Psychopathologie
Hoofdstuk 1: inleiding
1. Psychopathologie
= de theoretische studie van de psychische verschijnselen, die optreden bij
een disfunctionele relatie van een mens met zijn omgeving
Het is een relationeel gegeven
Komt altijd tot uiting in relatie met iemands omgeving
Omgeving als risicofactor / beschermende factor optreden
- Psychische stoornis
= een syndroom, gekenmerkt door klinisch significante symptomen op
het gebied van de cognitieve functies, de emotieregulatie of het gedrag
van een persoon, dat een uiting is van een disfunctie in de
psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen die ten
grondslag liggen aan het psychische functioneren
Gaan gewoonlijk gepaard met significante lijdensdruk of
beperkingen in het functioneren op sociaal of beroepsmatig gebied
of bij andere belangrijke bezigheden
Een reactie op een veelvoorkomende stressor of een verlies,
bijvoorbeeld het overlijden van een dierbare, die te verwachten valt
en cultureel wordt geaccepteerd, is geen psychische stoornis
- Psychiatrie
= de studie en vooral de hulpverlening ten aanzien van de (individuele)
mens in zoverre hij psychisch disfunctioneel gedrag stelt of dreigt te
vertonen
2. Historiek van de psychiatrie (GEEN LEERSTOF OP EXAMEN)
2. 1 Psychische stoornis als bijzondere status
2. 2 Psychische stoornis als bezeten door demonen
2. 3 Psychische stoornis als gek
2. 4 Psychische stoornis als geestesziek
2. 5 Psychische stoornis als psychisch ziek
3. Huidige tendensen in de geestelijke
gezondheidszorg
3.1Herstelvisie
= het unieke proces van de persoon die
probeert om ondanks zijn psychische
kwetsbaarheid een kwaliteitsvol leven te leiden
focus ligt op de mogelijkheden en de
krachten, waarbij het gaat over persoonlijk
en maatschappelijk herstel; terug ‘meedoen’
in de samenleving
, Vijf belangrijke sleutelmomenten in unieke persoonlijke zoektocht:
1. Verbondenheid: Welbevinden is verbinden. Wanneer men zich
verbonden en gewaardeerd voelt en betekenisvolle verbindingen
heeft met anderen, draagt dit bij aan herstel.
2. Hoop en optimisme: Het geloof en het vertrouwen dat het
goedkomt geeft perspectief.
3. Identiteit: De persoon met een psychische ziekte is meer dan
‘psychisch ziek’. Oog hebben voor de verschillende rollen die
iemand heeft (vader, moeder, zoon, dochter, werknemer,
vrijwilliger, lid van een sportclub, zorgende buur, ...) zorgt ervoor
dat je terug op de voorgrond zet waar iemand zich voor inzet,
welke drijfveren, onderliggende waarden, talenten en ideeën
iemand heeft. Dit werkt identiteitsversterkend en draagt bij aan
herstel.
4. Grip op het eigen leven: Een psychische ziekte kan iemands
leven even helemaal op zijn kop zetten, wat gepaard kan gaan
met sterke gevoelens van onmacht. Het leven zelf terug in
handen nemen en focussen op waar men wel invloed op heeft,
waarbij de persoon ook aanvaard wat hij niet kan veranderen en
verantwoordelijkheid neemt voorzijn keuzes, draagt bij aan
herstel.
5. Betekenis: Leven met een psychische ziekte vraagt soms ook
om de toekomstplannen die men heeft te herschrijven waarbij
vragen opgeroepen worden omtrent zingeving en het eigen
zinontwerp. Het is bijgevolg zoeken naar een betekenisgeving
(waarom overkomt dit mij?) en zingeving (waar doe ik het nog
voor?) waar men mee verder kan.
3.2Vermaatschappelijking van de zorg
- Vroeger: mensen met psychische ziekte weggehouden uit
samenleving
- Nu: middelen ingezet voor nieuwe zorgvormen, zorgcircuits en
zorgnetwerken om zo meer samenwerking tussen alle partners in de
geestelijke gezondheidszorg te organiseren
- Minder residentiële bedden in ziekenhuizen
- Meer middelen naar mobiele teams
- Eigen netwerk van de persoon wordt meer ingeschakeld
3.3Getrapte zorg
= de juiste hulp, op de juiste plaats, op het juiste moment, door de
juiste persoon
3.4Zorgnetwerken en het Kruispunt (zie website cursus)
- In Vlaanderen: twaalf regionale netwerken voor volwassenen, vijf
regionale netwerken voor kinderen en jongeren en drie netwerken
internering
- In elke provincie is er een Kruispunt voor volwassenen met
psychosociale problemen die niet weten waar ze terechtkunnen in
het hulpverleningslandschap
, Limburg:
Volwassenen: Reling (West-L) & Noolim (Oost-L)
Kinderen en jongeren: Ligant
3.5De Familiereflex (zie website cursus)
- Niet alleen de persoon zelf, maar ook zijn omgeving worden getroffen
door de psychische aandoening wat ook zorg en ondersteuning voor
hen vraagt
- Positief effect om familie en naasten in te zetten
3.6De kindreflex
- = een tool die hulpverleners wil stimuleren om met ouders met een
psychische aandoening te spreken over hun ouderschap en die dient
om onveilige gezinssituaties te detecteren
- KOPP-kinderen: kinderen van ouders met psychische problemen
- Opgroeien bij een ouder met een psychisch probleem de
ontwikkeling, het gedrag en de beleving van kinderen negatief kan
beïnvloeden
4. Enkele belangrijke vragen
4.1Wat kan er preventief gedaan worden?
