Samenvatting 1ste Bachelor Handelswetenschappen - Inleiding Sociologie

Hoofdstuk 1: Inleiding: sociologie als wetenschap

1.1.1. KENNIS OP BASIS VAN GELOOF
 Geloven: kennis gebonden aan autoriteit en bovennatuurlijke macht/entiteit
Geloven = iets aannemen, zonder het zelf te onderzoeken, te weten of te
begrijpen en is in essentie weinig kritisch
 Aannemen van kennis op basis van afhankelijkheid van of vertrouwen in een
persoon of systeem
 In essentie niet kritisch, zoals het dogmatisch denken
 Dogma = formulering van een geloofswaarheid die algemeen bindend is, een
ontegensprekelijke waarheid, die niet aan een verdere controle wordt
blootgesteld. Het ontbreken van een kritische en controlerende houding is
typisch voor het dogmatisch denken
 Juist omdat de waarde van de informatie bij geloofskennis afhankelijk is van de
betrouwbaarheid van de autoriteit die mensen geloven, zijn mensen geneigd om
de gevolgen van het handelen op basis van geloof toe te schrijven aan de
autoriteit
 Open en Gesloten samenlevingen:
o Gesloten: maatschappijen waarin geloofskennis dominant is, ze is alleen
beschikbaar voor een bevoordeelde groep
o Open: kritisch denken is toegelaten, op zoek gaan naar de waarheid@
o (‘Open Society and its Enemies’ – Popper)

1.1.2. ERVARINGSKENNIS EN ERVARINGSDESKUNDIGHEID(1)
 Ervaringskennis = kennis op basis van opgedane levenservaring uit de
onmiddelijke omgeving van de betrokkene
 Weten op basis van ervaring (wat ze hebben meegemaakt), maar niet
veralgemeenbaar en deels transferabel (overdraagbaar) naar anderen
 Via het proces van proberen, lukken en mislukken (trial and error) vinden we een
voor ons goede handelingswijze
 Verbonden aan de persoon met ervaring, vertrouwen op kennis/ervaring van een
ander
 Wijsheid: kennis door jarenlange ervaring, vertrouwen in opgebouwde kennis van
een ander (de door ervaringen van het leven verworven kennis)
 Common sense kennis

1.1. 2. ERVARINGSKENNIS EN ERVARINGSDESKUNDIGHEID (2)
 Learning by doing (bv. On the Job Training)
 Gevaar: subjectiviteit en betrokkenheid van de ervaringsdeskundige
o Ervaringskennis is per definitie subjectief
o Kan gedeeld worden  intersubjectief: mensen in een gelijkaardige
situatie met dezelfde ervaring delen dezelfde subjectieve inzichten

1.1. 3. WETENSCHAPPELIJKE KENNIS (1)
 Wetenschappelijke kennis = kennis opgedaan op basis van een kritisch onderzoek
van objectieve feiten, en is bijgevolg opjectief
 Kritisch onderzoek via streng methodisch denken (analyse)

1

,  Gebaseerd op feitelijke kennis (empirisch)
 Vallen en opstaan, gradueel proces van kennisverwerving (=
incrementeel/stuksgewijs)
o Verklaart nooit de totaliteit van de realiteit, maar beperkt zich tot een
deelaspect van de werkelijkheid, waarvoor we een rationele verklaring
probeert te ontwikkelen
 Principieel weerlegbare kennis (controleerbaar)
 Progressie van de kennis op basis van verificatie en falsificatie
o Verificatie: na onderzoek is een theorie waar als ze bevestigd wordt door
de feiten, wat betekent dat ze wordt bevestigd door onze onmiddelijke
zintuigelijke waarnemingen uit de werkelijkheid, of waarnemingen die
mogelijk worden gemaakt door technologische hulpmiddelen
o Falsificatie: actief op zoek gaan naar waarnemingen die een bepaalde
theorie weerleggen of falsifiëren, omdat we dan verplicht worden om na
te gaan waarom de theorie niet klopt. Dus het betekent de weerlegging
van een theorie op basis van een feitelijke vaststelling die niet in
overeenstemming is met wat de theorie voorspelt
 Mechanisering van het wereldbeeld, wetenschappelijke kennis is efficiënt en
gebaseerd op het principe van Occam’s razor
o Economiebeginsel of Occam’s razor: houdt in dat wetenschappelijke
verklaring zo simpel mogelijk dienen te worden geformuleerd, zodat niet
nodeloos complexe verklaringen of vage entiteiten worden ontwikkeld om
bepaalde verschijnselen te verklaren

1.1.3. WETENSCHAPPELIJKE KENNIS (2)
 Geldigheid van uitspraken (Habermas): communicatief handelen
o Waarheid: objectieve feiten (feitelijke overeenstemming)
o Juistheid: overeenkomend met de sociale context, normatief (ethische
overeenstemming)
o Waarachtigheid: subjectieve uitingen, overeenkomend met de innerlijke
ingesteldheid van een persoon (subjectieve overeenstemming)

