2024-2025
PSYCHOLOGISCHE
MODELLEN VAN
HULPVERLENING
HERBERT ROEYERS, KRISTOF HOORELBEKE, & LUC VAN DEN
BERGHE
,INLEIDING
Modellen met elkaar kunnen vergelijke + kunnen
1. Opdeling per model toelichten welk transcript bij welk model behoort.
1. Historische achtergrond
Vroeger werd alles afgeleid van drie perspectieven: psychoanalyse, humanisme en behaviorisme. Nu ook:
integratieve en korte psychotherapeutische benaderingen.
Definitie psychotherapie: de geïnformeerde en planmatige toepassing van technieken die zijn afgeleid van
gevestigde psychologische principes, door personen die door training en ervaring gekwalificeerd zijn om
deze principes te begrijpen en om deze technieken toe te passen met de bedoeling individuen te helpen bij
het aanpassen van persoonlijke kenmerken zoals gevoelens, waarden, attitudes en gedrag die door de
therapeut als onaangepast of onaangepast worden beoordeeld. professionele wortels en historische context
van belang!
2. Persoonlijkheidsconcept
Drie gemeenschappelijke elementen in de definitie van persoonlijkheid.
1. Persoonlijkheid is gestructureerd, georganiseerd en geïntegreerd (meer dan een collectie van
kenmerken)
2. Impliceert consistentie en stabiliteit in functioneren van persoonlijkheid. Er is echter een variatie naargelang
de context.
3. Er is een ontwikkelingsaspect. Die houdt rekening met ervaringen uit kindertijd.
3. Psychologische gezondheid en psychopathologie
Er kan veel misgaan in de zich ontwikkelende persoonlijkheid door biologische of psychosociale factoren.
Er wordt nog steeds duidelijk gesproken over wat onaangepast gedrag is. Bovendien groeit het besef van de
noodzaak om persoonlijkheid te conceptualiseren. Psychische stoornissen hebben geen natuurlijke grenzen, enkel
losse categorische samenhang.
Studies blijken aan te tonen dat hoe hoger je scoort op p, hoe slechter je familiegeschiedenis het doet op
vlak van psychiatrische aandoening etc.
De termen van persoonlijkheidstheorie, psychopathologie en de doelen van psychotherapie zijn niet neutraal. Ze zijn
ingebed in een waardenstructuur die bepaalt wat het belangrijkst is om te weten over de verandering in een
individu, stel, gezin of groep
4. Proces van klinische assessment
Doel: de methoden beschrijven die worden gebruikt om inzicht te krijgen in de stijl of het patroon van
interactie, symptomen en adaptieve middelen van een individu
Alles bij elkaar genomen, is een primaire dimensie waarlangs klinische beoordelingen variëren, de
intrapersoonlijk-interpersoonlijke. Een andere dimensie waarop dergelijke beoordelingen variëren, betreft de
mate waarin aandacht wordt besteed aan affecten, gedragingen of cognities.
5. Praktijk van de therapie
Doel: typische structuur, doelen, technieken, strategieën en het proces van therapie en hun tactische doeleinden
beschrijven
De relatie tussen psychotherapie en cultuur is er dus een van wederzijdse beïnvloeding. Twee belangrijke culturele
fenomenen die momenteel de praktijk van psychotherapie beïnvloeden, zijn de medicalisering (spreken over
‘symptomen’, er zijn studies die aantonen dat een farmacologische interventie gelijkwaardige uitkomsten biedt als
psychotherapie. Het lijkt ook dat een combinatie van medicatie en psychotherapie beter presteert.) en de
technologische revolutie (Aanvankelijk lag de focus op de telefoontechnologie, nu ruimer (bv: mHealth). We kunnen
wel nog geen zekerheden uitspraken rond de effectiviteit ervan voor behandeling.)
6. Therapeutische relatie
Doel: de houding beschrijven die de therapeut inneemt ten opzichte van de cliënt
Veel bezoekers bevestigden reeds de correlatie tussen therapeutische relatie en resultaat van de therapie.
Verschillende therapieën maken echter op verschillende manieren gebruik van de therapeutische relatie
(TR). Twee-aan-twee-model om verschillen in kaart te brengen. (Messer en Fishman)
1. Eén dimensie is het tot stand brengen van een relatie om meer invloed te hebben bij het gebruik van
technieken om therapeutische verandering teweeg te brengen, versus de TR zelf als het middelpunt van
de behandeling.
2. De tweede dimensie heeft betrekking op hoe direct de acties van de therapeut de TR
aanpakken: zijn de interventies van de therapeut bedoeld om deze direct aan te pakken of niet.
