Literatuur en diversiteit
Nodig voor studeren: notities, pwp, afgedrukte papieren, een naslagwerk (Steinz), bloemlezing
poëzie, romans, literatuur, begrippenlijst
Les 1: 6/10/22 (soort introductie)
Rode draad: wat is literatuur/poëzie?
Straatpoëzie: poëzie in een openbare ruimte
: vb. instagrampoëzie Adriana Ivanova
Dia 30: Poëzie buiten het boek => hoe gaat poëzie een eigen leven leiden?
=> mensen grijpen bv. naar poëzie als troost
=> v/ Kila van der Starre
(h)erkennen van poëzie:
Wat is goede poëzie?
= voor iedereen anders (kan emotioneel zijn, ontspannend, identificatie, …)
Genre-aanduiding: roman, poëziebundel, …
Opmaak: ...
Titel:
Regelafbreking: waar auteur gekozen heeft om een regel in een gedicht te beëindigen en een andere
te beginnen
Vers: regel uit een gedicht
Homofonie: woorden die op verschillende wijze geschreven worden, maar hetzelfde klinken
Alliteratie: herhaald gebruik van gelijke beginmedeklinkers in 2 of meer beklemtoonde lettergrepen
of woorden binnen een uitdrukking, prozazin of vers
Woordspeling: …
Assonantie: gelijkheid van klank; klinkers v/beklemtoonde lettergrepen; v/medeklinkers
Witregel: waar niets geschreven/gedrukt staat
-> vormt een strofe: voor en na strofe een witregel
,Metafoor: vorm van beeldspraak waarbij er sprake is van een impliciete vergelijking
Eindrijm: …
Beeldspraak: figuurlijk taalgebruik of stijlfiguur
Herhaling: …
Vergelijking (met verbindingswoord): …
Afwijkende interpunctie: mbt hoofdletters; punctatie; …
Inhoud gedicht:
‘To be or not to be’
-> verschillend gebruik van tijden => heden = alles; kloppend hart
Men kan ook gewone teksten presenteren als poëzie:
=> tekst over de ouderavond die niet doorgaat ivm met dood Kennedy
= ready-made door C. Buddingh
= kunstvorm waarin een banaal voorwerp uit zijn alledaagse context wordt gehaald en als
kunst wordt gerepresenteerd
-> heeft het in de vorm van een gedicht gegoten
-> bevat het metaforen? Toont het het contrast? (onrust: dood K. -> rust over paar weken)
-> meerpaal -> terug rustig aanmeren na heftige gebeurtenis
= men kan bv. ook verkeersbord interpreteren als ready-made
Dia 35: flarf v/ Kila van der Starre
Flarf = gedicht dat is samengesteld uit stukjes tekst die bij toeval gevonden zijn
Wat is poëzie? Wanneer erkennen we poëzie?:
-> in pwp versch. visies op wat poëzie is/moet zijn
-> hangt af van poëtica (die zegt wat literatuur moet zijn)
-> culturele, historische, institutionele en sociale context
Reacties uit de gemeenschap: verklaren wat poëzie wel en niet moet zijn
-> maar wie mag namens de gemeenschap oordelen?
Vb.: Nobelprijs voor literatuur (2022: Annie Ernaux)
Wat is een literaire canon?
= lijst van belangrijke boeken en auteurs
- Descriptief (als sociale werkelijkheid)
o Wat kent iedereen (binnen bepaalde groep)
o Wat heeft veel invloed?
- Prescriptief (volgens autoriteiten)
o Wat zou iedereen moeten kennen?
o Wat is waardevol?