- Algemene maatregelen, gericht op een bepaalde doelgroep of op de
hele bevolking
- 3 vormen van preventie:
1. Primaire preventie
- Via onderzoek tot een overzicht van ontstaansfactoren komen
- Vervolgens tot actie komen vanuit de opgedane kennis:
informeren, sensibiliseren, ondersteunen …
2. Secundaire preventie
- Het ontwikkelen van algemene maatregelen of methoden om
psychisch disfunctioneren zo vroeg mogelijk te ontdekken
3. Tertiaire preventie
- Soms kan voorkomen niet meer
- Verwachtingen aanpassen
- Opname helpen om stap naar maatschappij terug te maken
(op aangepaste wijze)
- Voorkomen van acute terugval
4.2Wat zijn de signalen van een psychische aandoening?
- Niet zo duidelijk waar te nemen
- tijdens de ontwikkeling van de aandoening duurt het vaak een tijd
vooraleer signalen duidelijk zichtbaar worden (achteraf wel
benoemen)
4.3Wat is de diagnose?
- De psychiater, klinisch psycholoog, of orthopedagoog zoekt naar
gelijkenissen en verschilpunten die hij tegenkomt in een groep
mensen met een bepaalde verstoring
, - Herkent symptomen of ‘ziektentekens’ (= een eenheid van verstoord
gedrag dat verwijst naar een pathologisch proces)
- Syndroom = een aantal symptomen komen in een min of meer
vaste combinatie met elkaar voor
Syndroomdiagnose is louter beschrijvend
- Gebruik van classificatiesystemen (DSM (Diagnostic and statistical
manual) of de ICD) waarin alle psychiatrische ziektebeelden
opgenomen zijn met hun diagnostische criteria om objectiviteit na te
streven
- Differentiaaldiagnose = het proces waarbij een arts of psychiater
uit een lijst met mogelijke diagnoses die passen bij de vertoonde
symptomen probeert tot de juiste diagnose te komen door andere,
minder passende diagnoses, uit te sluiten
- Meeste aandoeningen bevinden zich op een spectrum
4.4Wat zijn de ontstaans- en instandhoudende factoren?
- Structuurdiagnose / etiologische diagnose = ook aandacht voor
het ontstaan en het instandhouden van het syndroom en de
risicofactoren die hieraan bijdragen
- Zowel de neurobiologische als de psychologische aspecten zijn
belangrijk
- Op zoek naar samenloop van factoren die leiden tot psychische
stoornis:
1. Welke zijn de voorbeschikkende factoren voor deze stoornis?
De vraag of de persoon een zekere biologische, psychische of
sociale kwetsbaarheid bezit om (onder invloed van bijkomende
risicofactoren) een psychische stoornis te ontwikkelen
2. Welke zijn de uitlokkende factoren van het verstoorde
functioneren?
Somatische, psychische en/of omgevingsfactoren kunnen
(mede-)oorzaak of aanleiding zijn voor het ontstaan van een
bepaalde stoornis
3. Welke zijn de bevestigende factoren die het disfunctioneren in
stand houden of eventueel versterken?
Men moet goed voor ogen houden dat een disfunctioneren
impact heeft op de persoon en zijn omgeving en weer nieuwe
situaties creëert
4.5Wat kunnen we verwachten?
- Stellen de vraag naar de prognose: de (wetenschappelijk
ondersteunde) verwachting rond het verdere verloop en de
vooruitzichten van het ziektebeeld
- Epidemiologie = de studie betreffende het voorkomen, de duur en de
gevolgen van bepaalde ziektes
- Prevalentie = de mate waarin een bepaalde aandoening aanwezig is
in een bepaalde populatie op een specifiek moment in de tijd
- Psychiatrische comorbiditeit = één persoon kan meerdere
stoornissen hebben
4.6Wat kunnen we er aan doen?