1
, 7. Curatieve factoren
Doel: de factoren (dwz veranderingsmechanismen die tot verandering leiden) beschrijven en hun relatieve
belang beoordelen.
Een actuele controverse in de onderzoeksliteratuur van psychotherapie is of verandering grotendeels wordt
veroorzaakt door specifieke ingrediënten van therapie of door factoren die alle therapieën gemeen hebben.
1. De eerste verwijst naar specifieke technische interventies. De benadering met specifieke
ingrediënten vertoont enige overeenkomsten met het medische model. Voorstanders ervan
hebben de neiging om in gedrags-, cognitieve en cognitief-gedragskampen te vallen, maar in
theorie zouden ze afkomstig kunnen zijn van een van de psychotherapiescholen.
2. Een tweede benadering vindt gemeenschappelijke factoren belangrijke veranderingselementen.
Belangrijke categorieën van variabelen zijn dan cliënt-factoren, therapeut-factoren, TR-factoren,
Therapeutische interventies
3. Een derde benadering was om de dichotomie van relatie en techniek uit te dagen om te tonen
dat beide benaderingen niet kunnen bestaan zonder de andere.
8. Toepasbaarheid en ethische overwegingen
Doel: patiënten beschrijven voor wie de aanpak relevant is en alle gezondheid gerelateerde toepassingen
Doel: ethische kwesties beschrijven die specifiek zijn voor de benadering
Psychotherapie is minstens evenzeer een sociaal en cultureel gesitueerde activiteit is als een biologisch
gedreven activiteit.
9. Onderzoeksondersteuning en EBP
Doel: bestaand onderzoek samenvatten dat de werkzaamheid en effectiviteit van de aanpak ondersteund en in het
algemeen de rol van onderzoek in de praktijk beschrijft
Psychotherapeutisch proces en uitkomstonderzoek
EBP: de wetenschap en praktijk van psychotherapie
▪ Empirisch ondersteunde behandelingen = EST’s
▪ Voordelen EST’s: Een gedeelde taal, oorzakelijke conclusie over effectiviteit, procedures op een
gestandaardiseerde manier repliceren, resultaten meten
▪ Nadelen EST’s: diagnose te smal, beperkt zich op persoon, overtuiging onderzoeker is bepalend voor
uitkomst, uitsluiting van veel mensen waardoor cijfers vertekend zijn. Ook: belang TR wordt
geminimaliseerd
10. Casus illustratie
Doel: klinische toepassingen van dit model illustreren door de belangrijkste beoordelings- structurele,
technische en relationele elementen van het proces van de behandeling van een persoon-paar-groep te
beschrijven.
Sigmund Freud was de eerste die casusillustraties gebruikte.
▪ Er zijn verschillende voordelen om casusrapport als methode te gebruiken.
1. Therapeut heeft een bevoorrechte positie om te weten wat er is gebeurd in de therapie.
2. Dieper begrip van een bepaalde benadering van psychotherapie (educatieve waarde).
3. Rol van cultuur bepalen
4. Nagaan hoe proces van een specifieke therapie werkt
5. Nagaan hoe een mismatch tussen cliënt en therapie de uitkomst kan beïnvloeden
6. Factoren die los van therapie staan, vaststellen
7. Therapeut-factoren en cliënt-factoren vaststellen die uitkomst beïnvloeden
▪ Er zijn natuurlijk ook nadelen.
1. Mening van één persoon
2. Moeilijk om te generaliseren
3. Moeilijk om oorzaak-gevolgrelatie vast te stellen
4. Gevaar bij overinterpreteren van bevindingen.
11. Suggesties voor verdere studie
Doel: de instructeur helpen bij het toewijzen van relevante lezingen en/of video’s als aanvulling op de tekst.
