HOOFDSTUK 1 – WAT IS FILOSOFIE?
Filosofen stellen veel onmogelijke vragen
Maakt het onmogelijk om te antwoorden op de vraag: Wat is filosofie?
Zorgt voor moeilijke afbakening
Het is niet mogelijk om een lijst te maken met kenmerken die bij alle filosofen voorkomen en enkel bij
filosofen voorkomen op te stellen
Men is het er wel overeens dat het geen wetenschap & geen religie is
1. Drie aspecten van filosofie: attitude, methode & domein
Er zijn vele definities over filosofie & deze zijn allemaal heel verschillend van elkaar
Aristoteles: “alle mensen verlangen van nature naar wijsheid & weten”
Opvattingen van Aristoteles:
Filosofie = kritisch denken:
filosofen stellen dingen in vraag die voor andere normaal & vanzelfsprekend zijn
Filosofen = party-poopers:
Ze ergeren zich aan banaliteiten: trekken uitspraken van autoriteiten,
wetenschappers,… in twijfel.
René Descartes – optische Illusie: gezichtsvermogen & zintuigen bedriegen:
zintuigen belangrijke rol in verwerven van kennis dus als deze onbetrouwbaar zijn
dan is de kennis ook onbetrouwbaar.
Ons denken wordt voortdurend op dwaalsport gezet door God of Malin Genie
AFBAKENINGEN
Freynmann: definitie wetenschap die ook voor filosofie past:
Wetenschap leert ons de waarde van rationeel denken en het belang van vrijheid van
denken en het leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid
A. ATTITUDE
Wetenschap & filosofie hebben heel wat attitudes gemeenschappelijk (kritisch, waarheid,..)
Relativeren – soms meer dan relativeren, soms ook niet relativeren
Verwondering – Whitehead: filosofie begint en eindig met filosofie (heel de tijd aanwezig)
Vertwijfeling – Schopenhauer & Kiekegaard: vertwijfeling is basishouding filosofie
Kritisch denken
,B. METHODE
Filosofen gebruiken heel wat methodes, maar deze zijn niet uniek voor de filosofie, als ze wel
uniek zijn, dan worden ze niet gebruikt door alle filosofen
Intuities:
17-18e eeuw: je pens, donc je suis = verwijst naar kennis
20e eeuw: common sense = spontane overtuiging
LET OP MET INTUITIES:
Hangen af van person tot persoon & van de cultuur
Niet uniek voor filosofen
Conceptuele analyse – Luciano Floridi
Belangrijk begrippen ontleen in meer eenvoudige begrippen
Populair & uniek filosofisch maar niet door iedereen
(conceptueel werk komt wel voor buiten filosofie & vormt kern wetenschappen)
Gedachten-experiment – Baggini
experimenten die je niet in het echt kan uitvoeren, stellen ons in staat om meer grip te
krijgen op de situatie
Belangrijk voorbeeld: Brain in a vat
Argumenteren
Van premisse (veronderstelling) naar de conclusie
C. DOMEIN
Gaat over de aard van vragen en de problemen waarmee ze zich bezighouden
Filosofische vragen -> vaak abstract & eigenaardig, het zijn ook vragen waar we ons in het
dagelijks leven niet met bezig zouden houden
Thomas Nagel: “we zouden niet ver komen als we fundamentele begrippen zoals tijd, getal,
kennis,… niet als vanzelfsprekend zouden beschouwen”
Maar is dit nu een kenmerk uniek voor de filosofie: ja & nee
Wetenschappers behandelen ook fundamentele vragen in hun discipline
Wetenschappers ervaren filosofische vragen als verwarrend & bedreigend
Wet van Humphrey: als je gaat nadenken over een geautomatiseerde taak, belemmerd dit
de uitvoering (welke voet eerst)
Filosofen houden zich bezig met onbeantwoordbare vragen. Is er dan wel een vooruitgang in de
filosofie? Is het wel een wetenschap en geen kunst?
