Philosophy of the humanities
Week 1 :
1. Plato’s Republiek (Boek 7 en 10)
Allegorie van de Grot (Boek 7)
Plato introduceert een beroemde allegorie waarin hij menselijke perceptie en kennis
beschrijft:
● De Grot: Gevangenen zitten vast in een ondergrondse grot en kunnen alleen
schaduwen op de muur zien, veroorzaakt door objecten achter hen die door een vuur
worden verlicht.
● Schaduwen als werkelijkheid: Voor de gevangenen zijn deze schaduwen de enige
realiteit.
● Bevrijding en verlichting: Als een gevangene wordt losgemaakt en naar het licht
wordt geleid, ervaart hij pijn en verwarring, maar uiteindelijk leert hij de echte wereld
buiten de grot kennen.
● De Zon als symbool van het Goede: De laatste stap is het kijken naar de zon, die
staat voor de ultieme waarheid en het Goede.
● Terugkeer naar de grot: De bevrijde persoon heeft de plicht om terug te keren en
anderen te helpen, ook al zullen zij hem waarschijnlijk bespotten en verwerpen.
Interpretatie
● Epistemologisch: Onze zintuigen geven ons slechts een afgeleide, onvolledige
kennis van de werkelijkheid.
● Metafysisch: Er is een hoger niveau van werkelijkheid, het domein van de Ideeën.
● Sociaal-politiek: De filosoof-koning, die de waarheid heeft gezien, moet de stad
besturen.
Kritiek op Mimetische Kunst (Boek 10)
Plato verwerpt de imitatieve kunsten (zoals schilderkunst en poëzie) omdat ze ons verder
verwijderen van de waarheid:
Drie soorten objecten:
1. De ware vorm (Idee) van een object, gecreëerd door God.
2. Een concreet object, gemaakt door een ambachtsman, dat een afgeleide versie is
van de Idee.
3. Een afbeelding of imitatie van dat object, zoals een schilderij, wat slechts een kopie
van een kopie is.
Probleem van imitatie:
● Imitatieve kunst wekt emoties op en kan de ziel misleiden.
● Dichters en kunstenaars hebben geen ware kennis en moeten worden uitgesloten uit
de ideale staat.
2. Nietzsche – Voorbij Goed en Kwaad (Preface en Deel 1)
Kritiek op de Waarheid en Filosofie
, ● Waarheid is een constructie: Filosofen hebben waarheid gezien als een absolute,
maar Nietzsche stelt dat waarheid afhankelijk is van perspectief.
● Dogmatisme en Plato: Plato’s idee van de absolute waarheid (zoals de Ideeënleer) is
volgens Nietzsche een van de grootste misvattingen in de geschiedenis.
● “God is dood”: Dit betekent niet letterlijk dat God niet bestaat, maar dat de
traditionele metafysische en morele fundamenten zijn ingestort.
De Wil tot Waarheid in Vraag Gesteld
● Nietzsche vraagt zich af: waarom streven we naar waarheid en niet naar illusie?
● Misschien zijn illusies, leugens en perspectieven nuttiger voor het leven dan absolute
waarheid.
Perspectivisme en de Kritiek op Binaire Tegenstellingen
● Er is geen objectieve waarheid: Wat als de waarden die wij als absoluut beschouwen
slechts voortkomen uit onze beperkte menselijke blik?
● Opposities zoals goed/kwaad, waarheid/leugen, en rede/emotie zijn kunstmatige
constructies.
● Dit idee is revolutionair, omdat het de fundamenten van de westerse filosofie
ondermijnt.
3. Lecture week 1 : Samenvatting en Structuur
De presentatie biedt een overzicht van Plato’s en Nietzsche’s filosofieën en hun onderlinge
contrasten.
1. Inleiding
● Hoe kunnen er meerdere waarheden bestaan? (Centrale vraag van de week)
● Lezingen: Plato’s Republiek (Boek 7 en 10) en Nietzsche’s Voorbij Goed en Kwaad
(Preface en Deel 1).
2. Plato: Dialoog en de Socratische Methode
● Dialoog als filosofische methode: discussie leidt tot betere kennis.
● Socrates’ maieutiek: “vroedvrouw”-techniek waarbij hij gesprekspartners helpt de
waarheid te “baren.”
