Ontwikkelingspsychologie
College 1: perspectieven en theorieën
Ontwikkelingspsychologie: een studie naar de verandering in cognitieve, sociale en andere
vaardigheden, waarbij verandering en tijd heel belangrijk zijn.
- De verandering in het gedrag van het kind wordt geobserveerd en verklaard:
o Bijbehorende/ onderliggende processen/ gebeurtenissen die voor deze
verandering veroorzaken worden onderzocht.
- Darwins biografie over de gevoelens en emoties van zijn eigen zoon Doddy was de eerste
empirische studie voor de ontwikkelingspsychologie à de kinderlijke tijd wordt als
aparte fase gezien als de volwassen tijd (hiervoor werden kinderen als kleine
volwassenen gezien).
- Ontwikkelingstheorieën zijn belangrijk om ontwikkeling te verklaren
o Ze organiseren en verbinden bestaande informatie in samenhangende
beschrijvingen van hoe kinderen zich ontwikkelen.
o Ook maken ze testbare hypotheses over het gedrag van kinderen.
- Deze theorieën zijn gevonden via empirische studies, waarmee ze aangenomen of
gefalsificeerd kunnen worden.
- Theorieën die langer meegaan hebben vaak een bredere reikwijdte; ze beschrijven
meerdere soorten ontwikkeling.
o Ook tegensprekende theorieën kunnen naast elkaar gebruikt worden, omdat de
een bijv. een breder beeld geeft (bijv. incl. bepaalde interactie).
Thema’s ontwikkelingspsychologie
- Oorsprong van gedrag: genen en omgeving
o Nature and nurture
§ Nature = nativism: ontwikkeling wordt voornamelijk bepaald door
geërfde factoren, zoals genen (Eysenck).
• Superioriteitsgevoel: mensen denken dat sommige ‘rassen/
klassen’ beter zijn dan andere.
§ Nurture = empiricism: ontwikkeling wordt voornamelijk bepaald door
factoren uit de omgeving (Skinner en Watson).
• Tabula rasa: kind komt als ongeschreven blad ter wereld à
alleen nurture en leren bepaalt de kenmerken van het kind.
o Er is veel interactie tussen beide soorten factoren die ontwikkeling van kinderen
beïnvloeden.
o M.b.v. tweelingenonderzoek kan je de invloed nature en nurture bekijken.
- Ontwikkeling beschrijven: continuïteit vs. discontinuïteit
o Continue ontwikkeling: de veranderingen verlopen geleidelijk à nieuwe
gebeurtenissen bouwen op eerdere ervaringen.
§ Meer kwantitatief à hoe meer nieuwe gebeurtenissen, des te meer
iemand verandert.
, o Discontinue ontwikkeling: een patroon van ontwikkeling waarin veranderingen
plotseling gebeuren die leiden tot verschillende fases van ontwikkeling.
§ Meer kwalitatief à kenmerken/ gedrag worden gereorganiseerd in een
nieuwe set van gedrag.
o Overlapping waves (Siegler): beide soorten ontwikkeling komen voor.
§ Als je over een bredere tijdlijn kijkt, ontwikkeld een kind zich via fases
(discontinue ontwikkeling), maar als je die fases van dichtbij (kortere
periode) bekijkt ontwikkelt een kind zich geleidelijk (continue
ontwikkeling).
- Critical and sensitive periods
o Critical period: een periode (leeftijdscategorie) waarin specifieke
gebeurtenissen noodzakelijk zijn voor een typische ontwikkeling.
