Samenvatting Jeugdrecht en jeugdbescherming semester 1 HoGent

JEUGDRECHT EN JEUGDBESCHERMING SEMESTER
1
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ROND HET ONTSTAAN VAN DE
JEUGDBESCHERMING IN BELGIË
 Geen data van school kennen

MOF: misdrijf omschreven feit  onderverdeling 3 soorten misdrijf:
1) Misdaad: zwaarste soort vb. moord
 Gevangenisstraf
 Beoordeeld door Hof van Assisen (volksjury)
2) Wanbedrijf
 Rechtbank: correctionele rechtbank (8dagen tot 5 jaar gevangenisstraf)
3) Overtreding
 Politierechtbank

Wil je zeker weten welk straf het is, dan kijken naar het strafrechtboek.

Jeugdrechter komt maar tussen tot 18 jaar (minderjarigen)
- Jongeren die zich bevinden in een VOS
- Jongeren die een MOF hebben gepleegd

 Nu: rechten van kinderen/jongeren zijn gewaarborgd, welbepaalde
bescherming op verschillende vlakken:
- Recht op onderwijs, huisvesting, gezondheidszorg, … vastgelegd in
Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK)
- Aangepaste maatregelen & straffen wanneer de jongere een misdrijf
begaat
- Hulpverlening in een verontrustende opvoedingssituatie
- Specifieke rechtswaarborgen wanneer een minderjarige in de jeugdhulp
terechtkomt
 Geen evidente zaak want eerste beschermingswet pas in 1912
 Categoriaal beleid is recent, men maakt een onderscheid tussen
categorieën, in dit geval tussen een kind en een volwassene

Vooreerst is het belangrijk te weten dat cultuur wordt overgedragen door twee
processen:
1) Het proces van socialisatie: het zich eigen maken van waarden & normen
die in een maatschappij aanwezig zijn en gelden als de norm van die
maatschappij
2) Het proces van sociale controle: straffen & bestraffen als de norm van een
maatschappij niet wordt nageleefd, zowel formeel als informeel
 Processen zorgen voor evolutie dit ook wat betreft ons onderwerp
 Belang van Verlichting met opkomst van wetenschappen zoals
criminologie, penologie, psychologie

Kijken door gebruik te maken van:
 Geschiedschrijving = vertrekken vanuit verleden
 Chronocentrisme = de nu bestaande middenklasse wordt als norm
genomen voor de menselijke ontwikkeling doorheen alle tijden en op alle
plaatsen

1. ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID
1.1 EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE

, Kinderen worden eeuwen beschouwd als een ‘volwassene’ met hier en
daar uitzonderingen
 Recente sociale constructie
 Verlichting is bepalend voor het categoriaal beleid
- Nog-niet positie: nog-niet verantwoordelijk, nog-niet zelfstandig, …
- Weten nog niet het verschil tussen goed en kwaad
- Toekomst, vooruitgang, ratio staat centraal
 2 mensbeelden in Verlichting:
1) Volwassene: kent zijn lot
2) Kind: kneedbaar, maakbaar, evolueerbaar

1.1.1 GEEN KINDBEELD
 Tot 7 jaar beschouwd als last, ding  na 7 jaar werden ze beschouwd als
volwassene & werden ze ook ingeschakeld in de leefwereld van de
volwassen
 Ervoor praktijken die aantonen dat er geen belang gehecht wordt aan
kinderen
 Afwezig kindbeeld in Oudheid: kleine volwassenen
- Achterlaten van kinderen (meisjes & kinderen met beperkingen eerst)
- Offeren aan Godheid
- Als afval weggooien op de mesthoop
 Ook recentelijk (17de – 18de eeuw) geen kindbeeld
- Hogere klasse schakelde voedsters in dus weinig aandacht & hoge
kindersterfte of was dit omgekeerd?
- Praktijken die nu heden ten dage in onze ogen barbaars overkomen
 Onhygiënische omstandigheden, geen voorbehoedsmiddelen, ziektes
leidden tot hoge kindersterfte & dus geen aandacht
 Meisjes waren minder waard & dit zal zich verder manifesteren doorheen
de geschiedenis
 Vanaf 7 jaar als volwassenen beschouwd in alle aspecten van het sociale
leven
- Jongens vertoefden in leerscholen
- Meisjes bleven thuis om het huishouden te leren

1.1.2 AANZET TOT EEN KINDBEELD
 16de eeuw licht onderscheid die zich vooral manifesteerde bij de jongens
uit de hogere klassen
- Vertoefden in scholen om kennis te vergaren
 Mensbeelden ontstonden cfr. Romantici en Moralisten
 Verlichtingsperiode is cruciaal!!  Onder de impuls van de verlichting
werden kinderen meer en meer een aparte groep met eigen kenmerken &
eigen gedragingen
- Er ontstond een 2-delig in de visie op de ontwikkeling van de mens:
1) Een over het kind dat men nog moet opvoeden & dus moet
afschermen van de maatschappij
2) Dat van een volwassene die zijn lot & rol in de maatschappij kent
- Ontstaan van sociogenese = het op grond van maatschappelijke
verandering apart gaan zien van volwassenen en kinderen
- Ontstaan van psychogenese = eigenschappen worden specifiek aan
kinderen toegeschreven, worden op een bepaald moment ontdekt &
vanaf dan beschouwd als eigen aan kinderen & over geaccentueerd in
relatie met kinderen
- Ontstaan van verschillende fases binnen het kind-zijn

, - Ontstaan van eigen afdelingen binnen de wetenschappen zoals
pediatrie
- Ontstaan van kinderwetten
o Verbod op kinderarbeid
o Wet op leerplicht
o Wie was hiermee gebaat?