3. Allegorie van de Grot
Symboliek:
● De grot = onze wereld van illusies.
● Het licht buiten = de ultieme waarheid.
● De zon = het Goede.
● Het belang van educatie: de ziel moet worden “gedraaid” naar de waarheid.
, 4. Kritiek op Mimese (Boek 10)
Drie niveaus van realiteit:
● De echte vorm (Idee).
● De fysieke objecten (kopieën van de Ideeën).
● De kunst en poëzie (kopieën van kopieën, illusies).
● Kunst en poëzie misleiden de ziel en moeten worden geweerd uit de ideale staat.
5. Nietzsche: Kritiek op Plato en de Waarheid
● “Christendom is Platonisme voor het volk”: Het christendom heeft Plato’s fout
herhaald door een transcendente wereld van waarheid en moraliteit te prediken.
● Er is geen objectieve waarheid, alleen perspectieven.
● Wat als illusie en leugen juist noodzakelijk zijn voor het leven?
6. Kritiek op de Strikte Tegenstellingen in de Filosofie
● Voorbeeld: man/vrouw, goed/kwaad, rede/emotie zijn kunstmatige, cultureel
geconstrueerde tegenstellingen.
● Vergelijking met Virginia Woolf: Woolf pleit voor een mengeling van mannelijke en
vrouwelijke eigenschappen in de kunsten.
7. Conclusie: Verschillen tussen Plato en Nietzsche
Thema Plato Nietzsche
Waarheid Objectief, absolute Ideeën Meervoudig, afhankelijk van
perspectief
Kunst Verwijdert ons van de Is een essentieel onderdeel
waarheid van het leven
Moraal Er is een universeel Goede Morele waarden zijn
constructies
Realiteit Dualistisch (schijn vs. Perspectivistisch (veel
waarheid) interpretaties)
Belangrijke punten:
1. Plato’s epistemologie en metafysica: waarheid bevindt zich buiten de fysieke wereld.
, 2. Plato’s afwijzing van kunst: kunst is slechts een afspiegeling van een afspiegeling en
misleidt de ziel.
3. Nietzsche’s perspectivisme: er is geen absolute waarheid, alleen interpretaties.
4. Kritiek op binaire tegenstellingen: concepten zoals goed/kwaad zijn culturele
constructies.
Week 2 :
1. Descartes - Tweede Meditatie (Meditations on First Philosophy)
Skepticisme en de Methode van Twijfel
Descartes begint met radicale twijfel:
● Alles wat betwijfeld kan worden, moet terzijde worden geschoven totdat een
onbetwijfelbare waarheid wordt gevonden.
● Dit proces creëert een “tabula rasa” (schone lei) om kennis op te bouwen zonder
vooroordelen.
Cogito Ergo Sum: Het Fundament van Zekerheid
● De twijfel zelf is het enige dat niet kan worden ontkend.
● “Ik denk, dus ik ben” (Cogito, ergo sum) is de eerste zekere waarheid: zolang hij
denkt, bestaat hij.
● Dit betekent dat het denken (res cogitans) fundamenteler is dan de fysieke wereld
(res extensa).
De Onderscheiding tussen Denken en Materie
● Res cogitans (denkende substantie) = bewustzijn, redeneren, twijfelen.
● Res extensa (uitgebreide substantie) = fysieke objecten, tastbare realiteit.
● Dualisme: lichaam en geest zijn fundamenteel verschillende substanties.
Voorbeeld van de Smeltende Was
● Een stuk was verandert van vorm bij verhitting, maar blijft “dezelfde was”.
● Dit bewijst dat we dingen niet via de zintuigen waarnemen, maar via het verstand.
● Conclusie: de geest begrijpt objecten, zelfs als de zintuigen onbetrouwbaar zijn.
2. Spinoza - Uittreksels uit de Ethica
God als Substantie (Substance Monism)
● God = Natuur: alles is een manifestatie van één enkele substantie.
● In tegenstelling tot Descartes’ dualisme stelt Spinoza dat er slechts één substantie
bestaat (monisme).
● Alles wat bestaat, is een uitdrukking van deze ene substantie (res cogitans en res
extensa zijn slechts attributen ervan).
Afwijzing van God als Einddoel (Final Cause)
● Mensen denken dat alles een doel heeft, maar dat is slechts projectie van menselijke
verlangens op de natuur.
