DE MENS IN GROEP BEGRIJPEN
Thema 1. Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie = het studiedomein binnen de psychologie dat een
antwoord wil bieden op de vraag hoe individuen reageren in sociale situaties. Of
met andere woorden: welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het
gedrag van het individu.
De invloed die anderen op een individu hebben is meestal dwingend en tegelijk
onbewust.
Paul Watzkawick:
- Je kan niet niet communiceren
o Verbaal & non-verbaal
- Maar ook het omgekeerde telt: je kan niet niet beïnvloed worden door
anderen
o Als je het nu wilt of niet zal je zodra er anderen aanwezig zijn, je
denkproces, je gedrag, … wijzigen.
Rechtstreeks & onrechtstreeks
- Waarom wordt je beïnvloed door anderen?
- wij zijn kuddedieren, we hebben anderen nodig
- Iedereen heeft hier zijn eigen rol in en verwachtingen
- Ook hebben we altijd iemand nodig, die naar ons luistert, die ons troost
Dancing plague:
- Konden niet stoppen met dansen, vooral bij armere bevolking
- Oorzaak? Stressfactoren die invloed hadden op psychische aandoening
- Culturen waar dansen = trancetoestand
- Mensen die bang zij om besmet te worden -> gaan geloven dat ze
geïnfecteerd zijn & de sociale invloed gaan ze zelfde symptomen vertonen
1.1 studieobject en definitie
Materiële object: hoe wordt het gedrag van mensen beïnvloed door anderen?
- Gedrag: specifiek het gedrag dat veranderd indien er geen of minder
invloed van anderen aanwezig is.
- Observeerbare en bewuste beïnvloeden
Formele object: wat zijn de wetmatigheden hierin?
- Oorzaak en gevolg onderscheiden verklaren
Sociologie = zal doorgaans weinig aandacht besteden aan de individuele
gedragingen van een persoon.
Sociale psychologie = gaat juist het gedrag van India induwen in sociale
relaties bestuderen.
1
, DE MENS IN GROEP BEGRIJPEN
Psychologie = gaat gedragingen bestuderen die totaal buiten de sociale context
vallen
- Sociale psychologie valt hier dus bij beide tussen
- Twee belangrijke elementen in deze definitie: het sociale en het individu
Positieve psychologie
- Willen oorzaak en gevolg onderscheiden, men wil verklaren
- Sociaal psycholoog moet kunnen inleven in ander, moet al haar en zijn
empathie aanwenden om wetmatigheden die hij/zij ontdekt ook kunnen
begrijpen
Gedrag = materiele object van sociale psychologie
- Gebruiken dat gedrag om te stellen of je wel of niet zou stellen indien er
geen of minder invloed van anderen is
- Algemene psychologie handelt over gedrag dat individu stelt in normale
omstandigheden
- Sociale gedrag = kan hier ook onder vallen
- Algemene psychologie = zal ook gedragingen bestuderen die in sociale
context plaatsvindt
Socio
- Weinig aandacht aan individueel gedrag
- Trachten eerder wetmatigheden te ontdekken in sociale structuur en
gehelen
- Gedrag van groepen
Sociale psychologie
- Gedrag van individu in sociale relaties
- Interactie tussen groepen soms ook, vooral wanneer interacties invloed
hebben op gedrag van individu
1.1 geschiedenis van de sociale psychologie
Plato -> geen aangeboren neiging tot sociaal gedrag; vooral eigenbelang
Aristotiles -> van nature een gemeenschapswezen; in se ‘prosociaal’
1.2 belang van ons sociaal leven
1.2.1sociale behoeften en huidhonger
1e lockdown: angst en depressie door confrontatie met ziekte en verlies, risico op
besmetting, eenzaamheid, financiële problemen, relationele problemen en
stijging mishandeling binnen gezinnen.
Huidhonger: te lang zonder fysiek contact, ontstaat bij de meeste mensen een
hevig gemis aan die prikkels op. Aanmaak oxytocine -> sociale contact en
vreugdegevoel
2
, DE MENS IN GROEP BEGRIJPEN
Zoom fatigue: een mentale uitputting bij het veelvuldig luisteren en conserveren
in videocalls. Hierdoor ook meer les/vergaderingen dan normaal.