1.1.3. WETENSCHAPPELIJKE KENNIS (3)
 Basisprincipes van wetenschap
o Gemeenschappelijkheid: wetenschap is openbaar
o Wetenschappelijk universalisme
o Belangeloosheid: geen persoonlijke - of groepsbelangen
o Georganiseerd scepticisme: openheid en kritiek
 Karl Raimund Popper (1902 – 1994)
o Succes van de wetenschappelijke vooruitgang herhalen op
maatschappelijk denken en instituties = open samenleving
o Kritisch: mogelijkheid om ideeën en beleid te kritiseren
o Open forum van discussie: open instellingen laten discussie toe
o Continue controleren van uitspraken en beleid

POPPER: PARADOXEN VAN DE OPEN SAMENLEVING


2

,  Paradox van de tolerantie: moet de samenleving tolerant zijn tegen de
intoleranten / intolerante ideeën?
 Hoewel een intolerante sekte zelf weliswaar geen recht van klagen heeft over
intolerantie, mag haar vrijheid evenwel alleen ingeperkt worden als de toleranten
werkelijk en met reden geloven dat hun eigen veiligheid en die van de instituties
van vrijheid op het spel staan. (Rawls, Theory of Justice)
 Paradox van de democratie: wat als een meerderheid beslist om de democratie
op te heffen?
 Paradox van de vrijheid: kunnen we absolute vrijheid toelaten? En ten koste van
de vrijheid van anderen?

1.2. PRAKTIJK VAN DE SOCIOLOGIE ALS WETENSCHAP
 Sociologen stellen vragen, zoeken antwoorden op deze vragen en gaan daarvoor
op een specifieke methodische wijze te werk
 Standaardmodel van wetenschappelijk onderzoek
 Methodisch en analytisch handelen om tot sociologische kennis te komen
 Wetenschappelijke criteria

1.2.1. SOCIOLOGISCHE VRAAGSTELLING EN METHODE (1)
 Een normatief, richtinggevend stappenmodel:
o Omschrijving van het onderzoeksprobleem
o Bronnenonderzoek
o Vraagstelling van het onderzoek
o Vastleggen van het onderzoeksconcept
o Concrete uitwerking van het onderzoek
o Uitvoering, gegevensverwerking en rapportage
o Conclusies
1.2.1. SOCIOLOGISCHE VRAAGSTELLING EN METHODE (2)
 Onderzoeksstrategieën:
o Experiment (hypothese toetsend)
o Kwantitatieve methoden (vaak hypothese toetsend)
- Schriftelijke enquête of survey (nadruk op positivistische
benadering)
- Persoonlijke enquêtes
o Gestructureerd interview
o Kwalitatieve methoden (vaak exploratief)
- Inhoudsanalyse
- Secundaire data-analyse
- Participerende observatie

1.2.2. CRITERIA VAN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
 Representativiteit
 Validiteit
 Betrouwbaarheid
 Objectiviteit



3

, 1.2.2.1. REPRESENTATIVITEIT
 Conclusies van een deelgroep zijn toepasselijk op de gehele groep
 Vandaar steekproef: deel van de gehele verzameling
 Problemen van stratificatie, non respons
o Stratificeren: het maken van deelgroepen waarbinnen elk element
evenveel kans heeft om in de onderzoekspopulatie betrokken te worden
o Non-respons: een groep van onderzochten die op basis van een
gemeenschappelijk kenmerk voor een vertekening van de
onderzoeksresultaten kunnen zorgen

1.2.2.2. VALIDITEIT
 Meten we wat we beweren te meten
 Bepaalt keuze van de bevragingstechniek

1.2.2.3. BETROUWBAARHEID
 Onderzoeksresultaten moeten dezelfde resultaten opleveren als het onderzoek
herhaald wordt
 Vandaar belang van betrouwbare metingen
 Herhaling moet kunnen, vandaar onderzoeksrapportage, waarbij de onderzoeker
onder dezelfde omstandigheden tot dezelfde resultaten zou moeten komen

1.2.2.4. OBJECTIVITEIT
 Conclusies op basis van empirie en feiten
 Vermijden van subjectieve interferentie, afstand nemen
 Discussie: waardenvrijheid in wetenschap

HAWTHORNE EFFECT (informele productiviteitsregulering)
 Bekende onderzoeken in de Western Electric Company
 Experimentele groep vs. controlegroep
 Effect van positieve aandacht
 Effect van het onderzoek op de resultaten van het onderzoek zelf (Hawthorne
effect)
 Onderzoeker is altijd een onderdeel van het onderzoek zelf, probleem van
betrokkenheid
 De onderzoeksresultaten kunnen worden beïnvloed door de aandacht die de
deelnemers aan een onderzoek krijgen
 Ook het ontdekken van een informele groep, leider

SOCIOLOGIE VERSUS NATUURWETENSCHAPPEN
 Empirische wetenschappen (onderzoek naar feiten) versus deductieve
wetenschappen / formele wetenschappen (logica en wiskunde)
 Positivisme: natuurwetenschappelijke methode / sociale fysica
 ‘Verstehende’ of interpretatieve benadering van Weber: de socioloog heeft als
taak die betekenis, de subjectieve bedoeling te achterhalen
 Zoeken naar functionele verbanden

4