1.1 Twee categorieën essentiële psychotherapieën
1) Oorsprong al vroeg in de geschiedenis die zijn herzien en verfijnd
▪ Vb. psychoanalyse, existentieel humanisme, traditionele gedragstherapie, …
2) Meer recente die een sterke invloed hebben en waarschijnlijk blijvend zijn
▪ Vb. de rationeel/psychodynamische, cognitieve gedragsmatige, integratieve therapieën, …
2
, 2. Empirically supported treatments (ESTs)
➢ Ook: empirically validated treatments (EVTs) genoemd
• Behandelingen die duidelijk empirische validatie hebben gehad/ die in onderzoek getoond hebben
dat ze werken
➢ Sinds 1993 is er een verhoogde aandacht
• Eerst voor volwassenen
• Nadien ook voor kinderen
➢ In de VS werden lijsten gepubliceerd met effectieve behandelingen
• Verzekeringsmaatschappijen moeten heel wat geld betalen aan zorgverleners → men wil dan ook dat
wat er aangeboden wordt dat het werkt → lijsten met effectieve behandelingen en alleen deze worden
terugbetaalt
2.1 Empirically supported treatments (ESTs): bedenkingen
1. Sommige (kortdurende) vormen van therapie laten zich beter onderzoeken dan andere, dit geeft
een vertekend beeld
2. De EST (EVT) beweging ging aanvankelijk voorbij aan meer universele aspecten van het
therapeutisch proces die wellicht nog van groter belang zijn
3. Naturalistische waarde van het onderzoek? (In de praktijk gaan therapeuten zich nooit helemaal aan
het protocol houden)
4. Belang van theoretische trouw? (hoe meten we validiteit?)
5. Suggereert wel dat er iets werkt
3. Therapeutische relatie-factoren
➢ Relatie met en competentie van de therapeut verklaren 30 % van de variantie in behandelingsresultaat
bij volwassenen, tegenover 15 % die verklaard wordt door specifieke therapeutische technieken
(Lambert & Barley, 2001 → volwassenen)
➢ Belangrijkste:
• Consensus over het doel en samenwerking
• Therapeutische alliantie
• Cohesie bij groepstherapie
• Empathie van de therapeut
- Placebo = therapietechnieken
- Feit dat er iemand aandacht heeft voor jou
blijkt even goed te werken als de therapie
3.1 Therapeutische relatie-factoren bij kinderen en adolescenten
➢ Meta-analyse door Karver et al. (2006 → kinderen)
➢ Sterk gerelateerd aan therapie-resultaat:
• Therapeutische relatie met kind/jongere
• Beïnvloedingsvaardigheden van de therapeut
➢ Matig gerelateerd aan therapie-resultaat:
• Interpersoonlijke vaardigheden van de therapeut
• Bereidheid van de ouders om te participeren in de behandeling
• Bereidheid van kind/jongere om te participeren in de behandeling
• De mate van participatie van de cliënt
• De mate van participatie van de ouders
Beïnvloedingsvaardigheden en kwaliteit van therapeutische
relatie zijn sterk gerelateerd aan therapieresultaat
Alles aan rechter kant = positieve relatie
3
PSYCHOLOGISCHE
MODELLEN VAN
HULPVERLENING
HERBERT ROEYERS, KRISTOF HOORELBEKE, & LUC VAN DEN
BERGHE
,INLEIDING
Modellen met elkaar kunnen vergelijke + kunnen
1. Opdeling per model toelichten welk transcript bij welk model behoort.
1. Historische achtergrond
Vroeger werd alles afgeleid van drie perspectieven: psychoanalyse, humanisme en behaviorisme. Nu ook:
integratieve en korte psychotherapeutische benaderingen.
Definitie psychotherapie: de geïnformeerde en planmatige toepassing van technieken die zijn afgeleid van
gevestigde psychologische principes, door personen die door training en ervaring gekwalificeerd zijn om
deze principes te begrijpen en om deze technieken toe te passen met de bedoeling individuen te helpen bij
het aanpassen van persoonlijke kenmerken zoals gevoelens, waarden, attitudes en gedrag die door de
therapeut als onaangepast of onaangepast worden beoordeeld. professionele wortels en historische context
van belang!
2. Persoonlijkheidsconcept
Drie gemeenschappelijke elementen in de definitie van persoonlijkheid.
1. Persoonlijkheid is gestructureerd, georganiseerd en geïntegreerd (meer dan een collectie van
kenmerken)
2. Impliceert consistentie en stabiliteit in functioneren van persoonlijkheid. Er is echter een variatie naargelang
de context.
3. Er is een ontwikkelingsaspect. Die houdt rekening met ervaringen uit kindertijd.
3. Psychologische gezondheid en psychopathologie
Er kan veel misgaan in de zich ontwikkelende persoonlijkheid door biologische of psychosociale factoren.
Er wordt nog steeds duidelijk gesproken over wat onaangepast gedrag is. Bovendien groeit het besef van de
noodzaak om persoonlijkheid te conceptualiseren. Psychische stoornissen hebben geen natuurlijke grenzen, enkel
losse categorische samenhang.
Studies blijken aan te tonen dat hoe hoger je scoort op p, hoe slechter je familiegeschiedenis het doet op
vlak van psychiatrische aandoening etc.