Grotsyndroom: niet iedereen gaat, na een lange periode van beperkingen ten
gevolge van de pandemie, even vlot terug de deur uit.
bv. bij eerste lockdown (tele-onthaal - telefonische hulplijn & chat-hulplijn) ●
Maart 2020: 17% meer oproepen dan het jaar ervoor ● April 2020: 25% meer ●
Mei 2020: 26,5% meer ● Juni (versoepelingen lockdown): 19,5 % meer ● Juli:
13% meer → tijdens corona gingen 22% v gesprekken over eenzaamheid
1.2.2sociale verbondenheid in motivatietheorieën
behoefte piramide (Maslow): wanneer een behoefte lager in de hiërarchie niet
vervuld is, dan zal dat de bovenliggende overstemmen en onderdrukken.
Fysiologische, veiligheid, liefde en samenhorigheid, achting,
zelfactualisering
Zelf-determinatietheorie: er zijn 3 belangrijke voorwaarden om intrinsiek
gemotiveerd te zijn in wat we doen en om een gevoel van voldoening te ervaren
in het leven, in ons werk, in onze relatie, op school, .. Deze voorwaarden zorgen
voor psychologische ontplooiing.
Autonomie: voldoening in je werk of je studie als je voldoende autonoom
kan functioneren, zonder te veel supervisie of controle
Competentie: welbevinden ervaren als je alles
wat er op je afkomt aankan en onder controle
hebt
Verbondenheid: indien we ons uitgesloten of
verstoten voelen <-> onvervulde behoefte aan
verbondenheid, en mogelijke behoefte frustratie
met boosheid of vijandige gevoelens tot gevolg
1.1.1introversie, verlegenheid en schaamte
weinig behoefte aan sociaal contact?
Introversie = behoefte aan alleen zijn e privacy en niet zozeer de drang om zich
vaak onder mensen te begeven of zijn innerlijke beleving te delen met een grote
groep anderen
Big five personality -> neuroticisme, altruïsme, conscientieusheid, openheid voor
ervaringen
Verlegenheid = wordt ervaren als een last of hindernis, komt met gevoelens
van stress, onzekerheid en angst wanneer men zich in bepaalde sociale situaties
moet begeven.
Schaamte = tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk en
vaak samenhangt met gevoelens van schuld of angst om geëvalueerd te worden
- geen persoonlijkheidskenmerk
3
, DE MENS IN GROEP BEGRIJPEN
- tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk
- vaak samenhangt met gevoelens van schuld of angst
- beschaamd omwille van gedrag dat je gesteld hebt
- grens met verlegenheid is dun
- hangt vaak ook samen met verlegenheid of introversie
- plaatsvervangende schaamte -> je geneert je omwille van manier waarop
je moeder staat te dansen.
- => doorgaans schaamte gaat over iets concreet, wat maakt dat schaamte
ook snel weer kan verdwijnen en doorgaans tijdelijk is
1.1.1empathie en spiegelneuronen
samenleven/conflicten vermijden: regels en gedragsvoorschriften + empathie
empathie: perspectief van de ander innemen
Daniel Goleman – Emotionele intelligentie
- kennis van eigen emoties en onderkennen van eigen emoties van anderen
- reguleren van eigen emoties en die van anderen
- mogelijkheid zichzelf te motiveren en gepast omgaan met anderen in
sociale relaties
spiegelneuronen = hersencellen die actief worden bij het stellen van een
handeling, maar ook wanneer men zich nog maar voorstelt een handeling uit te
voeren en wanneer men een ander persoon gedrag ziet stellen of een emotionele
expressie waarneemt.
- Hersencellen actief bij het stellen van een handeling maar ook wanneer
men zich nog maar voorstelt een handling uit te voeren
- Wanneer je ander persoon gedrag ziet stellen of emotionele expressie
waarneemt je kan gedrag van iemand voor een stuk mentaal overnemen
- Hulpmiddel bij sociaal contact en empathisch vermogen en moreel besef
o Dankzij deze cellen kan je je inleven
Experiment met babys bij poppenspel – Hamlin
- Ze verkozen de behulpzame pop boven de rotzak
- Ander aspect: baby’s hebben aangeboren afkeer voor onbekende (geuren,
talen, ..)
Empathie – Bloom
- Hopeloos beperkte emotie, emotie die we voelen voor mensen die dicht bij
ons staan en die we letterlijk kunnen voelen, ruiken, horen en zien
Rutger Bregman – ‘Temper je empathie, train je compassie’
- Voel niet mee met anderen, maar voel voor hen
- Roep warme gevoelens van zorg en liefde op voor anderen, zonder je
daarbij te verplaatsen in leefwereld van anderen
- Compassie kost immers empathie, geen energie
- Compassie = beheerster, afstandelijker en constructiever
4
Thema 1. Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie = het studiedomein binnen de psychologie dat een
antwoord wil bieden op de vraag hoe individuen reageren in sociale situaties. Of
met andere woorden: welke invloed heeft de aanwezigheid van anderen op het
gedrag van het individu.