Vaak tussen de twee
Vb. Nederlandse literaire canon: literaire canon v/d KANTL + obv canonenquête
=> meer vrouwen & schrijvers van nu
De canon v/d wereldliteratuur -> lijst opgesteld in 2002
‘belangrijkste’ vrouwen in de lijst: o.a. Jane Austen, Astrid Lindgren, Elsa Morante, Marguerite
Yourcenar, …
Literatuur én diversiteit:
=> Amanda Gorman: the hill we climb
,Globale inhoud Bokklubben World Library:
Opzet: deze lijst probeert de wereldliteratuur te weerspiegelen, met boeken uit alle landen, culturen
en tijdsperioden
Hoe?: elke schrijver moest zijn of haar eigen lijst van tien boeken kiezen. De boeken die op deze
manier zijn geselecteerd en hier worden genoemd, zijn op geen enkele manier gerangschikt of
gecategoriseerd; de organisatoren hebben verklaard dat "ze allemaal op gelijke voet staan", met
uitzondering van Don Quichot, dat de onderscheiding "beste literaire werk ooit geschreven" kreeg
Inhoud: onder de ondervraagde schrijvers bevonden zich 69 mannen en 31 vrouwen. 85 van de
boeken op de lijst zijn geschreven door mannen, 11 zijn geschreven door vrouwen, en vier hebben
onbekende auteurs. 26 van de 100 stemmende schrijvers hadden Engels als eerste taal, wat er
wellicht toe bijdraagt dat er zoveel (29) boeken in het Engels zijn geschreven.
Les 2: 13/10/22
Eerst: onze leeservaring Het gouden ei
Beetje kadering van inhoud door mezelf:
Hoofdstuk 1: we zien door de ogen van Rex; meteen duidelijk motief met ruimte; seksistisch
perspectief
-> in dit hoofdstuk gebeurt enkel de verdwijning van Saskia, niets voor de rest
Hoofdstuk 2: we leren Lieneke kennen; ze zijn op het eiland; hij moet 3 draken verslaan (Lieneke,
Vicenze, de Fransen); motief is spelletjes en sport; badminton; Rex vraagt Lieneke ten huwelijk;
eindigt met nachtmerrie van Rex over Gouden Ei (Lieneke moet zelf ook huilen)
Hoofdstuk 3: hier wordt Lemorne meteen geïntroduceerd; we krijgen hier alle informatie over hem
mee en lezen het hele proces van het begin tot einde; het begint bij het redden van het kleine meisje
uit het water, waardoor hij zich afvraagt of hij ook een misdaad zou kunnen plegen; we krijgen al zijn
ondernemingen te lezen tot het moment dat hij Saskia met het idee van ‘sleutelhangerverkoper’ te
zijn, meelokt naar de auto
Hoofdstuk 4: weer terug naar Rex bij zijn thuis; we krijgen de boodschappen op de auto te lezen (als
ik dit schrijf komen er krassen in geluk/de lak); Rex schrijft een advertentie; krijgt brieven binnen;
ontmoet zo Lemorne; neemt hem mee in zijn auto; slaapmiddel; wordt ook levend begraven
Hoofdstuk 5: bevat enkel 2 pagina’s; krijgen soort van perspectief vanuit Lieneke; van beiden werd
nooit nog iets vernomen (alsof ze van de aardbodem zijn verdwenen)
- wat zegt het over onze poëtica?
= onze visie op wat kunst is
- thriller of (psychologische) novelle?
een combinatie v/d twee?
= spannend verhaal waarin nadruk ligt op spanning en actie
= prozaverhaal, dat tussen roman en kort verhaal wordt geplaatst
Methode close-reading
= object in zichzelf bestuderen, tekst als autonoom object
= tekstintern, geen rekening houden met biografische of andere extra-literaire info
= je houdt enkel rekening met wat de tekst je biedt
-> begin: openingszin (zit vaak al iets in verscholen waarover boek zal gaan)
-> gebruik van terminologie van traditionele (structuralistische) narratologie (verhaalanalyse)
= houdt zich bezig met vertellen/vertelwijze
, van een verhaal
= structuralisme: taal werd gezien als een systeem
van structuren
Cf. distant reading: m.b.v. computer -> heel veel teksten ‘gelezen’ en geanalyseerd
Cf. paratekst: alles wat naast de eigenlijke tekst wordt aangeboden
Close-reading Het gouden ei:
- Vanuit wiens perspectief?
