Economie samenvatting examenstof
Markt: vraag en aanbod
1.1 De vraag in de markt
Wat is een markt?
− Concrete markt: markt als ‘winkel’ met zichtbare en vaste ontmoetingsplaats (fruitmarkt en rommelmarkt)
− Abstracte markt: markt die geen concrete ontmoetingsplaats heeft waar vragers en aanbieders elkaar
ontmoeten.
Wat ben je bereid te betalen?
− Betalingsbereidheid: maximale bedrag dat een koper wil betalen voor een product.
− Afzet: aantal verkochte producten: verkochte hoeveelheid: q.
− Omzet: totale geldopbrengst van verkopen: Omzet: prijs x afzet.
Individuele vraaglijn
− Individuele vraaglijn: individuele vraagcurve: lijn die het verband tussen
de prijs en de gevraagde hoeveelheid van een product van de individuele
koper laat zien.
Laat de betalingsbereidheid van een consument voor een product bij
verschillende prijzen zien.
− Individuele vraag: qv
− Collectieve vraag: Qv
− Collectieve vraaglijn: collectieve vraagcurve.
Lijn die het verband tussen de prijs en de gevraagde hoeveelheid van een product van de
gezamenlijke kopers: vraag van groep consumenten bij verschillende prijzen bij elkaar opgeteld.
Collectieve vraaglijn in een formule
− Vraagfunctie:
− 𝑸𝑽 : 𝒂𝒑 + 𝒃
Qv: gevraagde hoeveelheid van een product.
p: prijs van een product.
a<0
a en b zijn getallen die per situatie kunnen verschillen.
− Vraagfunctie opstellen:
1. Twee punten noteren.
∆𝑸
2. 𝒂: 𝑽
∆𝑸𝑷
3. b berekenen.
4. Vervolgens een punt in formule invullen om b te krijgen.
5. Formule noteren.
𝑸𝑽 : 𝒂𝒑 + 𝒃
1.2 De vraag verandert
Niet alleen de prijs
− De collectieve vraag wordt bepaald door vijf belangrijke vraagfactoren:
1. -Prijs van het product: hogere prijs → kleinere vraag.
2. Inkomen van consumenten: een hoger inkomen → meer geld te besteden → toename
betalingsbereidheid en vraag.
3. Prijs van andere goederen zoals substitutiegoederen en complementaire goederen.
Substitutiegoed of substituten: producten die andere producten vervangen.
Substitutiegoed goedkoper in verhouding met ander product → toename vraag naar ander
goed en afname vraag naar substitutiegoed.
Complementaire goederen: producten die elkaar aanvullen: product duurder → afname product
en complementair goed.
4. Voorkeuren van consumenten veranderen in de loop van de tijd en door marketing en promotie van
producten en diensten: reclame, tv-programma’s en uitdelen van (proef)product → grotere vraag.
5. Aantal consumenten: jongeren op latere leeftijd auto kopen → minder consumenten in deze
leeftijdscategorie.
,Vraaglijnen kunnen verschuiven
− Verschuiving op of langs de vraagcurve: verandering op de vraaglijn die wordt veroorzaakt door
prijsverandering van het betreffende goed.
Prijs lager → vraag stijgt. Prijs hoger → vraag daalt.
Hierbij geldt wel: ceteris paribus: ‘overige omstandigheden gelijkblijvend’ (terwijl de overigen gelijk
zijn)
− Verschuiving van de hele vraagcurve (vraaglijn):
Verandering van de vraaglijn die wordt veroorzaakt door overige vraagfactoren (behalve prijs van het
betreffende goed).
De overige vraagfactoren worden dus weergegeven door de constante (b) in functie: prijs lager of
hoger → verschuiving op de vraagcurve(vraaglijn).
Inkomens hoger → hele vraaglijn naar rechts.
Inkomens dalen of andere voorkeuren → vraaglijn naar links.
1.3 De invloed van de prijs op de vraag
Prijs omlaag of omhoog?
− Prijselasticiteit van de gevraagde hoeveelheid: de mate waarin een
relatieve prijsverandering zorgt voor een relatieve verandering in de gevraagde hoeveelheid.
𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒈𝒆𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈𝒅𝒆 𝒉𝒐𝒆𝒗𝒆𝒆𝒍𝒉𝒆𝒊𝒅 (%)
𝑷𝒓𝒊𝒋𝒔𝒆𝒍𝒂𝒔𝒕𝒊𝒄𝒊𝒕𝒆𝒊𝒕 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈: 𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒑𝒓𝒊𝒋𝒔 (%)
∆𝑸𝑽 (%)
𝑬𝑷 : ∆𝑷 (%)
Hoe sterk reageert de vraag op een
prijsverandering?