De termen van persoonlijkheidstheorie, psychopathologie en de doelen van psychotherapie zijn niet neutraal. Ze zijn
ingebed in een waardenstructuur die bepaalt wat het belangrijkst is om te weten over de verandering in een
individu, stel, gezin of groep
4. Proces van klinische assessment
Doel: de methoden beschrijven die worden gebruikt om inzicht te krijgen in de stijl of het patroon van
interactie, symptomen en adaptieve middelen van een individu
Alles bij elkaar genomen, is een primaire dimensie waarlangs klinische beoordelingen variëren, de
intrapersoonlijk-interpersoonlijke. Een andere dimensie waarop dergelijke beoordelingen variëren, betreft de
mate waarin aandacht wordt besteed aan affecten, gedragingen of cognities.
5. Praktijk van de therapie
Doel: typische structuur, doelen, technieken, strategieën en het proces van therapie en hun tactische doeleinden
beschrijven
De relatie tussen psychotherapie en cultuur is er dus een van wederzijdse beïnvloeding. Twee belangrijke culturele
fenomenen die momenteel de praktijk van psychotherapie beïnvloeden, zijn de medicalisering (spreken over
‘symptomen’, er zijn studies die aantonen dat een farmacologische interventie gelijkwaardige uitkomsten biedt als
psychotherapie. Het lijkt ook dat een combinatie van medicatie en psychotherapie beter presteert.) en de
technologische revolutie (Aanvankelijk lag de focus op de telefoontechnologie, nu ruimer (bv: mHealth). We kunnen
wel nog geen zekerheden uitspraken rond de effectiviteit ervan voor behandeling.)
6. Therapeutische relatie
Doel: de houding beschrijven die de therapeut inneemt ten opzichte van de cliënt
Veel bezoekers bevestigden reeds de correlatie tussen therapeutische relatie en resultaat van de therapie.
Verschillende therapieën maken echter op verschillende manieren gebruik van de therapeutische relatie
(TR). Twee-aan-twee-model om verschillen in kaart te brengen. (Messer en Fishman)
1. Eén dimensie is het tot stand brengen van een relatie om meer invloed te hebben bij het gebruik van
technieken om therapeutische verandering teweeg te brengen, versus de TR zelf als het middelpunt van
de behandeling.
2. De tweede dimensie heeft betrekking op hoe direct de acties van de therapeut de TR
aanpakken: zijn de interventies van de therapeut bedoeld om deze direct aan te pakken of niet.
1
, 7. Curatieve factoren
Doel: de factoren (dwz veranderingsmechanismen die tot verandering leiden) beschrijven en hun relatieve
belang beoordelen.
Een actuele controverse in de onderzoeksliteratuur van psychotherapie is of verandering grotendeels wordt
veroorzaakt door specifieke ingrediënten van therapie of door factoren die alle therapieën gemeen hebben.
1. De eerste verwijst naar specifieke technische interventies. De benadering met specifieke
ingrediënten vertoont enige overeenkomsten met het medische model. Voorstanders ervan
hebben de neiging om in gedrags-, cognitieve en cognitief-gedragskampen te vallen, maar in
theorie zouden ze afkomstig kunnen zijn van een van de psychotherapiescholen.
2. Een tweede benadering vindt gemeenschappelijke factoren belangrijke veranderingselementen.
Belangrijke categorieën van variabelen zijn dan cliënt-factoren, therapeut-factoren, TR-factoren,
Therapeutische interventies
3. Een derde benadering was om de dichotomie van relatie en techniek uit te dagen om te tonen
dat beide benaderingen niet kunnen bestaan zonder de andere.
8. Toepasbaarheid en ethische overwegingen
Doel: patiënten beschrijven voor wie de aanpak relevant is en alle gezondheid gerelateerde toepassingen
Doel: ethische kwesties beschrijven die specifiek zijn voor de benadering
Psychotherapie is minstens evenzeer een sociaal en cultureel gesitueerde activiteit is als een biologisch
gedreven activiteit.
9. Onderzoeksondersteuning en EBP
Doel: bestaand onderzoek samenvatten dat de werkzaamheid en effectiviteit van de aanpak ondersteund en in het
algemeen de rol van onderzoek in de praktijk beschrijft
Psychotherapeutisch proces en uitkomstonderzoek
EBP: de wetenschap en praktijk van psychotherapie
▪ Empirisch ondersteunde behandelingen = EST’s
▪ Voordelen EST’s: Een gedeelde taal, oorzakelijke conclusie over effectiviteit, procedures op een
gestandaardiseerde manier repliceren, resultaten meten
▪ Nadelen EST’s: diagnose te smal, beperkt zich op persoon, overtuiging onderzoeker is bepalend voor
uitkomst, uitsluiting van veel mensen waardoor cijfers vertekend zijn. Ook: belang TR wordt
geminimaliseerd
10. Casus illustratie
Doel: klinische toepassingen van dit model illustreren door de belangrijkste beoordelings- structurele,
technische en relationele elementen van het proces van de behandeling van een persoon-paar-groep te
beschrijven.