-> bespreking
-> meervoudig personaal perspectief (= verhaal wordt verteld vanuit verschillende
personages/invalshoeken)
-> op het laatste: een stukje alwetende verteller (= verteller doet niet mee, maar
weet alles)
Welke motieven? (zie pwp)
= terugkerend element in de tekst dat bijdraagt aan het thema
- Effet du réel = details die zorgen voor een realistisch gehalte
- Thema = achterliggende idee, waar het eigenlijk om gaat
Personages = tekstuele constructie (bestaan enkel op papier)
Karakterisering:
Expliciete <-> impliciete karakterisering
= beschrijving uiterlijk + karakter
= daden & woorden (in gesprekken/gedachtes)
= soms via omgeving of sprekende naam
Op continuüm flat <-> round character
= Rex -> impliciet (vaak via gedachtes, maar ook daden)
-> naam Rex (koning) Hofman
= Saskia -> expliciet (uiterlijk en karakter door ogen Rex)
-> soms impliciet (daden & woorden) als ze breiwerkje neerlegt bv.
-> naam: Ehlvest -> was bekende schaker vroeger (TK bijna prof. schaker)
Wat is het thema van Het gouden ei: volgens mij:
Hoe om te gaan met verlies? Houd je de herinnering in leven of begraaf je alle momenten waarvan je
had gewild dat ze anders/niet waren gebeurd? Blijf je het spel van het leven spelen (waarin je levens
kan verliezen) of geef je op (blijf je bij het verdriet zitten)? Ga je verder met je leven (Lieneke, Sandra)
of houd je aan die persoon vast (advertenties plaatsen, fotootje in portemonnee bewaren, haar in je
gedachten ergens zien)?
Receptie van de literatuur:
= onthaal v/e literair werk (verkoopcijfers, verfilming, vertaling, literaire kritiek (recensies), literaire
prijzen, verdere institutionele erkenning (incl. wetenschap))
- Verkoopcijfers: Het gouden ei > De consequenties (lectuur?)
= simpele verhaallijnen, oppervlakkig
getekende personages, weinig vernieuwend
in schrijftechniek
- Verfilming: Het gouden ei
- Vertaling: allebei succes in buitenland
- Literaire kritiek: Hge -> eerder neutrale/negatieve recensies (soms positief)
Dc -> meningen critici verdeeld (buitenland => veel succes)
Nodig voor studeren: notities, pwp, afgedrukte papieren, een naslagwerk (Steinz), bloemlezing
poëzie, romans, literatuur, begrippenlijst
Les 1: 6/10/22 (soort introductie)
Rode draad: wat is literatuur/poëzie?
Straatpoëzie: poëzie in een openbare ruimte
: vb. instagrampoëzie Adriana Ivanova
Dia 30: Poëzie buiten het boek => hoe gaat poëzie een eigen leven leiden?
=> mensen grijpen bv. naar poëzie als troost
=> v/ Kila van der Starre
(h)erkennen van poëzie:
Wat is goede poëzie?
= voor iedereen anders (kan emotioneel zijn, ontspannend, identificatie, …)
Genre-aanduiding: roman, poëziebundel, …
Opmaak: ...
Titel:
Regelafbreking: waar auteur gekozen heeft om een regel in een gedicht te beëindigen en een andere
te beginnen
Vers: regel uit een gedicht
Homofonie: woorden die op verschillende wijze geschreven worden, maar hetzelfde klinken
Alliteratie: herhaald gebruik van gelijke beginmedeklinkers in 2 of meer beklemtoonde lettergrepen
of woorden binnen een uitdrukking, prozazin of vers
Woordspeling: …
Assonantie: gelijkheid van klank; klinkers v/beklemtoonde lettergrepen; v/medeklinkers
Witregel: waar niets geschreven/gedrukt staat
-> vormt een strofe: voor en na strofe een witregel
,Metafoor: vorm van beeldspraak waarbij er sprake is van een impliciete vergelijking
Eindrijm: …
Beeldspraak: figuurlijk taalgebruik of stijlfiguur
Herhaling: …
Vergelijking (met verbindingswoord): …
Afwijkende interpunctie: mbt hoofdletters; punctatie; …
Inhoud gedicht:
‘To be or not to be’
-> verschillend gebruik van tijden => heden = alles; kloppend hart
Men kan ook gewone teksten presenteren als poëzie:
=> tekst over de ouderavond die niet doorgaat ivm met dood Kennedy
= ready-made door C. Buddingh
= kunstvorm waarin een banaal voorwerp uit zijn alledaagse context wordt gehaald en als
kunst wordt gerepresenteerd
-> heeft het in de vorm van een gedicht gegoten
-> bevat het metaforen? Toont het het contrast? (onrust: dood K. -> rust over paar weken)
-> meerpaal -> terug rustig aanmeren na heftige gebeurtenis
= men kan bv. ook verkeersbord interpreteren als ready-made
Dia 35: flarf v/ Kila van der Starre
Flarf = gedicht dat is samengesteld uit stukjes tekst die bij toeval gevonden zijn
Wat is poëzie? Wanneer erkennen we poëzie?:
-> in pwp versch. visies op wat poëzie is/moet zijn
-> hangt af van poëtica (die zegt wat literatuur moet zijn)
-> culturele, historische, institutionele en sociale context
Reacties uit de gemeenschap: verklaren wat poëzie wel en niet moet zijn
-> maar wie mag namens de gemeenschap oordelen?