§ Typische ontwikkeling: voor een bepaalde leeftijd moet een kind deze
vaardigheid bezitten (anders kan het deze vaardigheid niet meer
ontwikkelen).
o Sensitive period: een periode (leeftijdscategorie) waarin gebeurtenissen
belangrijk zijn voor een typische ontwikkeling, maar zonder de gebeurtenissen
kan de typische ontwikkeling nog steeds gebeuren, maar met meer moeite.
o Bijv. deprivatie voor 6 maanden is minder gevaarlijk voor cognitieve
ontwikkeling dan deprivatie na zes maanden, oftewel na de zes maanden valt
de deprivatie in een critical period waardoor het ‘gevaarlijker’ is.
o Het is niet altijd duidelijk of iets critical of sensitive is, want het is (bijna) niet
mogelijk om hier onderzoek naar te doen; je kan niet zomaar een bepaalde
vaardigheid van een kind wegnemen.
o Beide geven aan dat je met de omgeving de ontwikkeling kan beïnvloeden.
- Domain-general en domain-specific development (Piaget)
o Domain-general: ontwikkelingen in bepaalde vaardigheden kunnen impact
hebben op meerdere vaardigheden.
o Domain-specific: ontwikkelingen in bepaalde vaardigheden gebeuren apart van
elkaar en hebben een kleine impact op andere domeinen. Elke verandering heeft
ook een eigen oorzaak.
o Domain-general theorieën zouden voorstellen dat bijv. de verwerving van taal en
wiskundige vaardigheden ontwikkeld worden door dezelfde brede set van
cognitieve vaardigheden, en domain-specific theorieën stellen voor dat die
vaardigheden genetisch en neurologisch onafhankelijk zijn.
, - Locus of developmental change
o Verwijst naar de plek of het gebied waar veranderingen in de ontwikkeling van
een persoon plaatsvinden. Dit kan op verschillende niveaus (tegelijkertijd)
gebeuren, zoals:
§ Biologisch niveau: veranderingen in het lichaam, zoals groei, hormonen,
of de hersenen.
§ Cognitief niveau: veranderingen in hoe we denken, leren en problemen
oplossen.
§ Sociaal-emotioneel niveau: veranderingen in hoe we ons voelen, hoe
we relaties aangaan, of hoe we ons sociaal ontwikkelen.
Perspectieven op ontwikkeling
- Individu vs. omgeving
o Kind wordt door omgeving bepaald, maar het kind heeft ook invloed op de
omgeving.
o Oftewel ‘nurture’: de omgeving, zoals thuisomgeving, maatschappij, ouders,
vrienden, etc. beïnvloedt het kind.
o En ‘nature’: karakteristieken van het kind hebben invloed op de omgeving à
ouders gebruiken een opvoedstijl die bij de behoeften van het kind past.
- Cross-culture onderzoeken
o Cultuur heeft veel invloed op de ontwikkeling van het kind, maar per cultuur
verschilt welke vaardigheden belangrijker zijn en op welke manier en tijd
aangeleerd worden.
o Veel theorieën zijn op westerse ideeën/ onderzoeken gebaseerd, maar die
kunnen heel verschillend zijn voor andere culturen.
o Kind heeft altijd recht op de beste hulp, ondanks (cultureel) verschillende
opvattingen à cultuursensitief zijn is dus heel erg belangrijk.
o Overeenkomsten tussen culturen kunnen aanwijzen dat bepaalde
eigenschappen genetisch/ evolutionair zijn.
- Biologisch perspectief
o Lichamelijk gezien ontwikkelt een kind ook. Psychologen zijn dan vooral
geïnteresseerd in de structuur van de hersenen, netwerken van neuronen en de
hersenactiviteit, omdat die het gedrag, cognitieve vaardigheden, emoties en
gevoelens bepaalt.
- Ecologisch perspectief (Bronfenbrenner)
o Een perspectief dat zich bezighoudt met verschillende systemen die invloed
hebben op het kind, dit kan direct en indirect zijn.
o Microsyteem: de directe omgeving van het kind (hebben
direct invloed op het kind).
o Mesosysteem: de interacties tussen de microsystemen.
o Exosysteem: hebben invloed op de omgeving van het kind.
o Macrosysteem: culturele factoren die de omgeving van
het kind op een grotere schaal beïnvloeden.
