PSYCHOPATHALOGIE
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE
1.1 INLEIDING
Het afwijkende is terrein van
• Psychopathologie
• Psychiatrie
• Klinische psychologie
• Klinische orthopedagogiek
Prevalentie psychiatrische diagnoses
• We hebben allemaal wel eens extreme of onprettige gedachten of gevoelens
• Wanneer ‘gestoord’ of ‘afwijkend’ gedrag?
- Hebben van een psychiatrische diagnose, psychische stoornis
• Steeds meer diagnoses doordat criteria breder worden
1.1.1 WAT IS AFWIJKEND GEDRAG?
Afwijkend gedrag
• Tegenstrijdige gevoelens
• Relatief, in evolutie en te bediscussiëren.
• Goed te bestuderen door
- Wetenschappelijk onderzoek
- Zelfreflectie en zelfobservatie
- Romans, films, verhalen, social media
- Mensen in je omgeving
- Levenservaring
Symptoom = kenmerk of eigenschap dat past bij een psychische stoornis
Bv. stemmen horen, mensen zien die er niet zijn
⟹Diagnostisch criterium nodig = symptomen moeten voldoen aan bepaalde
voorwaarden voordat we ze als afwijkend of als stoornis beschouwen: op bepaalde
manier, gedurende een bepaalde tijd,…
bv stem minstens 1 maand horen, voordat behandelaar het als schizofrenie beschouwt
• Symptoom is zorgwekkend wanneer het voldoet aan diagnostisch criterium
Het diagnostisch criterium is tijds- en cultuurgebonden: het horen van stemmen w
niet overal gezien als psychisch probleem, in sommige delen zien ze dit als
communicatie met geesten
een symptoom betekent dus niet automatisch dat iemand gestoord of ziek is
Stigmatisering van ‘gekte’
• Taboe op psychiatrie en psychische problemen
• Risico op ‘verdinglijking’ van de diagnose en op ‘othering’
‘Stigma is een vd belangrijkste problemen die mensen met een psychische aandoening
ervaren en een van de meest bepalende elementen in de beleving van psychiatrische
patiënten’
1
,Wat afwijkend of gestoord is hangt af van de sociaal-culturele omgeving (tijd, plaats
en persoon)
1.2 BENOEMEN EN DEFINIËREN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Terminologie
• Krankzinnigheid (krank = ziek)
• Psychiatrische stoornis
• Psychisch probleem
• Mentale ziekte
=> Psychische stoornis
=> Psychische kwetsbaarheid
! Motivering
! Bio – psycho – sociale kijk
! Aandacht voor hoopverlenen en herstel
Psychische stoornis geeft aandacht aan biologische, genetische, psychologische en
sociaal-culturele invloeden.
Criteria afwijkend gedrag (moeten niet alle 6 aanwezig zijn, maar wel abnormaal en
storend) (p6-8)
1. Uitzonderlijk
2. Sociaal afwijkend
3. Foute perceptie of interpretatie werkelijkheid
4. Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
5. Ongepast of contraproductief gedrag
6. Gevaar
1 Abnormaal
• Uitzonderlijk
- Uitzonderlijkheid is niet voldoende om gedrag afwijkend te noemen, maar
is vaak wel de maatstaf bij abnormaliteit
• Sociaal afwijkend
- Gedrag afwijkend van de norm
- Sterk bepaald door de waarden en normen van de heersende cultuur
- Relatief, niet universeel, altijd rekening houden met culturele verschillen
- Label afwijkend obv enkel sociale normen zorgt voor neiging om mensen
die niet voldoen aan sociale norm als geestelijk gestoord te bestempelen
Gedrag dat wij afwijkend vinden als ziek bestempelen ipv te
accepteren dat het gedrag op zichzelf normaal kan zijn
• Foutieve perceptie of interpretatie van de realiteit
- Mensen nemen dingen waar die een groot deel van de mensen niet
waarneemt
- Hallucinaties of wanen w gezien als teken van onderliggende psychische
stoornis
Kritisch denken over psychiatrie en psychopathologie (p10)
• Geen objectieve meting!!