De invloed die anderen op een individu hebben is meestal dwingend en tegelijk
onbewust.
Paul Watzkawick:
- Je kan niet niet communiceren
o Verbaal & non-verbaal
- Maar ook het omgekeerde telt: je kan niet niet beïnvloed worden door
anderen
o Als je het nu wilt of niet zal je zodra er anderen aanwezig zijn, je
denkproces, je gedrag, … wijzigen.
Rechtstreeks & onrechtstreeks
- Waarom wordt je beïnvloed door anderen?
- wij zijn kuddedieren, we hebben anderen nodig
- Iedereen heeft hier zijn eigen rol in en verwachtingen
- Ook hebben we altijd iemand nodig, die naar ons luistert, die ons troost
Dancing plague:
- Konden niet stoppen met dansen, vooral bij armere bevolking
- Oorzaak? Stressfactoren die invloed hadden op psychische aandoening
- Culturen waar dansen = trancetoestand
- Mensen die bang zij om besmet te worden -> gaan geloven dat ze
geïnfecteerd zijn & de sociale invloed gaan ze zelfde symptomen vertonen
1.1 studieobject en definitie
Materiële object: hoe wordt het gedrag van mensen beïnvloed door anderen?
- Gedrag: specifiek het gedrag dat veranderd indien er geen of minder
invloed van anderen aanwezig is.
- Observeerbare en bewuste beïnvloeden
Formele object: wat zijn de wetmatigheden hierin?
- Oorzaak en gevolg onderscheiden verklaren
Sociologie = zal doorgaans weinig aandacht besteden aan de individuele
gedragingen van een persoon.
Sociale psychologie = gaat juist het gedrag van India induwen in sociale
relaties bestuderen.
1
, DE MENS IN GROEP BEGRIJPEN
Psychologie = gaat gedragingen bestuderen die totaal buiten de sociale context
vallen
- Sociale psychologie valt hier dus bij beide tussen
- Twee belangrijke elementen in deze definitie: het sociale en het individu
Positieve psychologie
- Willen oorzaak en gevolg onderscheiden, men wil verklaren
- Sociaal psycholoog moet kunnen inleven in ander, moet al haar en zijn
empathie aanwenden om wetmatigheden die hij/zij ontdekt ook kunnen
begrijpen
Gedrag = materiele object van sociale psychologie
- Gebruiken dat gedrag om te stellen of je wel of niet zou stellen indien er
geen of minder invloed van anderen is
- Algemene psychologie handelt over gedrag dat individu stelt in normale
omstandigheden
- Sociale gedrag = kan hier ook onder vallen
- Algemene psychologie = zal ook gedragingen bestuderen die in sociale
context plaatsvindt
Socio
- Weinig aandacht aan individueel gedrag
- Trachten eerder wetmatigheden te ontdekken in sociale structuur en
gehelen
- Gedrag van groepen
Sociale psychologie
- Gedrag van individu in sociale relaties
- Interactie tussen groepen soms ook, vooral wanneer interacties invloed
hebben op gedrag van individu
1.1 geschiedenis van de sociale psychologie
Plato -> geen aangeboren neiging tot sociaal gedrag; vooral eigenbelang
Aristotiles -> van nature een gemeenschapswezen; in se ‘prosociaal’
1.2 belang van ons sociaal leven
1.2.1sociale behoeften en huidhonger
1e lockdown: angst en depressie door confrontatie met ziekte en verlies, risico op
besmetting, eenzaamheid, financiële problemen, relationele problemen en
stijging mishandeling binnen gezinnen.
Huidhonger: te lang zonder fysiek contact, ontstaat bij de meeste mensen een
hevig gemis aan die prikkels op. Aanmaak oxytocine -> sociale contact en
vreugdegevoel
2
, DE MENS IN GROEP BEGRIJPEN
Zoom fatigue: een mentale uitputting bij het veelvuldig luisteren en conserveren
in videocalls. Hierdoor ook meer les/vergaderingen dan normaal.