Vb.: Nobelprijs voor literatuur (2022: Annie Ernaux)
Wat is een literaire canon?
= lijst van belangrijke boeken en auteurs
- Descriptief (als sociale werkelijkheid)
o Wat kent iedereen (binnen bepaalde groep)
o Wat heeft veel invloed?
- Prescriptief (volgens autoriteiten)
o Wat zou iedereen moeten kennen?
o Wat is waardevol?
Vaak tussen de twee
Vb. Nederlandse literaire canon: literaire canon v/d KANTL + obv canonenquête
=> meer vrouwen & schrijvers van nu
De canon v/d wereldliteratuur -> lijst opgesteld in 2002
‘belangrijkste’ vrouwen in de lijst: o.a. Jane Austen, Astrid Lindgren, Elsa Morante, Marguerite
Yourcenar, …
Literatuur én diversiteit:
=> Amanda Gorman: the hill we climb
,Globale inhoud Bokklubben World Library:
Opzet: deze lijst probeert de wereldliteratuur te weerspiegelen, met boeken uit alle landen, culturen
en tijdsperioden
Hoe?: elke schrijver moest zijn of haar eigen lijst van tien boeken kiezen. De boeken die op deze
manier zijn geselecteerd en hier worden genoemd, zijn op geen enkele manier gerangschikt of
gecategoriseerd; de organisatoren hebben verklaard dat "ze allemaal op gelijke voet staan", met
uitzondering van Don Quichot, dat de onderscheiding "beste literaire werk ooit geschreven" kreeg
Inhoud: onder de ondervraagde schrijvers bevonden zich 69 mannen en 31 vrouwen. 85 van de
boeken op de lijst zijn geschreven door mannen, 11 zijn geschreven door vrouwen, en vier hebben
onbekende auteurs. 26 van de 100 stemmende schrijvers hadden Engels als eerste taal, wat er
wellicht toe bijdraagt dat er zoveel (29) boeken in het Engels zijn geschreven.
Les 2: 13/10/22
Eerst: onze leeservaring Het gouden ei
Beetje kadering van inhoud door mezelf:
Hoofdstuk 1: we zien door de ogen van Rex; meteen duidelijk motief met ruimte; seksistisch
perspectief
-> in dit hoofdstuk gebeurt enkel de verdwijning van Saskia, niets voor de rest
Hoofdstuk 2: we leren Lieneke kennen; ze zijn op het eiland; hij moet 3 draken verslaan (Lieneke,
Vicenze, de Fransen); motief is spelletjes en sport; badminton; Rex vraagt Lieneke ten huwelijk;
eindigt met nachtmerrie van Rex over Gouden Ei (Lieneke moet zelf ook huilen)
Hoofdstuk 3: hier wordt Lemorne meteen geïntroduceerd; we krijgen hier alle informatie over hem
mee en lezen het hele proces van het begin tot einde; het begint bij het redden van het kleine meisje
uit het water, waardoor hij zich afvraagt of hij ook een misdaad zou kunnen plegen; we krijgen al zijn
ondernemingen te lezen tot het moment dat hij Saskia met het idee van ‘sleutelhangerverkoper’ te
zijn, meelokt naar de auto
Hoofdstuk 4: weer terug naar Rex bij zijn thuis; we krijgen de boodschappen op de auto te lezen (als
ik dit schrijf komen er krassen in geluk/de lak); Rex schrijft een advertentie; krijgt brieven binnen;
ontmoet zo Lemorne; neemt hem mee in zijn auto; slaapmiddel; wordt ook levend begraven
Hoofdstuk 5: bevat enkel 2 pagina’s; krijgen soort van perspectief vanuit Lieneke; van beiden werd
nooit nog iets vernomen (alsof ze van de aardbodem zijn verdwenen)
- wat zegt het over onze poëtica?