Geen vooruitgang in filosofie maar wel in wetenschap: fout
Vooruitgang binnen filosofie: wetenschappen ontstaan uit filosofie
Vooruitgang binnen wetenschap niet evident: paradigmawissel
,2. Vier deeldomeinen
Filosofie is een academische discipline onderverdeeld in vier deeldomeinen
Dus: als iets tot een van deze vier deeldomeinen behoort, behoort het tot de filosofie
Maar: Brengt ons geen stap verder
Vraag verschuiven naar onderliggend niveau: van “Wat is filosofie” naar “Wat is logica”
METAFYSICA
Bestudeert de aard & structuur van iets, gaat over wat iets is
Bijvoorbeeld: tijd -> bestaat tijd? Zo ja? Wat is tijd?
LOGICA
Studie van geldigheid van redeneringen & argumenten
Er wordt gekeken naar welke argumenten al dan niet geldig zijn en waarom
Voorbeelden ongelidge redeneringen:
- Post hoc, ergo propter hoc
(na het werk ga ik naar huis en is het donker dus door te werken wordt het donker)
- A erming the consequent
(als het regent dan is het gras nat en het gras is nu nat dus het regent)
EPISTEMIOLOGIE
Kennisleer die zich bezig houdt met de aard, structuur, reikwijdte & mogelijkheid van onze kennis
Kunnen we kennis hebben, wat van kennis is waar?
Voorbeeld: brain in a vast:
(bijvoorbeeld: je kan denken dat je vrienden hebt maar misschien komt dat gewoon door je hersenen en
je kan nooit zeker weten dat het wel echt zo is)
MORAALFILOSOFIE
Studie van principes die betrekking hebben op goed & kwaad
Bestaat goed & kwaad? Op basis waarvan is iets goed op kwaad?
Voorbeeld: trolleyproblemen:
- Wagon op hol geslagen en er liggen 5 mensen vast op de treinsporen. De wagon gaat er naartoe
maar er is een spoorwissel die je kan bedienen maar op dat spoor ligt ook één persoon
Oplossing: 5 mensen redden & 1 persoon opo eren
- Wagon op hol geslagen, 5 mensen vast op de sporen. Jij staat samen op een brug met een dikke
man, de enig emanier om de wagon te stoppen en de 5 mensen te redden is door de dikke man van
de brug te gooien zodat de 5 mannen overleven
Oplossing: geen goede oplossing om de dikke man op de sporen te gooien
, VERDERE OPDELING
We kunnen deze vier deeldomeinen verder opdelen in meer specifieke takken van de filosofie:
Politieke filosofie behoort tot ethiek
Wetenschapsfilosofie is een vorm van epistemiologie
Kan verder worden opgedeeld:
- Algemene wetenschapsfilosofie (fysica)
- Toegepaste wetenschapsfilosofie (biologie)
3. Een korte geschiedenis van de westerse filosofie
Veel wanhoopspogingen voor de vraag “wat is filosofie?” te beantwoorden
Hedendaagse filosofen bouwen verder op historische figuren
Iemand kan zich dus filosofoo noemen als hij/zij zich bezighoudt met filosofen uit het
verleden
= drogreden: begging the question: we gaan er al vanuit wat filosofie is, maar waarom
noemen we deze historische figuur een filosoof?
ONTSTAAN WESTERSE FILOSOFIE
6E eeuw v Chr. In het oude griekenland:
Er is een maatschappelijke revolutie in het toenmalige zuid-europa
Koningkrijken worden stadsstaten
Gelijke wetten voor iedereen
THALES, ANAXIMANDER & ANAXIMENES
Dit zijn de allereerste filosofen uit Milete (vroeger geleden in Griekenland)
Waren alle drie natuurfilosofen -> eerste naturalisten
Intressen in dat wat de kosmos doet draaien
Levende & levenloze natuur komen voort uit oerstof
Maken komaf met mythologische denkwijze
Thales: “alles bestaat uit water, aarde drijft als gigantisch vlot op kosmische zeeën”
Anaximander: “ongedifinieerde substantie, aarde als ton”
Anaximenes: “lucht als oorsprong, aarde als ufo zwevend op omringende luchtstromen”
Zijn in tegenstelling met Hesiodos = thogonie:
Schrijft een gedicht over familiekroniek van de goden waarin hij de natuur verklaard
adhv familiedrame gode
Filosofen stellen veel onmogelijke vragen
Maakt het onmogelijk om te antwoorden op de vraag: Wat is filosofie?