College 1: perspectieven en theorieën
Ontwikkelingspsychologie: een studie naar de verandering in cognitieve, sociale en andere
vaardigheden, waarbij verandering en tijd heel belangrijk zijn.
- De verandering in het gedrag van het kind wordt geobserveerd en verklaard:
o Bijbehorende/ onderliggende processen/ gebeurtenissen die voor deze
verandering veroorzaken worden onderzocht.
- Darwins biografie over de gevoelens en emoties van zijn eigen zoon Doddy was de eerste
empirische studie voor de ontwikkelingspsychologie à de kinderlijke tijd wordt als
aparte fase gezien als de volwassen tijd (hiervoor werden kinderen als kleine
volwassenen gezien).
- Ontwikkelingstheorieën zijn belangrijk om ontwikkeling te verklaren
o Ze organiseren en verbinden bestaande informatie in samenhangende
beschrijvingen van hoe kinderen zich ontwikkelen.
o Ook maken ze testbare hypotheses over het gedrag van kinderen.
- Deze theorieën zijn gevonden via empirische studies, waarmee ze aangenomen of
gefalsificeerd kunnen worden.
- Theorieën die langer meegaan hebben vaak een bredere reikwijdte; ze beschrijven
meerdere soorten ontwikkeling.
o Ook tegensprekende theorieën kunnen naast elkaar gebruikt worden, omdat de
een bijv. een breder beeld geeft (bijv. incl. bepaalde interactie).
Thema’s ontwikkelingspsychologie
- Oorsprong van gedrag: genen en omgeving
o Nature and nurture
§ Nature = nativism: ontwikkeling wordt voornamelijk bepaald door
geërfde factoren, zoals genen (Eysenck).
• Superioriteitsgevoel: mensen denken dat sommige ‘rassen/
klassen’ beter zijn dan andere.
§ Nurture = empiricism: ontwikkeling wordt voornamelijk bepaald door
factoren uit de omgeving (Skinner en Watson).
• Tabula rasa: kind komt als ongeschreven blad ter wereld à
alleen nurture en leren bepaalt de kenmerken van het kind.
o Er is veel interactie tussen beide soorten factoren die ontwikkeling van kinderen
beïnvloeden.
o M.b.v. tweelingenonderzoek kan je de invloed nature en nurture bekijken.
- Ontwikkeling beschrijven: continuïteit vs. discontinuïteit
o Continue ontwikkeling: de veranderingen verlopen geleidelijk à nieuwe
gebeurtenissen bouwen op eerdere ervaringen.
§ Meer kwantitatief à hoe meer nieuwe gebeurtenissen, des te meer
iemand verandert.
, o Discontinue ontwikkeling: een patroon van ontwikkeling waarin veranderingen
plotseling gebeuren die leiden tot verschillende fases van ontwikkeling.
§ Meer kwalitatief à kenmerken/ gedrag worden gereorganiseerd in een
nieuwe set van gedrag.
o Overlapping waves (Siegler): beide soorten ontwikkeling komen voor.
§ Als je over een bredere tijdlijn kijkt, ontwikkeld een kind zich via fases
(discontinue ontwikkeling), maar als je die fases van dichtbij (kortere
periode) bekijkt ontwikkelt een kind zich geleidelijk (continue
ontwikkeling).
- Critical and sensitive periods
o Critical period: een periode (leeftijdscategorie) waarin specifieke
gebeurtenissen noodzakelijk zijn voor een typische ontwikkeling.