• Enkel “klinische” diagnostiek
- Oordeel op basis van gedrag
- Geen uitkomst van objectieve fysieke test
2
, - Geen feiten
• Sterke waardengeladenheid (wat vinden wij normaal)
2 Storend voor zichzelf of omgeving
• Emotioneel lijden bv manische stoornis
- Persoonlijk lijden als gevolg van problematische emoties zoals angst en
depressie
- Maar heftige emoties op zich zijn niet afwijkend bv afwezigheid v
emotionele reactie bij overlijden is juist afwijkend of abnormaal
• Ongepast of contraproductief gedrag bv angststoornissen, gedrag
dat jezelf belemmert
- Gedrag dat onprettige gevoelens oproept vinden we over het algemeen
afwijkend
- Gedrag dat ons beperkt om rollen te vervullen of ons ervan weerhoudt om
ons aan onze omgeving aan te passen kan ook gezien w als afwijkend bv
zwaar alcoholgebruik dat gezondheid, sociale en beroepsmatige
functioneren verstoord = afwijkend en ongepast
bv contraproductief gedrag: veelvuldig controleren van slot op deur om
spanning te voorkomen belemmert persoon in functioneren (gedrag is niet
productief of nuttig)
• Gevaar
- Gedrag dat gevaar oplevert voor zichzelf of andere is afwijkend
- Sociale context is van groot belang bv in oorlog is jezelf opofferen
moedig, maar jezelf doden omdat de druk van het dagelijks leven te groot
wordt is afwijkend
bv aanslagen
er is pas sprake van psychische stoornis als het gaat om een combinatie van
abnormaal en storend
je functioneren moet verstoord zijn om te voldoen aan de criteria van een psychische
stoornis
Afwijkend gedrag
Verschil tussen
• Gedrag herkennen en labelen als afwijkend
- Indeling
- Classificatie
• Gedrag begrijpen en verklaren
- Vele modellen
3
, - Hangen samen met geloof, religie, wereldbeeld, mensbeeld, cultuur,
wetenschap...
1.2.2 CULTURELE ASPECTEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Culturele aspecten
• Ziekte – gezondheid verschillen in culturen (andere inhoud of betekenis)
Bv. onderscheid tussen bezetenheid of medische ziekte
Bv India: onderscheid ziekte door invloeden van buitenaf (alcoholisme) of ziekte
door verstoorde relatie met stamleven en denken (indiaanse ziekte
traditionele genezers komen helpen)
Bv. hulp zoeken bij geestelijke of arts
• Symptomen (abnormale gedragspatronen) kunnen zich verschillend uiten per
cultuur
Bv. angst/paniekaanvallen voor job verlies vs voor onvruchtbaarheid (angst
afhankelijk v cultuur)
• Termen waarmee we psychische stoornis beschrijven kunnen verschillend zijn per
cultuur
Bv. termen voor geestelijke gezondheid of depressie uitgebreid of onbestaand
Bv depressie kan hier andere betekenis hebben dan ergens anders, betekent niet
dat het niet bestaat maar moeten kijken hoe andere omgaan met emoties en hoe
ze die ervaren (bij ons meer nadruk op psychologische symptomen, ergens
anders focus op fysieke symptomen)
Belang cultuur sensitieve psychiatrie!!!
Interculturele psychiatrie
• Term veranderd vanuit veranderd beeld over onterechte dominantie van Westers
beeld
• Van transculturele psychiatrie
- Algemene kennis voor iedereen geldig
- Kleine aanpassingen nodig bij andere culturen
• Naar interculturele psychiatrie
- cultural humility, bewust van neiging tot etnocentrisme (eigen cultuur =
enige juiste)
- gelijkwaardige positie van overtuigingen
- bewust van vermenging van culturen, vermijden stereotypering
Psychiatrische stoornis DSM 5
• Psychische stoornis betreft een gezondheidstoestand die gekenmerkt wordt door
overduidelijk disfunctioneren van de cognities, emoties of het gedrag van
het individu.
• Het is een gevolg van een verstoring in psychische, biologische of
ontwikkelingsprocessen die de grondslag vormen van psychisch functioneren.
• Sommige stoornissen kunnen pas vastgesteld worden als zij duidelijk
waarneembaar lijden of verstoring van het functioneren teweeg hebben
gebracht.
• Een psychische stoornis is niet een gebruikelijke of cultureel aanvaarde reactie
op een specifieke gebeurtenis zoals het overlijden van een geliefd persoon.
