rampen




3

, 3. Juridische professionals (sociologische kijk)

 Rechtspraak = Toepassing recht van rechters maar ook organisatie
van de rechterlijke macht
 ‘Recht is wat rechters doen in de praktijk’ (Realisten)
 Abstracte wetten krijgen pas betekenis in hun toepassing door
rechters
 Organisatie: Hoe functioneert de rechtelijke macht, hoe is zij
samengesteld en zijn haar werkzaamheden georganiseerd?
(Hoge werklast is een groot probleem als te veel zaken voor het
gerecht komen, zo ontstaan er langere wachtrijen, enz.)

 Advocatuur = Verzakelijking en Internationalisering. We hebben
een meer commerciëlere kijk op de advocatuur. Ook de rol van
internationale kantoren is belangrijk.

 Ambtenaren = Rechtsvormers en regelstoepassers bij de overheid.
Rol in wetgeving

4. Rechtsopvattingen van de burgers

 ‘Ieder wordt geacht de wet te kennen’ Quod non
 Dit is in de praktijk fictie, niet alles burgers kennen alle
rechten.

 Rechtssociologisch onderzoek naar:
 Welke kennis burgers paraat hebben over het recht? En hoe
weten ze dat?
 Opvattingen over het functioneren van de instituties van de
rechtstaat.
 Vertrouwen in recht als oplossing voor hun geschillen.

 Invloed van de burgers op het recht via opeisingen van rechten,
verkiezingen (klassieke mechanisme) en demonstraties (doorheen
de geschiedenis)

 Rechtscultuur
 Kijk naar de juridische instituties (aanbodwijze, hoe we met het
recht omgaan in bepaalde instituties)

4