1.1.3 HUIDIG KINDBEELD
 Krachtig persoon met eigen mogelijkheden
 Kijken naar het ‘kunnen’
 Verschillende ontwikkelingsfases met eigen mogelijkheden en beperkingen
 Fases van kinderen/jongeren verschillen kwalitatief van volwassenen
 Afsluiten van volwassenwereld

1.2 EVOLUTIE VAN DE SOCIALE CONTROLE
 Gaat over bestraffing
 Geen onderscheid volwassene/kind
 Uitzonderlijk door pater families, praetor & Godheid (willekeurig!)
 Verlichting brengt terug soelaas

1.2.1 VROEGE TIJDEN TOT VERLICHTING
 Oud-Romeinse recht (500 na Chr): wet der WII tafelen
- Uitzondering met betrekking tot onmondigen/ niet huwbaar
- Onderscheid tussen opzettelijke & onopzettelijke daden
 Klassieke tijdvak (300 na Chr): meer verduidelijken door waarneembare
gegevens
- Geslachtsrijpheid/ sluwheid
- Oordeel des onderscheid cfr. Huidig strafrecht
 Val van het Romeinse Rijk
- Familiale solidariteit  pater familias bepaalde of er al dan niet een
onderscheid was tussen kinderen & volwassenen
- Recht spreken: elk volk/stam eigen gewoontes
 11e eeuw
- Heropflakkering Romeins Recht  aandacht onderscheid kind keert
terug
 13e eeuw: opkomst van staten
- Drang naar centralisatie, openbare orde & rust
o Dus staatsfunctie die regels oplegde
o Aanzet tot accusatoir berechten itt inquisitoir
 Accusatoir = meer rechten voor beklaagden, verdedigen,
je wordt gehoord
 Inquisitoir = inquiqitie: rechter beslist vanuit een alleen
zetelende opinie
o Aanstellen van rechters
 1532 ‘Constitutio Criminalis Carlinae’
- Waarbij het uitzonderlijke principe van de verzachting van een straf
voor kinderen werd ingevoerd
- L’usage de raison dus andere bestraffing voor kinderen & volwassenen

1.2.2 VERLICHTING
 Tegen wrede & barbaarse straffen; Ancien Regime
 Rede, toekomst, recht, ethiek, … staan centraal
 Maakbaarheid van het leven cfr. Darwin
 Kennis vergaren

,  Techniek veroveren door wetenschappelijke inzichten met als gevolg
mechanisering & opstart van fabrieken (industriële revolutie)
 Exacte & positieve feiten halen het van het gevoelsmatige denken
 Sociale ontreddering door uitbuiting van de arbeiders
 Kinderverwaarlozing & kinderarbeid
- Overheid grijpt in
- Tegenkantingen door verschillende actoren
 Opkomst socialisme
- Arbeiders meer rechten geven & zekerheid
- Tegenacties van de burgerij cfr. morele controle
 Verlichte denkers
- Rousseau, Montesquieu, Voltaire
- Denken over straffen & bestraffing
- Rechtvaardigheid van straffen

1.2.3 TENDENSEN VANAF VERLICHTING
1.2.3.1 KLASSIEKE CRIMINOLOGISCHE SCHOOL (18E EEUW)
 Tegen de repressieve, wrede, onmenselijke & onrechtvaardige straffen
vanuit Ancien Regime
 Belang van efficiënte, rechtvaardige & menselijke straffen
 Rechten van de mens
 Kenmerken van klassieke criminologische school:
1) Wilsautonomie = mens als rationeel wezen kiest bewust voor het goede
of het kwade; ze wegen altijd de lusten tegenover de lasten af
2) Morele aansprakelijkheid = in die keuze is men persoonlijk & volledig
verantwoordelijk
3) Legaliteitsbeginsel = wil het strafrecht efficiënt & effectief zijn, dan
moet men de strafbare feiten in een wet vermeden, alsook hun straf
(‘nulla poena, nulle crimen sine lege’)
4) Proportionaliteitsbeginsel = straffen mogen niet zwaarder zijn dan
noodzakelijk om de dader moreel te beïnvloeden  zwaar feit verdient
een zware straf, een licht feit een lichte straf
5) Gelijkheidsbeginsel = men moet het strafrecht toepassen op alle leden
van de maatschappij, ongeacht rang, stand of klasse
 De straf kreeg 3 verschillende functies:
1) Vergelding: genoegdoening, lasten zijn zwaarder dan de lusten
2) Afschrikking: andere misdrijven voorkomen
3) Morele verbetering: door de straf zou de dader tot inzicht komen & zijn
gedrag veranderen (resocialiserende functie)
 Focust zich op ‘het misdrijf’
 Invoeren van strafrechtelijke minderjarigheid door legaliteitsbeginsel en
morele aansprakelijkheid
 1791 invoeren van strafrechtelijke minderjarigheid in Code pénal de la
Monarchie Française
 In België 1867 invoeren strafrechtelijke minderjarigheid in Strafwetboek
 Verschillende kritieken op deze school
- Focussen zich op de daad & dader, en de persoon als delinquent vergat

1.2.3.2 HET POSITIVISME (19E EEUW)
 Observatie & waarneming bleven de methoden bij uitstek & men zocht
altijd naar positieve & exacte feiten
 Verklaren van sociale veranderingen zoals armoede, uitbuiting, … om aldus
oplossingen te zoeken & te vinden om de Verlichte Maatschappij vorm te
geven