− Inelastische vraag: de gevraagde
hoeveelheid reageert in verhouding
minder sterk op een verandering van de
prijs.
− Elastisch vraag: de gevraagde
hoeveelheid reageert in verhouding sterk
op een verandering van de prijs.
− Of de vraag naar goederen wel of niet
sterk reageert op een verandering van de
prijs:
Het bestaan van substituten:
prijsverhoging → vragers gaan ander goed gebruiken.
Het soort goed: primaire goederen → inelastische vraag (vragers blijven kopen bij prijsverhoging).
Luxe goederen → elastische vraag (vragers kopen niet bij prijsverhoging).
De termijn die je in beschouwing neemt: prijsverhoging op korte termijn → inelastische vraag (blijven
kopen).
, Prijsverhoging op lange termijn → elastische vraag (kunnen alternatief bedenken).
Hoe sterk reageert de omzet op een prijsverandering?
− Prijselasticiteit van de omzet: de mate waarin een relatieve prijsverandering zorgt voor een relatieve
verandering van de omzet.
Hoe sterk reageert de vraag naar andere goederen op een prijsverandering?
− Kruislingse prijselasticiteit van de vraag: de invloed van de relatieve prijsverandering van een product op
de vraag naar een ander product.
Bij substituten → kruislingse prijselasticiteit positief.
Bij complementaire goederen → kruislingse prijselasticiteit negatief.
𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒈𝒆𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈𝒅𝒆 𝒉𝒐𝒆𝒗𝒆𝒆𝒍𝒉𝒆𝒊𝒅 𝒗𝒂𝒏 𝒈𝒐𝒆𝒅 𝑨 (%)
− 𝑲𝒓𝒖𝒊𝒔𝒍𝒊𝒏𝒈𝒔𝒆 𝒑𝒓𝒊𝒋𝒔𝒆𝒍𝒂𝒔𝒕𝒊𝒄𝒊𝒕𝒆𝒊𝒕 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈:
𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒑𝒓𝒊𝒋𝒔 𝒗𝒂𝒏 𝒈𝒐𝒆𝒅 𝑩 (%)
∆𝑸𝑽 𝑨 (%)
𝑬𝑲 :
∆𝑸𝑽 𝑩 (%)
1.4 De invloed van inkomen op de vraag
Meer salaris, meer kopen?
− Inkomenselasticiteit van de vraag: In welke mate een relatieve inkomensverandering zorgt voor een
relatieve verandering in de gevraagde hoeveelheid.
− Inferieure goederen: producten die als kenmerk hebben dat de vraag ernaar in verhouding tot het
inkomen daalt als het inkomen stijgt.
Negatieve inkomenselasticiteit: stijging inkomen → minder aardappel en meer rijst.
, 𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒈𝒆𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈𝒅𝒆 𝒉𝒐𝒆𝒗𝒆𝒆𝒍𝒉𝒆𝒊𝒅 (%)
− 𝑰𝒏𝒌𝒐𝒎𝒆𝒏𝒔𝒆𝒍𝒂𝒔𝒕𝒊𝒄𝒊𝒕𝒆𝒊𝒕 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈: 𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒉𝒆𝒕 𝒊𝒏𝒌𝒐𝒎𝒆𝒏 (%)
∆ 𝑸𝑽 (%)
𝑬𝑰 :
∆𝒚 (%)
Engelkromme
− Wet van Engel: de uitgaven aan voeding nemen toe als het
inkomen stijgt, maar procentueel dalen ze: procentueel steeds
kleiner gedeelte van inkomen.
− Drempelinkomen: het inkomen dat bereikt moet worden voordat
aan een (luxe) product geld uitgegeven wordt.
− Verband inkomen en uitgaven:
Noodzakelijke goederen: geen inkomen
→ toch uitgaven (bijv. geldlenen)
Luxegoederen: inkomen genoeg voor
noodzakelijke uitgaven (inkomen ≥
drempelinkomen) → koop luxegoed.
Inferieure goederen: dalende vraag:
stijging inkomen → minder aanschaf
inferieure goederen.
2 Markt en aanbod
2.1 Het aanbod in de markt
Aanbieden kost geld
− Verkoopbereidheid: De prijs waartegen een producent producten wil aanbieden.
− De kosten van een producent kun je verdelen in constante of vaste kosten en variabele kosten.
Constante of vaste kosten: Kosten die niet veranderen naarmate je meer of minder gaat produceren.
Variabele kosten: Kosten die veranderen naarmate je meer of minder gaat produceren.
Rekenen en tekenen met totale kosten
− Totale kosten: Totale variabele en constante kosten opgeteld.
Markt: vraag en aanbod
1.1 De vraag in de markt
Wat is een markt?
