Samenvatting: juridische bronnen (Rechtspraktijk)

Juridische bronnen

1. Wat is recht?
Recht = verzameling van (rechts)regels MAAR regels zijn geen / niet perse recht, ze zijn overal anders

-> bv. huisregels mama en papa kan je niet afdwingen voor de rechtbank



Domitius Ulpianus: “ubi societas, ibi ius”.

- Verschillen tussen samenleving / staten (staat vs. Rechtsstaat).
- Verband met de heersende economische opvatting.

Verschillende soorten rechtsregels:

- Berechtingsregels (= procesrecht)
- Wijzigingsregels
- Erkenningsregels (= geldig interpretatie en verhouding)

Enkele verbanden:

- Recht en godsdienst (belang secularisatie)
- Recht en moraal (positivisme vs. natuurrecht)
- Recht en sociale zeden (temporeel en cultureel bepaald)



Wat is een staat?:

- Bevolking
- Stuk grond
- Politieke organisatie
- Herkenning van de internationale gemeenschap
 herkenning Israël ligt internationaal gevoelig, omdat ze niet officieel als staat wordt
herkend. Net zoals Kosovo.


Wat is een rechtsstaat?:

- Bevolking
- Stuk grond
- Politieke organisatie
- Herkenning van de internationale gemeenschap
- Mensenrechten
- Scheiding der machten (uitvoerende macht, rechterlijke macht, wetgevende macht)



Discriminatie mag als je het kan rechtvaardigen!

-> bv. als iemand een medische aandoening heeft (dyslexie, dyscalculie,…) of u doet aan topsport
krijgt u mogelijks extra tijd of een aanpassing (officieel attest vereist)


1

,Herkenning = u krijgt een financiële tegemoetkoming van de staat



4 erkende godsdiensten:

1. Katholieke
2. Jodendom
3. Islam
4. Orthodoxe


Voorbeelden van machten: media, reclame, ….



Recht en moraliteit = morele normen (bv. ik mag niemand doden -> enkel uit zelfverdediging,
doodstraf, euthanasie, abortus)



Kapitalisme = ik-vorm

-> België, Nederland, Frankrijk, Luxemburg, Duitsland, ….



Communisme = wij-vorm

-> China, Noord-Korea, Vietnam, …



Soorten rechtsregels:

- Berechtingsregels = procesregels / procedureregels
- Wijzigingsregels
- Erkenningsregels



Doel van het recht: het ordenen van een samenleving van mensen

- Recht en rechtszekerheid
- Recht en rechtvaardigheid
 Aristoteles: verdelende vs. vergeldende rechtvaardigheid, of publiekrecht vs.
privaatrecht



Het recht als middel

- Op niveau van de rechtsregel (= gedragsregels of normen)
- Op niveau van de rechtspraak
- Op niveau van de rechtshandhaving (= afdwingbaarheid)
 Je gaat dat opvolgen -> bv. Je kan je boeten niet betalen, je voertuig word dan in
beslag genomen.


2

,Recht wil altijd rechtvaardigheid nastreven (MAAR zal er niet altijd in slagen)

-> bv. Ik als huurbaas wil mijn huurder eruit zetten na achterstallige betalingen, ik wil dus
rechtvaardigheid



Als u door het rood licht rijd hebt u de garantie dat u beboet gaat worden.

Als u niet naar u examen komt hebt u de garantie dat u niet geslaagd bent.



Geen eenvormige definitie, wel enkele belangrijke elementen.



Een poging tot definitie (die nooit voltooid zal zijn):

“het recht is een verzameling van rechtsregels in materiële zin en wordt gecreëerd door mensen met
als doen om hun samenleving te ordenen. Het toepassen en afdingen van deze rechtsregels moet
bijdragen tot een vreedzame en rechtvaardige samenleving”.



2. Indeling van het recht
Moord = met voorbedachte raden

Doodslag = (on)opzettelijke slagen en verwondingen met de dood tot gevolg



Objectief recht = Verzameling van alle rechtsregels

Subjectief recht = iets wat rechten en plichten voor u creëert / u kan rechten en plichten afdwingen
(bv. huurder verplichten om de huur te betalen)



Materieel recht = inhoudelijk recht (bv. de werking van euthanasie)

Formeelrecht = procedure recht



Het recht wordt onderverdeeld in domeinen:

- Volgens de activiteit die de regels ordent (bv. fiscaal recht)
- Volgens de techniek waarmee de regels worden geordend (bv. strafrecht)
- Volgens het niveau van totstandkoming van de regels (bv. Europees recht)



Onderscheid heeft zowel een didactisch als rechtstheoretisch nut.




3

, Klassiek onderscheid tussen privaatrecht en publiekrecht:

- Privaatrecht: recht van de burger
 Private belangen
 Relatie tussen burgers

- Publiekrecht: het recht van het handelen van de overheid
 Algemeen belang
 Verhoudingen tussen verschillende overheden onderling en de verhouding overheid
– burgers



Onderscheid is thans voor een groot deel achterhaald

- Privépersonen kunnen worden belast met overheidstaken en overheden kunnen deelnemen
aan het privaatrechtelijke rechtsverkeer.

- Vervlechting private belangen en algemeen belang
 Bv. sluiting Ford Genk te Genk (18/12/2014)
 Bv. aankoop mondmasker Corona (2020)

- Niet altijd (nog) een duidelijk onderscheid tussen privaat- en publiekrecht
 Rechtstakken (bv. sociaal zekerheidsrecht)
 Rechtsinstellingen (bv. huwelijk)



Sluitende opdeling privaat / publiekrecht onmogelijk.




4