Samenvatting cultuur en diversiteit

Cultuur en diversiteitsstudies

0. Inleiding
Doelstellingen vak: impact van en op cultuur proberen
vatten
De kwestie cultuur?
 Universaliteit (aanwezig zijn en daarmee bezig zijn is universeel) en dus
diversiteit
 Breed perspectief (context van leven) en smal (kunst/cultuur en praktijken)
 Veel over te doen
o Waarom?  zoektocht naar vb Vlaamse cultuurcanon (vb verhaal
van Vlaanderne), wat het écht is, wat eigen is,… claims dus

0.1 Impact van cultuur op ons?
 Deel van wie we zijn, deels verbindend, verdelend
 Cultuur bepaalt de spelregels: wat en hoe we beleven in hier en nu; geeft
ook aan hoe we met onze objecten, idee, omgaan (vb kunst en cultuur)
 Mogelijke elementen uit heden en verleden van cultuur beïnvloeden ons,
maakten ons tot wat we zijn: materieel, kunst, literatuur, muziek, ideeën,…
 Doet iets met ons: willen ons zo onderscheiden, identificeren, gelijken
definiëren,…

Wat is cultuur?
Mentale programmering: 3 niveaus




Specifiek voor Aangeboren of
het individu Persoonlijkhei aangeleerd
d

Specifiek voor cultuur Aangeleer
de groep of d
categorie
Menselijke Aangebore
Universe
natuur n
el



Impact(en)?
 Schema geeft aan hoe mens zich tot natuur verhoudt, cultuur is daarbij
‘alles wat aan de natuur toegevoegd wordt’
 = vrij statisch (Of cultuur, Of natuur)- mens manipuleert natuur tot nieuwe
realiteit

,  MAAR toont ook omgekeerde: de impact van mens op cultuur. Hoe groot is
die?

0.2 Impact van ons op onze cultuur?
Lijkt logisch… maar eigenlijk hebben wij een hele kleine impact
 Mensen en gebeurtenissen zetten verandering in gang (vb corona)
 Vb beeld van roken, alcohol  andere beeld  cultuur past zich aan
 Als voldoende mensen een zelfde soort gedrag aannemen hebben wij wel
invloed maar helemaal alleen niet echt

0.3 Waarom in SW: impact van cultuur van belang?
 Bepaalt mee onze context (mens en maatschappij) en kleurt onze
‘praktijken’ (interventies) in SW
o We doen interventies in een bepaald tijds/ cultuur kader en grijpen
daardoor in op dat kader

0.4 Waarom- wat doe je met kennis over cultuur in
SW?
 Nodig om wereld rondom te kaderen
 Vergelijkend perspectief innemen
 En impact te zien: als SW’er handel je in complexe context
 Je kan link zien met en standpunt innemen in, discussies volgen= sociaal-
politiek bewustzijn in praktijk van SW (vb claim op cultuur en identiteit,
betekenis)

Concreet kan dat er zo uitzien
 Blik op de wereld
 Beleid kritisch doorlichten (praktijk: vb inburgering)
 Zich leren engageren door kennis over cultuur
 Actief opinie vormen


Deel 1: Cultuur: enkele kaders
1. Inleiding
Cultuur?
 Begrip vatten
 Brede en smalle betekenis
 Eenvoudige omschrijving= alles wat aan de natuur toegevoegd wordt
o Iets is OF natuur/ OF cultuur maar realiteit is complexer
 Wie probeert dat beter te doen  antropologie
o Belangrijkste bron om het denken over cultuur vorm te geven

,Relaties
Antropologie= ontstaan in bepaalde tijds- en denkkader




Kleurt cultuurdefinities
Dus: eerst op zoek naar antropologie

1.1 Antropologie als vertrekpunt voor een definitiekader
 Ontstaan 19de eeuw bij de scheiding tussen de filosofie en andere sociale
wetenschappen
 Etnologen of volkenkundigen ontstaan: leggen het accent op de studie van
de andere, de vreemde, de primitieve
o Men merkt vooral de verschillen op
 3 elementen die ontstaan van antropologie vormen: veranderend
wetenschapsveld (sociale wetenschappen die werden gevormd), de snelle
wijzigingen en een vrijheid van denken
 Ontstaan tijdsspanne van expansie, slavernij en kolonisering
o Gevolg: intensief contact tussen Europa en culturen daarbuiten
o Nood om deze samenleving te bestuderen
 Antropologie= ‘het kind van het kolonialisme’
o Gezien het tijdskader en de manier waarop het zich ontwikkelde
o Antropologen waren geen actieve kolonisatoren maar zorgden wel
voor goed studiemateriaal zodat de kolonisatie efficiënt kon
plaatsvinden
 Kolonisatie wordt voorgesteld als gelijke ruil: hun arbeid/ grond/ rijkdom in
ruil voor onze beschaving
Samengevat: Antropologie zal in de begindagen mee de kolonisatie in Europa
begeleiden en biedt als wetenschap een mentaal kader aan het thuisfront:
uiterlijke verschillen tussen de eigen wereld en de anderen worden op die manier
verklaard
Antropologie/ cultuurstudie ontwikkelde zich in een tijdsgeest, in een kader van
kolonialisme (= land bezetten, innemen, mentale kolonisatie- scholing, culturele
toe-eigening)


Ziet er onschuldige foto uit maar is niet zo:
witte vrouw die zwarte kindjes opvoedde, in
Belgische kledij

, 1.2 Antropologie
 Heette etnologie of volkenkunde tot na W02
 Inhoud toen: het verzamelen van informatie over primitieven
o Beperkte zich tot de etnografie: het beschrijven van 1 bepaald volk,
en het liefst in de traditie van de natuurwetenschappen (studie van
primitieve mens in 1 cultuur)
 Door kritiek op dat model van onderzoek kwam inhoudelijke verandering 
antropologie: wetenschap als middel om na te denken over hedendaags
samenleven en indien mogelijk ene bijdrage te leveren aan concrete
vraagstukken (denken we vb aan straathoekwerk, studies over stad en
samenleving, minderheidsgroepen,…)
 Antropologie: meer interpretatieve, humanistische benadering
 Hoe gaat men te werk?  veldwerk (participerende observatie)
 Invalshoek hedendaagse antropologie: vergelijkend perspectief, eigen
referentiekader als relatief (beperkt, plaatselijk, tijdelijk)
Antropologie zal met ‘wetenschappelijke’ studie van VREEMDE mensen/ culturen
het ‘primitieve’ verklaren
o Studie van de mens en cultuur, de studie van de mensheid

Antropoloog meet verschil: schedels, lengte,… = op haar beurt sterk effect op
definities en begripsvorming en op handelen
 pas na jaren ’50: grondig veldwerk en mensen als gelijkwaardig zien
‘vergelijkend perspectief’ (cultuurrelativisme)


Antropologie, vroegere jaren 40-50
Paul Julien: ‘mijn kleine zwarte vrienden’,
‘hun kleine cultuur’




Antropologie biedt dus als wetenschap een mentaal kader om verschillen te
zien, te handelen ernaar
En in dit tijdsvenster ontstaan definities van cultuur