Hoofdstuk 1: inleiding
1. Psychopathologie
= de theoretische studie van de psychische verschijnselen, die optreden bij
een disfunctionele relatie van een mens met zijn omgeving
Het is een relationeel gegeven
Komt altijd tot uiting in relatie met iemands omgeving
Omgeving als risicofactor / beschermende factor optreden
- Psychische stoornis
= een syndroom, gekenmerkt door klinisch significante symptomen op
het gebied van de cognitieve functies, de emotieregulatie of het gedrag
van een persoon, dat een uiting is van een disfunctie in de
psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen die ten
grondslag liggen aan het psychische functioneren
Gaan gewoonlijk gepaard met significante lijdensdruk of
beperkingen in het functioneren op sociaal of beroepsmatig gebied
of bij andere belangrijke bezigheden
Een reactie op een veelvoorkomende stressor of een verlies,
bijvoorbeeld het overlijden van een dierbare, die te verwachten valt
en cultureel wordt geaccepteerd, is geen psychische stoornis
- Psychiatrie
= de studie en vooral de hulpverlening ten aanzien van de (individuele)
mens in zoverre hij psychisch disfunctioneel gedrag stelt of dreigt te
vertonen
2. Historiek van de psychiatrie (GEEN LEERSTOF OP EXAMEN)
2. 1 Psychische stoornis als bijzondere status
2. 2 Psychische stoornis als bezeten door demonen
2. 3 Psychische stoornis als gek
2. 4 Psychische stoornis als geestesziek
2. 5 Psychische stoornis als psychisch ziek
3. Huidige tendensen in de geestelijke
gezondheidszorg
3.1Herstelvisie
= het unieke proces van de persoon die
probeert om ondanks zijn psychische
kwetsbaarheid een kwaliteitsvol leven te leiden
focus ligt op de mogelijkheden en de
krachten, waarbij het gaat over persoonlijk
en maatschappelijk herstel; terug ‘meedoen’
in de samenleving
, Vijf belangrijke sleutelmomenten in unieke persoonlijke zoektocht:
1. Verbondenheid: Welbevinden is verbinden. Wanneer men zich
verbonden en gewaardeerd voelt en betekenisvolle verbindingen
heeft met anderen, draagt dit bij aan herstel.
2. Hoop en optimisme: Het geloof en het vertrouwen dat het
goedkomt geeft perspectief.
3. Identiteit: De persoon met een psychische ziekte is meer dan
‘psychisch ziek’. Oog hebben voor de verschillende rollen die
iemand heeft (vader, moeder, zoon, dochter, werknemer,
vrijwilliger, lid van een sportclub, zorgende buur, ...) zorgt ervoor
dat je terug op de voorgrond zet waar iemand zich voor inzet,
welke drijfveren, onderliggende waarden, talenten en ideeën
iemand heeft. Dit werkt identiteitsversterkend en draagt bij aan
herstel.
4. Grip op het eigen leven: Een psychische ziekte kan iemands
leven even helemaal op zijn kop zetten, wat gepaard kan gaan
met sterke gevoelens van onmacht. Het leven zelf terug in
handen nemen en focussen op waar men wel invloed op heeft,
waarbij de persoon ook aanvaard wat hij niet kan veranderen en
verantwoordelijkheid neemt voorzijn keuzes, draagt bij aan
herstel.
5. Betekenis: Leven met een psychische ziekte vraagt soms ook
om de toekomstplannen die men heeft te herschrijven waarbij
vragen opgeroepen worden omtrent zingeving en het eigen
zinontwerp. Het is bijgevolg zoeken naar een betekenisgeving
(waarom overkomt dit mij?) en zingeving (waar doe ik het nog
voor?) waar men mee verder kan.
3.2Vermaatschappelijking van de zorg
- Vroeger: mensen met psychische ziekte weggehouden uit
samenleving
- Nu: middelen ingezet voor nieuwe zorgvormen, zorgcircuits en
zorgnetwerken om zo meer samenwerking tussen alle partners in de
geestelijke gezondheidszorg te organiseren
- Minder residentiële bedden in ziekenhuizen
- Meer middelen naar mobiele teams
- Eigen netwerk van de persoon wordt meer ingeschakeld
3.3Getrapte zorg
= de juiste hulp, op de juiste plaats, op het juiste moment, door de
juiste persoon
3.4Zorgnetwerken en het Kruispunt (zie website cursus)
- In Vlaanderen: twaalf regionale netwerken voor volwassenen, vijf
regionale netwerken voor kinderen en jongeren en drie netwerken
internering
- In elke provincie is er een Kruispunt voor volwassenen met
psychosociale problemen die niet weten waar ze terechtkunnen in
het hulpverleningslandschap
, Limburg:
Volwassenen: Reling (West-L) & Noolim (Oost-L)
Kinderen en jongeren: Ligant
3.5De Familiereflex (zie website cursus)
- Niet alleen de persoon zelf, maar ook zijn omgeving worden getroffen
door de psychische aandoening wat ook zorg en ondersteuning voor
hen vraagt
- Positief effect om familie en naasten in te zetten
3.6De kindreflex
- = een tool die hulpverleners wil stimuleren om met ouders met een
psychische aandoening te spreken over hun ouderschap en die dient
om onveilige gezinssituaties te detecteren
- KOPP-kinderen: kinderen van ouders met psychische problemen
- Opgroeien bij een ouder met een psychisch probleem de
ontwikkeling, het gedrag en de beleving van kinderen negatief kan
beïnvloeden
4. Enkele belangrijke vragen
4.1Wat kan er preventief gedaan worden?