− Concrete markt: markt als ‘winkel’ met zichtbare en vaste ontmoetingsplaats (fruitmarkt en rommelmarkt)
− Abstracte markt: markt die geen concrete ontmoetingsplaats heeft waar vragers en aanbieders elkaar
ontmoeten.
Wat ben je bereid te betalen?
− Betalingsbereidheid: maximale bedrag dat een koper wil betalen voor een product.
− Afzet: aantal verkochte producten: verkochte hoeveelheid: q.
− Omzet: totale geldopbrengst van verkopen: Omzet: prijs x afzet.
Individuele vraaglijn
− Individuele vraaglijn: individuele vraagcurve: lijn die het verband tussen
de prijs en de gevraagde hoeveelheid van een product van de individuele
koper laat zien.
Laat de betalingsbereidheid van een consument voor een product bij
verschillende prijzen zien.
− Individuele vraag: qv
− Collectieve vraag: Qv
− Collectieve vraaglijn: collectieve vraagcurve.
Lijn die het verband tussen de prijs en de gevraagde hoeveelheid van een product van de
gezamenlijke kopers: vraag van groep consumenten bij verschillende prijzen bij elkaar opgeteld.
Collectieve vraaglijn in een formule
− Vraagfunctie:
− 𝑸𝑽 : 𝒂𝒑 + 𝒃
Qv: gevraagde hoeveelheid van een product.
p: prijs van een product.
a<0
a en b zijn getallen die per situatie kunnen verschillen.
− Vraagfunctie opstellen:
1. Twee punten noteren.
∆𝑸
2. 𝒂: 𝑽
∆𝑸𝑷
3. b berekenen.
4. Vervolgens een punt in formule invullen om b te krijgen.
5. Formule noteren.
𝑸𝑽 : 𝒂𝒑 + 𝒃
1.2 De vraag verandert
Niet alleen de prijs
− De collectieve vraag wordt bepaald door vijf belangrijke vraagfactoren:
1. -Prijs van het product: hogere prijs → kleinere vraag.
2. Inkomen van consumenten: een hoger inkomen → meer geld te besteden → toename
betalingsbereidheid en vraag.
3. Prijs van andere goederen zoals substitutiegoederen en complementaire goederen.
Substitutiegoed of substituten: producten die andere producten vervangen.
Substitutiegoed goedkoper in verhouding met ander product → toename vraag naar ander
goed en afname vraag naar substitutiegoed.
Complementaire goederen: producten die elkaar aanvullen: product duurder → afname product
en complementair goed.
4. Voorkeuren van consumenten veranderen in de loop van de tijd en door marketing en promotie van
producten en diensten: reclame, tv-programma’s en uitdelen van (proef)product → grotere vraag.
5. Aantal consumenten: jongeren op latere leeftijd auto kopen → minder consumenten in deze
leeftijdscategorie.
,Vraaglijnen kunnen verschuiven
− Verschuiving op of langs de vraagcurve: verandering op de vraaglijn die wordt veroorzaakt door
prijsverandering van het betreffende goed.
Prijs lager → vraag stijgt. Prijs hoger → vraag daalt.
Hierbij geldt wel: ceteris paribus: ‘overige omstandigheden gelijkblijvend’ (terwijl de overigen gelijk
zijn)
− Verschuiving van de hele vraagcurve (vraaglijn):
Verandering van de vraaglijn die wordt veroorzaakt door overige vraagfactoren (behalve prijs van het
betreffende goed).
De overige vraagfactoren worden dus weergegeven door de constante (b) in functie: prijs lager of
hoger → verschuiving op de vraagcurve(vraaglijn).
Inkomens hoger → hele vraaglijn naar rechts.
Inkomens dalen of andere voorkeuren → vraaglijn naar links.
1.3 De invloed van de prijs op de vraag
Prijs omlaag of omhoog?
− Prijselasticiteit van de gevraagde hoeveelheid: de mate waarin een
relatieve prijsverandering zorgt voor een relatieve verandering in de gevraagde hoeveelheid.
𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒈𝒆𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈𝒅𝒆 𝒉𝒐𝒆𝒗𝒆𝒆𝒍𝒉𝒆𝒊𝒅 (%)
𝑷𝒓𝒊𝒋𝒔𝒆𝒍𝒂𝒔𝒕𝒊𝒄𝒊𝒕𝒆𝒊𝒕 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈: 𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒑𝒓𝒊𝒋𝒔 (%)
∆𝑸𝑽 (%)
𝑬𝑷 : ∆𝑷 (%)
Hoe sterk reageert de vraag op een
prijsverandering?
− Inelastische vraag: de gevraagde
hoeveelheid reageert in verhouding
minder sterk op een verandering van de
prijs.