Zorgt voor moeilijke afbakening
Het is niet mogelijk om een lijst te maken met kenmerken die bij alle filosofen voorkomen en enkel bij
filosofen voorkomen op te stellen
Men is het er wel overeens dat het geen wetenschap & geen religie is
1. Drie aspecten van filosofie: attitude, methode & domein
Er zijn vele definities over filosofie & deze zijn allemaal heel verschillend van elkaar
Aristoteles: “alle mensen verlangen van nature naar wijsheid & weten”
Opvattingen van Aristoteles:
Filosofie = kritisch denken:
filosofen stellen dingen in vraag die voor andere normaal & vanzelfsprekend zijn
Filosofen = party-poopers:
Ze ergeren zich aan banaliteiten: trekken uitspraken van autoriteiten,
wetenschappers,… in twijfel.
René Descartes – optische Illusie: gezichtsvermogen & zintuigen bedriegen:
zintuigen belangrijke rol in verwerven van kennis dus als deze onbetrouwbaar zijn
dan is de kennis ook onbetrouwbaar.
Ons denken wordt voortdurend op dwaalsport gezet door God of Malin Genie
AFBAKENINGEN
Freynmann: definitie wetenschap die ook voor filosofie past:
Wetenschap leert ons de waarde van rationeel denken en het belang van vrijheid van
denken en het leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid
A. ATTITUDE
Wetenschap & filosofie hebben heel wat attitudes gemeenschappelijk (kritisch, waarheid,..)
Relativeren – soms meer dan relativeren, soms ook niet relativeren
Verwondering – Whitehead: filosofie begint en eindig met filosofie (heel de tijd aanwezig)
Vertwijfeling – Schopenhauer & Kiekegaard: vertwijfeling is basishouding filosofie
Kritisch denken
,B. METHODE
Filosofen gebruiken heel wat methodes, maar deze zijn niet uniek voor de filosofie, als ze wel
uniek zijn, dan worden ze niet gebruikt door alle filosofen
Intuities:
17-18e eeuw: je pens, donc je suis = verwijst naar kennis
20e eeuw: common sense = spontane overtuiging
LET OP MET INTUITIES:
Hangen af van person tot persoon & van de cultuur
Niet uniek voor filosofen
Conceptuele analyse – Luciano Floridi
Belangrijk begrippen ontleen in meer eenvoudige begrippen
Populair & uniek filosofisch maar niet door iedereen
(conceptueel werk komt wel voor buiten filosofie & vormt kern wetenschappen)
Gedachten-experiment – Baggini
experimenten die je niet in het echt kan uitvoeren, stellen ons in staat om meer grip te
krijgen op de situatie
Belangrijk voorbeeld: Brain in a vat
Argumenteren
Van premisse (veronderstelling) naar de conclusie
C. DOMEIN
Gaat over de aard van vragen en de problemen waarmee ze zich bezighouden
Filosofische vragen -> vaak abstract & eigenaardig, het zijn ook vragen waar we ons in het
dagelijks leven niet met bezig zouden houden
Thomas Nagel: “we zouden niet ver komen als we fundamentele begrippen zoals tijd, getal,
kennis,… niet als vanzelfsprekend zouden beschouwen”
Maar is dit nu een kenmerk uniek voor de filosofie: ja & nee
Wetenschappers behandelen ook fundamentele vragen in hun discipline
Wetenschappers ervaren filosofische vragen als verwarrend & bedreigend
Wet van Humphrey: als je gaat nadenken over een geautomatiseerde taak, belemmerd dit
de uitvoering (welke voet eerst)
Filosofen houden zich bezig met onbeantwoordbare vragen. Is er dan wel een vooruitgang in de
filosofie? Is het wel een wetenschap en geen kunst?