Week 1 :
1. Plato’s Republiek (Boek 7 en 10)
Allegorie van de Grot (Boek 7)
Plato introduceert een beroemde allegorie waarin hij menselijke perceptie en kennis
beschrijft:
● De Grot: Gevangenen zitten vast in een ondergrondse grot en kunnen alleen
schaduwen op de muur zien, veroorzaakt door objecten achter hen die door een vuur
worden verlicht.
● Schaduwen als werkelijkheid: Voor de gevangenen zijn deze schaduwen de enige
realiteit.
● Bevrijding en verlichting: Als een gevangene wordt losgemaakt en naar het licht
wordt geleid, ervaart hij pijn en verwarring, maar uiteindelijk leert hij de echte wereld
buiten de grot kennen.
● De Zon als symbool van het Goede: De laatste stap is het kijken naar de zon, die
staat voor de ultieme waarheid en het Goede.
● Terugkeer naar de grot: De bevrijde persoon heeft de plicht om terug te keren en
anderen te helpen, ook al zullen zij hem waarschijnlijk bespotten en verwerpen.
Interpretatie
● Epistemologisch: Onze zintuigen geven ons slechts een afgeleide, onvolledige
kennis van de werkelijkheid.
● Metafysisch: Er is een hoger niveau van werkelijkheid, het domein van de Ideeën.
● Sociaal-politiek: De filosoof-koning, die de waarheid heeft gezien, moet de stad
besturen.
Kritiek op Mimetische Kunst (Boek 10)
Plato verwerpt de imitatieve kunsten (zoals schilderkunst en poëzie) omdat ze ons verder
verwijderen van de waarheid:
Drie soorten objecten:
1. De ware vorm (Idee) van een object, gecreëerd door God.
2. Een concreet object, gemaakt door een ambachtsman, dat een afgeleide versie is
van de Idee.
3. Een afbeelding of imitatie van dat object, zoals een schilderij, wat slechts een kopie
van een kopie is.
Probleem van imitatie:
● Imitatieve kunst wekt emoties op en kan de ziel misleiden.
● Dichters en kunstenaars hebben geen ware kennis en moeten worden uitgesloten uit
de ideale staat.
2. Nietzsche – Voorbij Goed en Kwaad (Preface en Deel 1)
Kritiek op de Waarheid en Filosofie
, ● Waarheid is een constructie: Filosofen hebben waarheid gezien als een absolute,
maar Nietzsche stelt dat waarheid afhankelijk is van perspectief.
● Dogmatisme en Plato: Plato’s idee van de absolute waarheid (zoals de Ideeënleer) is
volgens Nietzsche een van de grootste misvattingen in de geschiedenis.
● “God is dood”: Dit betekent niet letterlijk dat God niet bestaat, maar dat de
traditionele metafysische en morele fundamenten zijn ingestort.
De Wil tot Waarheid in Vraag Gesteld
● Nietzsche vraagt zich af: waarom streven we naar waarheid en niet naar illusie?
● Misschien zijn illusies, leugens en perspectieven nuttiger voor het leven dan absolute
waarheid.
Perspectivisme en de Kritiek op Binaire Tegenstellingen
● Er is geen objectieve waarheid: Wat als de waarden die wij als absoluut beschouwen
slechts voortkomen uit onze beperkte menselijke blik?
● Opposities zoals goed/kwaad, waarheid/leugen, en rede/emotie zijn kunstmatige
constructies.
● Dit idee is revolutionair, omdat het de fundamenten van de westerse filosofie
ondermijnt.
3. Lecture week 1 : Samenvatting en Structuur
De presentatie biedt een overzicht van Plato’s en Nietzsche’s filosofieën en hun onderlinge
contrasten.
1. Inleiding
● Hoe kunnen er meerdere waarheden bestaan? (Centrale vraag van de week)
● Lezingen: Plato’s Republiek (Boek 7 en 10) en Nietzsche’s Voorbij Goed en Kwaad
(Preface en Deel 1).
2. Plato: Dialoog en de Socratische Methode
● Dialoog als filosofische methode: discussie leidt tot betere kennis.
● Socrates’ maieutiek: “vroedvrouw”-techniek waarbij hij gesprekspartners helpt de
waarheid te “baren.”
3. Allegorie van de Grot
Symboliek:
● De grot = onze wereld van illusies.