• Ook is het geen cultureel afwijkend gedrag (zoals politiek, religieus of seksueel)
en ook niet weergave van een conflict tussen een individu en de maatschappij,
4
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE
1.1 INLEIDING
Het afwijkende is terrein van
• Psychopathologie
• Psychiatrie
• Klinische psychologie
• Klinische orthopedagogiek
Prevalentie psychiatrische diagnoses
• We hebben allemaal wel eens extreme of onprettige gedachten of gevoelens
• Wanneer ‘gestoord’ of ‘afwijkend’ gedrag?
- Hebben van een psychiatrische diagnose, psychische stoornis
• Steeds meer diagnoses doordat criteria breder worden
1.1.1 WAT IS AFWIJKEND GEDRAG?
Afwijkend gedrag
• Tegenstrijdige gevoelens
• Relatief, in evolutie en te bediscussiëren.
• Goed te bestuderen door
- Wetenschappelijk onderzoek
- Zelfreflectie en zelfobservatie
- Romans, films, verhalen, social media
- Mensen in je omgeving
- Levenservaring
Symptoom = kenmerk of eigenschap dat past bij een psychische stoornis
Bv. stemmen horen, mensen zien die er niet zijn
⟹Diagnostisch criterium nodig = symptomen moeten voldoen aan bepaalde
voorwaarden voordat we ze als afwijkend of als stoornis beschouwen: op bepaalde
manier, gedurende een bepaalde tijd,…
bv stem minstens 1 maand horen, voordat behandelaar het als schizofrenie beschouwt
• Symptoom is zorgwekkend wanneer het voldoet aan diagnostisch criterium
Het diagnostisch criterium is tijds- en cultuurgebonden: het horen van stemmen w
niet overal gezien als psychisch probleem, in sommige delen zien ze dit als
communicatie met geesten
een symptoom betekent dus niet automatisch dat iemand gestoord of ziek is
Stigmatisering van ‘gekte’
• Taboe op psychiatrie en psychische problemen
• Risico op ‘verdinglijking’ van de diagnose en op ‘othering’
‘Stigma is een vd belangrijkste problemen die mensen met een psychische aandoening
ervaren en een van de meest bepalende elementen in de beleving van psychiatrische
patiënten’
1
,Wat afwijkend of gestoord is hangt af van de sociaal-culturele omgeving (tijd, plaats
en persoon)
1.2 BENOEMEN EN DEFINIËREN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Terminologie
• Krankzinnigheid (krank = ziek)
• Psychiatrische stoornis
• Psychisch probleem
• Mentale ziekte
=> Psychische stoornis
=> Psychische kwetsbaarheid
! Motivering
! Bio – psycho – sociale kijk
! Aandacht voor hoopverlenen en herstel
Psychische stoornis geeft aandacht aan biologische, genetische, psychologische en
sociaal-culturele invloeden.
Criteria afwijkend gedrag (moeten niet alle 6 aanwezig zijn, maar wel abnormaal en
storend) (p6-8)
1. Uitzonderlijk
2. Sociaal afwijkend
3. Foute perceptie of interpretatie werkelijkheid
4. Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
5. Ongepast of contraproductief gedrag
6. Gevaar
1 Abnormaal
• Uitzonderlijk
- Uitzonderlijkheid is niet voldoende om gedrag afwijkend te noemen, maar
is vaak wel de maatstaf bij abnormaliteit
• Sociaal afwijkend
- Gedrag afwijkend van de norm
- Sterk bepaald door de waarden en normen van de heersende cultuur
- Relatief, niet universeel, altijd rekening houden met culturele verschillen
- Label afwijkend obv enkel sociale normen zorgt voor neiging om mensen
die niet voldoen aan sociale norm als geestelijk gestoord te bestempelen
Gedrag dat wij afwijkend vinden als ziek bestempelen ipv te
accepteren dat het gedrag op zichzelf normaal kan zijn
• Foutieve perceptie of interpretatie van de realiteit
- Mensen nemen dingen waar die een groot deel van de mensen niet
waarneemt
- Hallucinaties of wanen w gezien als teken van onderliggende psychische
stoornis
Kritisch denken over psychiatrie en psychopathologie (p10)
• Geen objectieve meting!!