Grotsyndroom: niet iedereen gaat, na een lange periode van beperkingen ten
gevolge van de pandemie, even vlot terug de deur uit.
bv. bij eerste lockdown (tele-onthaal - telefonische hulplijn & chat-hulplijn) ●
Maart 2020: 17% meer oproepen dan het jaar ervoor ● April 2020: 25% meer ●
Mei 2020: 26,5% meer ● Juni (versoepelingen lockdown): 19,5 % meer ● Juli:
13% meer → tijdens corona gingen 22% v gesprekken over eenzaamheid
1.2.2sociale verbondenheid in motivatietheorieën
behoefte piramide (Maslow): wanneer een behoefte lager in de hiërarchie niet
vervuld is, dan zal dat de bovenliggende overstemmen en onderdrukken.
Fysiologische, veiligheid, liefde en samenhorigheid, achting,
zelfactualisering
Zelf-determinatietheorie: er zijn 3 belangrijke voorwaarden om intrinsiek
gemotiveerd te zijn in wat we doen en om een gevoel van voldoening te ervaren
in het leven, in ons werk, in onze relatie, op school, .. Deze voorwaarden zorgen
voor psychologische ontplooiing.
Autonomie: voldoening in je werk of je studie als je voldoende autonoom
kan functioneren, zonder te veel supervisie of controle
Competentie: welbevinden ervaren als je alles
wat er op je afkomt aankan en onder controle
hebt
Verbondenheid: indien we ons uitgesloten of
verstoten voelen <-> onvervulde behoefte aan
verbondenheid, en mogelijke behoefte frustratie
met boosheid of vijandige gevoelens tot gevolg
1.1.1introversie, verlegenheid en schaamte
weinig behoefte aan sociaal contact?
Introversie = behoefte aan alleen zijn e privacy en niet zozeer de drang om zich
vaak onder mensen te begeven of zijn innerlijke beleving te delen met een grote
groep anderen
Big five personality -> neuroticisme, altruïsme, conscientieusheid, openheid voor
ervaringen
Verlegenheid = wordt ervaren als een last of hindernis, komt met gevoelens
van stress, onzekerheid en angst wanneer men zich in bepaalde sociale situaties
moet begeven.
Schaamte = tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk en
vaak samenhangt met gevoelens van schuld of angst om geëvalueerd te worden
- geen persoonlijkheidskenmerk
3
, DE MENS IN GROEP BEGRIJPEN
- tijdelijke emotie die verbonden is aan een gedrag of kenmerk
- vaak samenhangt met gevoelens van schuld of angst
- beschaamd omwille van gedrag dat je gesteld hebt
- grens met verlegenheid is dun
- hangt vaak ook samen met verlegenheid of introversie
- plaatsvervangende schaamte -> je geneert je omwille van manier waarop
je moeder staat te dansen.
- => doorgaans schaamte gaat over iets concreet, wat maakt dat schaamte
ook snel weer kan verdwijnen en doorgaans tijdelijk is
1.1.1empathie en spiegelneuronen
samenleven/conflicten vermijden: regels en gedragsvoorschriften + empathie
empathie: perspectief van de ander innemen
Daniel Goleman – Emotionele intelligentie
- kennis van eigen emoties en onderkennen van eigen emoties van anderen
- reguleren van eigen emoties en die van anderen
- mogelijkheid zichzelf te motiveren en gepast omgaan met anderen in
sociale relaties
spiegelneuronen = hersencellen die actief worden bij het stellen van een
handeling, maar ook wanneer men zich nog maar voorstelt een handeling uit te
voeren en wanneer men een ander persoon gedrag ziet stellen of een emotionele
expressie waarneemt.
- Hersencellen actief bij het stellen van een handeling maar ook wanneer
men zich nog maar voorstelt een handling uit te voeren
- Wanneer je ander persoon gedrag ziet stellen of emotionele expressie
waarneemt je kan gedrag van iemand voor een stuk mentaal overnemen
- Hulpmiddel bij sociaal contact en empathisch vermogen en moreel besef
o Dankzij deze cellen kan je je inleven
Experiment met babys bij poppenspel – Hamlin
- Ze verkozen de behulpzame pop boven de rotzak
- Ander aspect: baby’s hebben aangeboren afkeer voor onbekende (geuren,
talen, ..)
Empathie – Bloom
- Hopeloos beperkte emotie, emotie die we voelen voor mensen die dicht bij
ons staan en die we letterlijk kunnen voelen, ruiken, horen en zien
Rutger Bregman – ‘Temper je empathie, train je compassie’
- Voel niet mee met anderen, maar voel voor hen
- Roep warme gevoelens van zorg en liefde op voor anderen, zonder je
daarbij te verplaatsen in leefwereld van anderen
- Compassie kost immers empathie, geen energie
- Compassie = beheerster, afstandelijker en constructiever
4