Sigmund Freud was de eerste die casusillustraties gebruikte.
▪ Er zijn verschillende voordelen om casusrapport als methode te gebruiken.
1. Therapeut heeft een bevoorrechte positie om te weten wat er is gebeurd in de therapie.
2. Dieper begrip van een bepaalde benadering van psychotherapie (educatieve waarde).
3. Rol van cultuur bepalen
4. Nagaan hoe proces van een specifieke therapie werkt
5. Nagaan hoe een mismatch tussen cliënt en therapie de uitkomst kan beïnvloeden
6. Factoren die los van therapie staan, vaststellen
7. Therapeut-factoren en cliënt-factoren vaststellen die uitkomst beïnvloeden
▪ Er zijn natuurlijk ook nadelen.
1. Mening van één persoon
2. Moeilijk om te generaliseren
3. Moeilijk om oorzaak-gevolgrelatie vast te stellen
4. Gevaar bij overinterpreteren van bevindingen.
11. Suggesties voor verdere studie
Doel: de instructeur helpen bij het toewijzen van relevante lezingen en/of video’s als aanvulling op de tekst.
1.1 Twee categorieën essentiële psychotherapieën
1) Oorsprong al vroeg in de geschiedenis die zijn herzien en verfijnd
▪ Vb. psychoanalyse, existentieel humanisme, traditionele gedragstherapie, …
2) Meer recente die een sterke invloed hebben en waarschijnlijk blijvend zijn
▪ Vb. de rationeel/psychodynamische, cognitieve gedragsmatige, integratieve therapieën, …
2
, 2. Empirically supported treatments (ESTs)
➢ Ook: empirically validated treatments (EVTs) genoemd
• Behandelingen die duidelijk empirische validatie hebben gehad/ die in onderzoek getoond hebben
dat ze werken
➢ Sinds 1993 is er een verhoogde aandacht
• Eerst voor volwassenen
• Nadien ook voor kinderen
➢ In de VS werden lijsten gepubliceerd met effectieve behandelingen
• Verzekeringsmaatschappijen moeten heel wat geld betalen aan zorgverleners → men wil dan ook dat
wat er aangeboden wordt dat het werkt → lijsten met effectieve behandelingen en alleen deze worden
terugbetaalt
2.1 Empirically supported treatments (ESTs): bedenkingen
1. Sommige (kortdurende) vormen van therapie laten zich beter onderzoeken dan andere, dit geeft
een vertekend beeld
2. De EST (EVT) beweging ging aanvankelijk voorbij aan meer universele aspecten van het
therapeutisch proces die wellicht nog van groter belang zijn
3. Naturalistische waarde van het onderzoek? (In de praktijk gaan therapeuten zich nooit helemaal aan
het protocol houden)
4. Belang van theoretische trouw? (hoe meten we validiteit?)
5. Suggereert wel dat er iets werkt
3. Therapeutische relatie-factoren
➢ Relatie met en competentie van de therapeut verklaren 30 % van de variantie in behandelingsresultaat
bij volwassenen, tegenover 15 % die verklaard wordt door specifieke therapeutische technieken
(Lambert & Barley, 2001 → volwassenen)
➢ Belangrijkste:
• Consensus over het doel en samenwerking
• Therapeutische alliantie
• Cohesie bij groepstherapie
• Empathie van de therapeut
- Placebo = therapietechnieken
- Feit dat er iemand aandacht heeft voor jou
blijkt even goed te werken als de therapie
3.1 Therapeutische relatie-factoren bij kinderen en adolescenten
➢ Meta-analyse door Karver et al. (2006 → kinderen)
➢ Sterk gerelateerd aan therapie-resultaat:
• Therapeutische relatie met kind/jongere
• Beïnvloedingsvaardigheden van de therapeut
➢ Matig gerelateerd aan therapie-resultaat:
• Interpersoonlijke vaardigheden van de therapeut
• Bereidheid van de ouders om te participeren in de behandeling
• Bereidheid van kind/jongere om te participeren in de behandeling
• De mate van participatie van de cliënt
• De mate van participatie van de ouders
Beïnvloedingsvaardigheden en kwaliteit van therapeutische
relatie zijn sterk gerelateerd aan therapieresultaat
Alles aan rechter kant = positieve relatie
3