• Enkel “klinische” diagnostiek
- Oordeel op basis van gedrag
- Geen uitkomst van objectieve fysieke test
2
, - Geen feiten
• Sterke waardengeladenheid (wat vinden wij normaal)
2 Storend voor zichzelf of omgeving
• Emotioneel lijden bv manische stoornis
- Persoonlijk lijden als gevolg van problematische emoties zoals angst en
depressie
- Maar heftige emoties op zich zijn niet afwijkend bv afwezigheid v
emotionele reactie bij overlijden is juist afwijkend of abnormaal
• Ongepast of contraproductief gedrag bv angststoornissen, gedrag
dat jezelf belemmert
- Gedrag dat onprettige gevoelens oproept vinden we over het algemeen
afwijkend
- Gedrag dat ons beperkt om rollen te vervullen of ons ervan weerhoudt om
ons aan onze omgeving aan te passen kan ook gezien w als afwijkend bv
zwaar alcoholgebruik dat gezondheid, sociale en beroepsmatige
functioneren verstoord = afwijkend en ongepast
bv contraproductief gedrag: veelvuldig controleren van slot op deur om
spanning te voorkomen belemmert persoon in functioneren (gedrag is niet
productief of nuttig)
• Gevaar
- Gedrag dat gevaar oplevert voor zichzelf of andere is afwijkend
- Sociale context is van groot belang bv in oorlog is jezelf opofferen
moedig, maar jezelf doden omdat de druk van het dagelijks leven te groot
wordt is afwijkend
bv aanslagen
er is pas sprake van psychische stoornis als het gaat om een combinatie van
abnormaal en storend
je functioneren moet verstoord zijn om te voldoen aan de criteria van een psychische
stoornis
Afwijkend gedrag
Verschil tussen
• Gedrag herkennen en labelen als afwijkend
- Indeling
- Classificatie
• Gedrag begrijpen en verklaren
- Vele modellen
3
, - Hangen samen met geloof, religie, wereldbeeld, mensbeeld, cultuur,
wetenschap...
1.2.2 CULTURELE ASPECTEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
Culturele aspecten
• Ziekte – gezondheid verschillen in culturen (andere inhoud of betekenis)
Bv. onderscheid tussen bezetenheid of medische ziekte
Bv India: onderscheid ziekte door invloeden van buitenaf (alcoholisme) of ziekte
door verstoorde relatie met stamleven en denken (indiaanse ziekte
traditionele genezers komen helpen)
Bv. hulp zoeken bij geestelijke of arts
• Symptomen (abnormale gedragspatronen) kunnen zich verschillend uiten per
cultuur
Bv. angst/paniekaanvallen voor job verlies vs voor onvruchtbaarheid (angst
afhankelijk v cultuur)
• Termen waarmee we psychische stoornis beschrijven kunnen verschillend zijn per
cultuur
Bv. termen voor geestelijke gezondheid of depressie uitgebreid of onbestaand
Bv depressie kan hier andere betekenis hebben dan ergens anders, betekent niet
dat het niet bestaat maar moeten kijken hoe andere omgaan met emoties en hoe
ze die ervaren (bij ons meer nadruk op psychologische symptomen, ergens
anders focus op fysieke symptomen)
Belang cultuur sensitieve psychiatrie!!!
Interculturele psychiatrie
• Term veranderd vanuit veranderd beeld over onterechte dominantie van Westers
beeld
• Van transculturele psychiatrie
- Algemene kennis voor iedereen geldig
- Kleine aanpassingen nodig bij andere culturen
• Naar interculturele psychiatrie
- cultural humility, bewust van neiging tot etnocentrisme (eigen cultuur =
enige juiste)
- gelijkwaardige positie van overtuigingen
- bewust van vermenging van culturen, vermijden stereotypering
Psychiatrische stoornis DSM 5
• Psychische stoornis betreft een gezondheidstoestand die gekenmerkt wordt door
overduidelijk disfunctioneren van de cognities, emoties of het gedrag van
het individu.
• Het is een gevolg van een verstoring in psychische, biologische of
ontwikkelingsprocessen die de grondslag vormen van psychisch functioneren.
• Sommige stoornissen kunnen pas vastgesteld worden als zij duidelijk
waarneembaar lijden of verstoring van het functioneren teweeg hebben
gebracht.
• Een psychische stoornis is niet een gebruikelijke of cultureel aanvaarde reactie
op een specifieke gebeurtenis zoals het overlijden van een geliefd persoon.
• Ook is het geen cultureel afwijkend gedrag (zoals politiek, religieus of seksueel)
en ook niet weergave van een conflict tussen een individu en de maatschappij,
4