§ Typische ontwikkeling: voor een bepaalde leeftijd moet een kind deze
vaardigheid bezitten (anders kan het deze vaardigheid niet meer
ontwikkelen).
o Sensitive period: een periode (leeftijdscategorie) waarin gebeurtenissen
belangrijk zijn voor een typische ontwikkeling, maar zonder de gebeurtenissen
kan de typische ontwikkeling nog steeds gebeuren, maar met meer moeite.
o Bijv. deprivatie voor 6 maanden is minder gevaarlijk voor cognitieve
ontwikkeling dan deprivatie na zes maanden, oftewel na de zes maanden valt
de deprivatie in een critical period waardoor het ‘gevaarlijker’ is.
o Het is niet altijd duidelijk of iets critical of sensitive is, want het is (bijna) niet
mogelijk om hier onderzoek naar te doen; je kan niet zomaar een bepaalde
vaardigheid van een kind wegnemen.
o Beide geven aan dat je met de omgeving de ontwikkeling kan beïnvloeden.
- Domain-general en domain-specific development (Piaget)
o Domain-general: ontwikkelingen in bepaalde vaardigheden kunnen impact
hebben op meerdere vaardigheden.
o Domain-specific: ontwikkelingen in bepaalde vaardigheden gebeuren apart van
elkaar en hebben een kleine impact op andere domeinen. Elke verandering heeft
ook een eigen oorzaak.
o Domain-general theorieën zouden voorstellen dat bijv. de verwerving van taal en
wiskundige vaardigheden ontwikkeld worden door dezelfde brede set van
cognitieve vaardigheden, en domain-specific theorieën stellen voor dat die
vaardigheden genetisch en neurologisch onafhankelijk zijn.
, - Locus of developmental change
o Verwijst naar de plek of het gebied waar veranderingen in de ontwikkeling van
een persoon plaatsvinden. Dit kan op verschillende niveaus (tegelijkertijd)
gebeuren, zoals:
§ Biologisch niveau: veranderingen in het lichaam, zoals groei, hormonen,
of de hersenen.
§ Cognitief niveau: veranderingen in hoe we denken, leren en problemen
oplossen.
§ Sociaal-emotioneel niveau: veranderingen in hoe we ons voelen, hoe
we relaties aangaan, of hoe we ons sociaal ontwikkelen.
Perspectieven op ontwikkeling
- Individu vs. omgeving
o Kind wordt door omgeving bepaald, maar het kind heeft ook invloed op de
omgeving.
o Oftewel ‘nurture’: de omgeving, zoals thuisomgeving, maatschappij, ouders,
vrienden, etc. beïnvloedt het kind.
o En ‘nature’: karakteristieken van het kind hebben invloed op de omgeving à
ouders gebruiken een opvoedstijl die bij de behoeften van het kind past.
- Cross-culture onderzoeken
o Cultuur heeft veel invloed op de ontwikkeling van het kind, maar per cultuur
verschilt welke vaardigheden belangrijker zijn en op welke manier en tijd
aangeleerd worden.
o Veel theorieën zijn op westerse ideeën/ onderzoeken gebaseerd, maar die
kunnen heel verschillend zijn voor andere culturen.
o Kind heeft altijd recht op de beste hulp, ondanks (cultureel) verschillende
opvattingen à cultuursensitief zijn is dus heel erg belangrijk.
o Overeenkomsten tussen culturen kunnen aanwijzen dat bepaalde
eigenschappen genetisch/ evolutionair zijn.
- Biologisch perspectief
o Lichamelijk gezien ontwikkelt een kind ook. Psychologen zijn dan vooral
geïnteresseerd in de structuur van de hersenen, netwerken van neuronen en de
hersenactiviteit, omdat die het gedrag, cognitieve vaardigheden, emoties en
gevoelens bepaalt.
- Ecologisch perspectief (Bronfenbrenner)
o Een perspectief dat zich bezighoudt met verschillende systemen die invloed
hebben op het kind, dit kan direct en indirect zijn.
o Microsyteem: de directe omgeving van het kind (hebben
direct invloed op het kind).
o Mesosysteem: de interacties tussen de microsystemen.
o Exosysteem: hebben invloed op de omgeving van het kind.
o Macrosysteem: culturele factoren die de omgeving van
het kind op een grotere schaal beïnvloeden.
