Samenvatting Spraakklankstoornissen eerste jaar logopedie

SPRAAKKLANKSTOORNISSEN EN
AFWIJKENDE MONDGEWOONTEN
DEEL SPRAAKKLANKSTOORNISSEN

ALGEMENE INLEIDING

 Communicatie is mogelijk op basis van taal en articulatie is hierbij een medium
 Vaardigheid om te leren articuleren is genetisch aanwezig
 Articuleren is een leerproces  basisvoorwaarden:
o Orale bewegingen  klankproductie  motorisch leren  fonetische vaardigheid
o Spraakklanken zijn dragers van betekenis  fonologische vaardigheid
 Spraakklank: wat we concreet horen [ ]
 Foneem: abstract, hoort bij een bepaalde taal / /
 Verloop  vrij snel en zonder al te veel moeite bij de meeste kinderen


LEVELT

 ‘Speaking’ – from intention to articulation
 Idee  taal  articulatie
o Idee moet gerealiseerd worden en daarvoor hebben we taal ter beschikking, zodat aan het
idee een taalvorm gegeven kan worden
o De uiteindelijke realisatie vindt plaats dmv articulatie


MYSAK

 Het spraaksysteem volgens Mysak toont dat:
o Articulatie maar een onderdeel is van een
groter en complex geheel
o Er achter articulatie heel wat schuilgaat zoals
hele bezenuwing, hersenwerking, spieren,
articulatieorganen




1

,  Conclusie:
o Articulatie is het eindpunt van de communicatie maar tegelijk het begin
 Op die manier wordt de verwevenheid met het gehoor (het ontvangen van
binnenkomende informatie) en met de taal (het coderen en decoderen van de
boodschappen) wordt aangetoond
 In de logopedie is het essentieel dat men oog heeft voor de samenhang tussen
verschillende factoren binnen het communicatieproces

‘Articulatie is het eindpunt van de communicatie maar tegelijk het begin’. Leg deze uitspraak uit.

 Heden  neuromathematische modellen van spraakproductie
o Complex
o 3 componenten:
 Cognitieve component
 Motorische component
 Sensorische component
o Sluiten aan bij Levelt
o Belangrijk voorbeeld: DIVA-model


DIVA-MODEL




 Pasgeborene
o Bezit geen speech sound map
 In deze map zijn fonologisch gespecifeerde taalspecifieke spraakeenheden
(spraakklanken, syllaben, woorden) gerepresentateerd
o Leert de fonemische representaties van spraakklanken, syllaben en woorden door te:
 Brabbelen (spontaan)
 Imiteren (nadoen van het model  modeling)
o Eenvoudiger model: Levelt

2

, taal


logopedie en
gehoor
audiologie

stem
spraak vloeiendheid
articulatie
MOGELIJKE OORZAKEN VAN STOORNISSEN BINNEN HET DOMEIN VAN ARTICULATIE

 Een niet goed verlopend leren articuleren (niet leren, onvoldoende leren, foutief leren)
 Structurele afwijkingen in de zogenaamde articulatie-organen
 Bewegingsprobleem thv de tong (myofunctioneel)
 Probleem met de bezenuwing van de betrokken spieren
 Auditief perceptueel probleem

Ondanks een aanwijsbare pathologie ‘leert’ het kind articuleren zij het met meer moeite  bij bepaalde
kinderen (zonder andere pathologische tekenen thv de articulatieorganen, bezenuwing, gehoor) verloopt leren
articuleren niet zo vlot omdat er een probleem is met leren:

 Juist vormen van spraakklanken
 Ontdekken van betekenisdragende kracht van spraakklanken
 Beide

 leermodel staat centraal want alle kinderen leren (goed) articuleren ook al vertonen ze voor het overige een
normale ontwikkeling, afwijkingen aan articulatie-organen, bezenuwingsproblemen of een ernstig auditief
probleem  behandeldoel = leren ‘aanvaardbaar’ articuleren (hangt af van omgeving waarin het gedrag
gesteld dient te worden)

LEERMODEL ZIEKTEMODEL
Cliënt Patiënt
Gedragingen Symptonen
Stoornis Pathologie
Interventie Behandeling
Ontwikkelingsgeschiedenis Pathogenese (geschiedenis van de ziekte)




3

, Waarom kiezen Elen en Manders voor het leermodel?


DEEL 1: ACHTERGRONDEN

INLEIDING: FUNDAMENTEN ARTICULATIE EN ARTICULEREN

 Spreken = middel om contact te leggen tussen mensen
 Taal en articulatie zijn nauw verbonden, maar taal ≠ articulatie
o Taalsysteem (abstract) binnen een bepaalde groep mensen  (concreet) spreken, schrijven,
gebaren (modaliteiten)
o Spreken is de primaire, eerst geleerde, meest voorkomende verschijningsvorm van taal bij
de normaalhorende taalgebruikers
o Spreken: een hoorbaar tot geluid gemaakt idee
o Taalgebruik is een omzetting van het taalsysteem door een individu (inwendige taal) naar een
inwendige spraak en veruitwendigd door uitwendige taal = spraak
o Communicatie met spraakklanken = omzetting ideeën  articulatiebewegingen


TAALPRODUCTIEMECHANISME




 Covert speech: onderliggend, voorbereidend werk door conceptualizer en formulator
 Overt speech: omzetting in articulatie door articulator
 Input en output
 Monitoring en feedback
 Cybernetisch: leer van de automatische bewegingen

Bespreek het taalproductiemechanisme van Levelt.

4