= onze visie op wat kunst is
- thriller of (psychologische) novelle?
een combinatie v/d twee?
= spannend verhaal waarin nadruk ligt op spanning en actie
= prozaverhaal, dat tussen roman en kort verhaal wordt geplaatst
Methode close-reading
= object in zichzelf bestuderen, tekst als autonoom object
= tekstintern, geen rekening houden met biografische of andere extra-literaire info
= je houdt enkel rekening met wat de tekst je biedt
-> begin: openingszin (zit vaak al iets in verscholen waarover boek zal gaan)
-> gebruik van terminologie van traditionele (structuralistische) narratologie (verhaalanalyse)
= houdt zich bezig met vertellen/vertelwijze
, van een verhaal
= structuralisme: taal werd gezien als een systeem
van structuren
Cf. distant reading: m.b.v. computer -> heel veel teksten ‘gelezen’ en geanalyseerd
Cf. paratekst: alles wat naast de eigenlijke tekst wordt aangeboden
Close-reading Het gouden ei:
- Vanuit wiens perspectief?
-> bespreking
-> meervoudig personaal perspectief (= verhaal wordt verteld vanuit verschillende
personages/invalshoeken)
-> op het laatste: een stukje alwetende verteller (= verteller doet niet mee, maar
weet alles)
Welke motieven? (zie pwp)
= terugkerend element in de tekst dat bijdraagt aan het thema
- Effet du réel = details die zorgen voor een realistisch gehalte
- Thema = achterliggende idee, waar het eigenlijk om gaat
Personages = tekstuele constructie (bestaan enkel op papier)
Karakterisering:
Expliciete <-> impliciete karakterisering
= beschrijving uiterlijk + karakter
= daden & woorden (in gesprekken/gedachtes)
= soms via omgeving of sprekende naam
Op continuüm flat <-> round character
= Rex -> impliciet (vaak via gedachtes, maar ook daden)
-> naam Rex (koning) Hofman
= Saskia -> expliciet (uiterlijk en karakter door ogen Rex)
-> soms impliciet (daden & woorden) als ze breiwerkje neerlegt bv.
-> naam: Ehlvest -> was bekende schaker vroeger (TK bijna prof. schaker)
Wat is het thema van Het gouden ei: volgens mij:
Hoe om te gaan met verlies? Houd je de herinnering in leven of begraaf je alle momenten waarvan je
had gewild dat ze anders/niet waren gebeurd? Blijf je het spel van het leven spelen (waarin je levens
kan verliezen) of geef je op (blijf je bij het verdriet zitten)? Ga je verder met je leven (Lieneke, Sandra)
of houd je aan die persoon vast (advertenties plaatsen, fotootje in portemonnee bewaren, haar in je
gedachten ergens zien)?
Receptie van de literatuur:
= onthaal v/e literair werk (verkoopcijfers, verfilming, vertaling, literaire kritiek (recensies), literaire
prijzen, verdere institutionele erkenning (incl. wetenschap))
- Verkoopcijfers: Het gouden ei > De consequenties (lectuur?)
= simpele verhaallijnen, oppervlakkig
getekende personages, weinig vernieuwend
in schrijftechniek
- Verfilming: Het gouden ei
- Vertaling: allebei succes in buitenland
- Literaire kritiek: Hge -> eerder neutrale/negatieve recensies (soms positief)
Dc -> meningen critici verdeeld (buitenland => veel succes)