− Elastisch vraag: de gevraagde
hoeveelheid reageert in verhouding sterk
op een verandering van de prijs.
− Of de vraag naar goederen wel of niet
sterk reageert op een verandering van de
prijs:
Het bestaan van substituten:
prijsverhoging → vragers gaan ander goed gebruiken.
Het soort goed: primaire goederen → inelastische vraag (vragers blijven kopen bij prijsverhoging).
Luxe goederen → elastische vraag (vragers kopen niet bij prijsverhoging).
De termijn die je in beschouwing neemt: prijsverhoging op korte termijn → inelastische vraag (blijven
kopen).
, Prijsverhoging op lange termijn → elastische vraag (kunnen alternatief bedenken).
Hoe sterk reageert de omzet op een prijsverandering?
− Prijselasticiteit van de omzet: de mate waarin een relatieve prijsverandering zorgt voor een relatieve
verandering van de omzet.
Hoe sterk reageert de vraag naar andere goederen op een prijsverandering?
− Kruislingse prijselasticiteit van de vraag: de invloed van de relatieve prijsverandering van een product op
de vraag naar een ander product.
Bij substituten → kruislingse prijselasticiteit positief.
Bij complementaire goederen → kruislingse prijselasticiteit negatief.
𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒈𝒆𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈𝒅𝒆 𝒉𝒐𝒆𝒗𝒆𝒆𝒍𝒉𝒆𝒊𝒅 𝒗𝒂𝒏 𝒈𝒐𝒆𝒅 𝑨 (%)
− 𝑲𝒓𝒖𝒊𝒔𝒍𝒊𝒏𝒈𝒔𝒆 𝒑𝒓𝒊𝒋𝒔𝒆𝒍𝒂𝒔𝒕𝒊𝒄𝒊𝒕𝒆𝒊𝒕 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈:
𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒑𝒓𝒊𝒋𝒔 𝒗𝒂𝒏 𝒈𝒐𝒆𝒅 𝑩 (%)
∆𝑸𝑽 𝑨 (%)
𝑬𝑲 :
∆𝑸𝑽 𝑩 (%)
1.4 De invloed van inkomen op de vraag
Meer salaris, meer kopen?
− Inkomenselasticiteit van de vraag: In welke mate een relatieve inkomensverandering zorgt voor een
relatieve verandering in de gevraagde hoeveelheid.
− Inferieure goederen: producten die als kenmerk hebben dat de vraag ernaar in verhouding tot het
inkomen daalt als het inkomen stijgt.
Negatieve inkomenselasticiteit: stijging inkomen → minder aardappel en meer rijst.
, 𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒈𝒆𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈𝒅𝒆 𝒉𝒐𝒆𝒗𝒆𝒆𝒍𝒉𝒆𝒊𝒅 (%)
− 𝑰𝒏𝒌𝒐𝒎𝒆𝒏𝒔𝒆𝒍𝒂𝒔𝒕𝒊𝒄𝒊𝒕𝒆𝒊𝒕 𝒗𝒂𝒏 𝒅𝒆 𝒗𝒓𝒂𝒂𝒈: 𝒗𝒆𝒓𝒂𝒏𝒅𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝒗𝒂𝒏 𝒉𝒆𝒕 𝒊𝒏𝒌𝒐𝒎𝒆𝒏 (%)
∆ 𝑸𝑽 (%)
𝑬𝑰 :
∆𝒚 (%)
Engelkromme
− Wet van Engel: de uitgaven aan voeding nemen toe als het
inkomen stijgt, maar procentueel dalen ze: procentueel steeds
kleiner gedeelte van inkomen.
− Drempelinkomen: het inkomen dat bereikt moet worden voordat
aan een (luxe) product geld uitgegeven wordt.
− Verband inkomen en uitgaven:
Noodzakelijke goederen: geen inkomen
→ toch uitgaven (bijv. geldlenen)
Luxegoederen: inkomen genoeg voor
noodzakelijke uitgaven (inkomen ≥
drempelinkomen) → koop luxegoed.
Inferieure goederen: dalende vraag:
stijging inkomen → minder aanschaf
inferieure goederen.
2 Markt en aanbod
2.1 Het aanbod in de markt
Aanbieden kost geld
− Verkoopbereidheid: De prijs waartegen een producent producten wil aanbieden.
− De kosten van een producent kun je verdelen in constante of vaste kosten en variabele kosten.
Constante of vaste kosten: Kosten die niet veranderen naarmate je meer of minder gaat produceren.
Variabele kosten: Kosten die veranderen naarmate je meer of minder gaat produceren.
Rekenen en tekenen met totale kosten
− Totale kosten: Totale variabele en constante kosten opgeteld.