Geen vooruitgang in filosofie maar wel in wetenschap: fout
Vooruitgang binnen filosofie: wetenschappen ontstaan uit filosofie
Vooruitgang binnen wetenschap niet evident: paradigmawissel
,2. Vier deeldomeinen
Filosofie is een academische discipline onderverdeeld in vier deeldomeinen
Dus: als iets tot een van deze vier deeldomeinen behoort, behoort het tot de filosofie
Maar: Brengt ons geen stap verder
Vraag verschuiven naar onderliggend niveau: van “Wat is filosofie” naar “Wat is logica”
METAFYSICA
Bestudeert de aard & structuur van iets, gaat over wat iets is
Bijvoorbeeld: tijd -> bestaat tijd? Zo ja? Wat is tijd?
LOGICA
Studie van geldigheid van redeneringen & argumenten
Er wordt gekeken naar welke argumenten al dan niet geldig zijn en waarom
Voorbeelden ongelidge redeneringen:
- Post hoc, ergo propter hoc
(na het werk ga ik naar huis en is het donker dus door te werken wordt het donker)
- A erming the consequent
(als het regent dan is het gras nat en het gras is nu nat dus het regent)
EPISTEMIOLOGIE
Kennisleer die zich bezig houdt met de aard, structuur, reikwijdte & mogelijkheid van onze kennis
Kunnen we kennis hebben, wat van kennis is waar?
Voorbeeld: brain in a vast:
(bijvoorbeeld: je kan denken dat je vrienden hebt maar misschien komt dat gewoon door je hersenen en
je kan nooit zeker weten dat het wel echt zo is)
MORAALFILOSOFIE
Studie van principes die betrekking hebben op goed & kwaad
Bestaat goed & kwaad? Op basis waarvan is iets goed op kwaad?
Voorbeeld: trolleyproblemen:
- Wagon op hol geslagen en er liggen 5 mensen vast op de treinsporen. De wagon gaat er naartoe
maar er is een spoorwissel die je kan bedienen maar op dat spoor ligt ook één persoon
Oplossing: 5 mensen redden & 1 persoon opo eren
- Wagon op hol geslagen, 5 mensen vast op de sporen. Jij staat samen op een brug met een dikke
man, de enig emanier om de wagon te stoppen en de 5 mensen te redden is door de dikke man van
de brug te gooien zodat de 5 mannen overleven
Oplossing: geen goede oplossing om de dikke man op de sporen te gooien
, VERDERE OPDELING
We kunnen deze vier deeldomeinen verder opdelen in meer specifieke takken van de filosofie:
Politieke filosofie behoort tot ethiek
Wetenschapsfilosofie is een vorm van epistemiologie
Kan verder worden opgedeeld:
- Algemene wetenschapsfilosofie (fysica)
- Toegepaste wetenschapsfilosofie (biologie)
3. Een korte geschiedenis van de westerse filosofie
Veel wanhoopspogingen voor de vraag “wat is filosofie?” te beantwoorden
Hedendaagse filosofen bouwen verder op historische figuren
Iemand kan zich dus filosofoo noemen als hij/zij zich bezighoudt met filosofen uit het
verleden
= drogreden: begging the question: we gaan er al vanuit wat filosofie is, maar waarom
noemen we deze historische figuur een filosoof?
ONTSTAAN WESTERSE FILOSOFIE
6E eeuw v Chr. In het oude griekenland:
Er is een maatschappelijke revolutie in het toenmalige zuid-europa
Koningkrijken worden stadsstaten
Gelijke wetten voor iedereen
THALES, ANAXIMANDER & ANAXIMENES
Dit zijn de allereerste filosofen uit Milete (vroeger geleden in Griekenland)
Waren alle drie natuurfilosofen -> eerste naturalisten
Intressen in dat wat de kosmos doet draaien
Levende & levenloze natuur komen voort uit oerstof
Maken komaf met mythologische denkwijze
Thales: “alles bestaat uit water, aarde drijft als gigantisch vlot op kosmische zeeën”
Anaximander: “ongedifinieerde substantie, aarde als ton”
Anaximenes: “lucht als oorsprong, aarde als ufo zwevend op omringende luchtstromen”
Zijn in tegenstelling met Hesiodos = thogonie:
Schrijft een gedicht over familiekroniek van de goden waarin hij de natuur verklaard
adhv familiedrame gode