● Het licht buiten = de ultieme waarheid.
● De zon = het Goede.
● Het belang van educatie: de ziel moet worden “gedraaid” naar de waarheid.
, 4. Kritiek op Mimese (Boek 10)
Drie niveaus van realiteit:
● De echte vorm (Idee).
● De fysieke objecten (kopieën van de Ideeën).
● De kunst en poëzie (kopieën van kopieën, illusies).
● Kunst en poëzie misleiden de ziel en moeten worden geweerd uit de ideale staat.
5. Nietzsche: Kritiek op Plato en de Waarheid
● “Christendom is Platonisme voor het volk”: Het christendom heeft Plato’s fout
herhaald door een transcendente wereld van waarheid en moraliteit te prediken.
● Er is geen objectieve waarheid, alleen perspectieven.
● Wat als illusie en leugen juist noodzakelijk zijn voor het leven?
6. Kritiek op de Strikte Tegenstellingen in de Filosofie
● Voorbeeld: man/vrouw, goed/kwaad, rede/emotie zijn kunstmatige, cultureel
geconstrueerde tegenstellingen.
● Vergelijking met Virginia Woolf: Woolf pleit voor een mengeling van mannelijke en
vrouwelijke eigenschappen in de kunsten.
7. Conclusie: Verschillen tussen Plato en Nietzsche
Thema Plato Nietzsche
Waarheid Objectief, absolute Ideeën Meervoudig, afhankelijk van
perspectief
Kunst Verwijdert ons van de Is een essentieel onderdeel
waarheid van het leven
Moraal Er is een universeel Goede Morele waarden zijn
constructies
Realiteit Dualistisch (schijn vs. Perspectivistisch (veel
waarheid) interpretaties)
Belangrijke punten:
1. Plato’s epistemologie en metafysica: waarheid bevindt zich buiten de fysieke wereld.
, 2. Plato’s afwijzing van kunst: kunst is slechts een afspiegeling van een afspiegeling en
misleidt de ziel.
3. Nietzsche’s perspectivisme: er is geen absolute waarheid, alleen interpretaties.
4. Kritiek op binaire tegenstellingen: concepten zoals goed/kwaad zijn culturele
constructies.
Week 2 :
1. Descartes - Tweede Meditatie (Meditations on First Philosophy)
Skepticisme en de Methode van Twijfel
Descartes begint met radicale twijfel:
● Alles wat betwijfeld kan worden, moet terzijde worden geschoven totdat een
onbetwijfelbare waarheid wordt gevonden.
● Dit proces creëert een “tabula rasa” (schone lei) om kennis op te bouwen zonder
vooroordelen.
Cogito Ergo Sum: Het Fundament van Zekerheid
● De twijfel zelf is het enige dat niet kan worden ontkend.
● “Ik denk, dus ik ben” (Cogito, ergo sum) is de eerste zekere waarheid: zolang hij
denkt, bestaat hij.
● Dit betekent dat het denken (res cogitans) fundamenteler is dan de fysieke wereld
(res extensa).
De Onderscheiding tussen Denken en Materie
● Res cogitans (denkende substantie) = bewustzijn, redeneren, twijfelen.
● Res extensa (uitgebreide substantie) = fysieke objecten, tastbare realiteit.
● Dualisme: lichaam en geest zijn fundamenteel verschillende substanties.
Voorbeeld van de Smeltende Was
● Een stuk was verandert van vorm bij verhitting, maar blijft “dezelfde was”.
● Dit bewijst dat we dingen niet via de zintuigen waarnemen, maar via het verstand.
● Conclusie: de geest begrijpt objecten, zelfs als de zintuigen onbetrouwbaar zijn.
2. Spinoza - Uittreksels uit de Ethica
God als Substantie (Substance Monism)
● God = Natuur: alles is een manifestatie van één enkele substantie.
● In tegenstelling tot Descartes’ dualisme stelt Spinoza dat er slechts één substantie
bestaat (monisme).
● Alles wat bestaat, is een uitdrukking van deze ene substantie (res cogitans en res
extensa zijn slechts attributen ervan).
Afwijzing van God als Einddoel (Final Cause)
● Mensen denken dat alles een doel heeft, maar dat is slechts projectie van menselijke
verlangens op de natuur.