- Algemene maatregelen, gericht op een bepaalde doelgroep of op de
hele bevolking
- 3 vormen van preventie:
1. Primaire preventie
- Via onderzoek tot een overzicht van ontstaansfactoren komen
- Vervolgens tot actie komen vanuit de opgedane kennis:
informeren, sensibiliseren, ondersteunen …
2. Secundaire preventie
- Het ontwikkelen van algemene maatregelen of methoden om
psychisch disfunctioneren zo vroeg mogelijk te ontdekken
3. Tertiaire preventie
- Soms kan voorkomen niet meer
- Verwachtingen aanpassen
- Opname helpen om stap naar maatschappij terug te maken
(op aangepaste wijze)
- Voorkomen van acute terugval
4.2Wat zijn de signalen van een psychische aandoening?
- Niet zo duidelijk waar te nemen
- tijdens de ontwikkeling van de aandoening duurt het vaak een tijd
vooraleer signalen duidelijk zichtbaar worden (achteraf wel
benoemen)
4.3Wat is de diagnose?
- De psychiater, klinisch psycholoog, of orthopedagoog zoekt naar
gelijkenissen en verschilpunten die hij tegenkomt in een groep
mensen met een bepaalde verstoring
, - Herkent symptomen of ‘ziektentekens’ (= een eenheid van verstoord
gedrag dat verwijst naar een pathologisch proces)
- Syndroom = een aantal symptomen komen in een min of meer
vaste combinatie met elkaar voor
Syndroomdiagnose is louter beschrijvend
- Gebruik van classificatiesystemen (DSM (Diagnostic and statistical
manual) of de ICD) waarin alle psychiatrische ziektebeelden
opgenomen zijn met hun diagnostische criteria om objectiviteit na te
streven
- Differentiaaldiagnose = het proces waarbij een arts of psychiater
uit een lijst met mogelijke diagnoses die passen bij de vertoonde
symptomen probeert tot de juiste diagnose te komen door andere,
minder passende diagnoses, uit te sluiten
- Meeste aandoeningen bevinden zich op een spectrum
4.4Wat zijn de ontstaans- en instandhoudende factoren?
- Structuurdiagnose / etiologische diagnose = ook aandacht voor
het ontstaan en het instandhouden van het syndroom en de
risicofactoren die hieraan bijdragen
- Zowel de neurobiologische als de psychologische aspecten zijn
belangrijk
- Op zoek naar samenloop van factoren die leiden tot psychische
stoornis:
1. Welke zijn de voorbeschikkende factoren voor deze stoornis?
De vraag of de persoon een zekere biologische, psychische of
sociale kwetsbaarheid bezit om (onder invloed van bijkomende
risicofactoren) een psychische stoornis te ontwikkelen
2. Welke zijn de uitlokkende factoren van het verstoorde
functioneren?
Somatische, psychische en/of omgevingsfactoren kunnen
(mede-)oorzaak of aanleiding zijn voor het ontstaan van een
bepaalde stoornis
3. Welke zijn de bevestigende factoren die het disfunctioneren in
stand houden of eventueel versterken?
Men moet goed voor ogen houden dat een disfunctioneren
impact heeft op de persoon en zijn omgeving en weer nieuwe
situaties creëert
4.5Wat kunnen we verwachten?
- Stellen de vraag naar de prognose: de (wetenschappelijk
ondersteunde) verwachting rond het verdere verloop en de
vooruitzichten van het ziektebeeld
- Epidemiologie = de studie betreffende het voorkomen, de duur en de
gevolgen van bepaalde ziektes
- Prevalentie = de mate waarin een bepaalde aandoening aanwezig is
in een bepaalde populatie op een specifiek moment in de tijd
- Psychiatrische comorbiditeit = één persoon kan meerdere
stoornissen hebben
4.6Wat kunnen we er aan doen?
