SV PNEUMOLOGIE – Prof. dr. Guy Bruselle
LES1 symptomen en klinische tekenen
Pneumologie = longziekten
8 majeure ziektedomeinen - Airway diseases
- Interstitial lung diseases ILD
- Paediatric respiratory diseases
- Pulmonary vascular diseases
- Respiratory critical care
- Respiratory infections
- Sleep and breathing disorders
- Thoracic oncology
Anamnese
Algemene anamnese Koorts, nachtzwaten
Eetlust, gewicht
Moeheid
Respiratoire anamnese Hoest, expectoratie van sputum, hemopteu
Dyspneu
Thoracale pijn
Piepende ademhaling = tijdens expirium
Stridor = tijdens inspirium
Snurken, slaapapneu
Algemene informatie - Beroepsanamnese
- Familiale anamnese
- Blootstelling: huisdieren, asbest, hobby’s, reizen
- Rookgewontes: wat en hoeveel
Hoest Duur: acuut (d) of chronisch (>8w)
Productief: expectoratie van sputum? <-> droge hoest
Uitlokkende factoren en tijdstip
- Houdingsgebonden
- Nachtelijk (jonge pt: astma, oude pt: hartfalen)
- Bronchiale hyperreactiviteit BHR
Oorzaken acute hoest - Luchtweginfectie
- Kinkhoest = pertussis, vaccinatie zeer belangrijk, ook bij volwassenen
om de 10 jaar samen met tetanus (is dodelijk bij kindjes)
- Allergische rhinitis
- Exacerbatie van COPD
- Inhalatie toxische gassen of dampen
- Aspiratie vreemd voorwerp (kinderen of oude pt)
Oorzaken chronische hoest - Roken
- Postnasale drip = door allergische rhinitis of chr rhinosinusitis
- Astma
- COPD/chronische bronchitis
- Gastro-oesofageale reflux (soms geen pyrosis maar toch hoest)
- Bronchiëctasieën
- Bronchustumoren
- Linker hartdecompensatie
- Inname ACE-inhibitoren → angiotensine converting enzyme zorgt voor
afbraak bradykinine, dus bij inhibitor w brady niet afgebroken en
veroorzaakt het een hoest
- TBC
1
, - Mediastinale tumoren
Pyrosis Zure oprispingen
Verwikkelingen hoest Ribfractuur
Spierruptuur intercostaalspier
Barotrauma
- Pneumothorax = klaplong, lucht komt erin via gaatje longvlies
- Pneumomediastinum = lucht tss longen in het mediastinum
- Subcutaan emfyseem = lucht onderhuids, voelt aan als sneeuwkraken
bij palpatie, thv de hals
Urine-incontinentie (vrouwen vooral)
Syncope
Aanvullende anamnese Bij expectoratie van sputum
Aspect
- Mucoïd = wit
- Purulent = groen
- Mucopurulent = ertussen
Hoeveelheid, grote hoeveelheden bij:
1) Bronchiëctasieën = chronische uitzettingen van de bronchi
2) Longabces
3) BAC = broncho-alveolair celcarcinoom (RX zal eruit zien als
pneumonie)
Geur
Bloed → hemoptoe = alarmteken, minstens RX thorax en voorkeur CT thorax
Hemopteu = helderrood schuimerig bloed ophoesten
pH is neutraal
Hematemesis = donkerrood bloed braken
pH is zuur
Gemengd met voedsel
Epistaxis Soms gaat bloed terug in de keel en naar luchtpijp
Bronchiale circulatie Uit AO, bloedtoevoer naar de bronchi
Pulmonale circulatie Uit a. pulmonalis vanuit rechterhart, dan via v. pulmonalis naar linker atrium
Hemopteu Meestal bronchiale circulatie → druk in deze circulatie is syst en diast want
vertakking van AO! Druk in pulmonale circulatie is veel lager
Bij ernstige hemopteu: a. bronchialis in beeld brengen en dichtemboliseren
door interventioneel radioloog (via lies en AO)
Hematemesis Meestal door vaatkluwens rond de bronchi
Oorzaken Licht-matige hemoptoe
- Respiratoire infecties
- COPD
- Bronchiëctasieën
- Bronchustumor
- TBC
- Longembool
- Stollingsstoornissen
Massieve hemoptoe
- Bronchuscarcinoom
- Bronchiëctasieën
- Necrotiserende infecties: TBC, longabces
Aanvullende anamnese Lokalisatie pijn → oorsprong!
- Pariëtale pleura of thoraxwand, pleurale pijn = scherp, AH gebonden
AH inhibitie, ook pijn schouder en abdomen
2
, - Hart of andere mediastinale structuren = centraal gelokaliseerd, dof,
geen relatie met AH, toesnoerende pijn (denk aan angor, hartlijden)
→neem RX thorax bij schouderpijn/abdominale pijn!!
AH inhibitie Pt durft niet doorademen bij auscultatie, oppervlakkige ademhaling
Oorzaken thoracale pijn Pleuritis
met pleuraal karakter - Infectieus: viraal/bact
- Maligne: metastatisch of mesothelioom
Pneumonie
Longinfarct/longembolie = klonter uit diepe aders schiet los en komt in
longcirculatie (longembool), deel van longen kan afsterven (longinfarct)
Pneumothorax
Abdominaal proces
- Subfrenisch abces
- Pancreatitis
Oorzaken thoraxwandpijn Ribpathologie: ribfractuur, ribtumor
Ontsteking intercostale spier/zenuw
Syndroom van Tietze
- Costochondrale aandoening: overgang bot-kraakbeen
- Gelokaliseerde scherpe pijn, erger bij beweging, uitlokbaar bij palpatie
- Uitsluitingsdiagnose
Zoster
- Intense unilaterale pijn, pijn kan rash voorafgaan
- Infectie van dermatoom altijd unilateraal
- Post-zonale pijn = neuralgisch
Oorzaken retrosternale pijn Cardiovasculair
- Myocardischemie: angor, ACS, AMI
- Pericarditis = ontsteking van het hartvlies
- Aorta dissectie → kijk naar verschil beide polsen en meet BD
- Longembolie vb. zadelembool op splitsing truncus kan druk geven
- Pulmonale hypertensie
Tracheïtis = ontsteking luchtpijp
Slokdarmpathologie
- Gastro-oesofageale reflux (GERD)
- Slokdarmspasmen, notenkrakersyndroom
- Boerhaave syndroom = ruptuur van de slokdarm, ernstige pijn erger bij
slikken, hospitalisatie en IV AB nodig
Piepende ademhaling & Diffuus verspreide piepende ademhaling
stridor - Astma, chronisch obstructief bronchiaal lijden
Unilaterale piepende ademhaling
- Centrale vernauwing van één van de grote bronchi (tumor, CA)
Stridor
- Stenose thv larynx, trachea, hoofdbronchi
- Oedeem epiglottis (epiglottitis bij kleine kindjes)
Stenose trachea Typisch 6w na ontslag IZ, littekenvorming na langdurige endotracheale tube
Eenzijdig of stridor Geen astma! Geen inhalatiecortico’s geven
Dyspnoe = Subjectieve gewaarwording van moeilijke ademhaling of luchthonger
Ontstaat door stimulatie receptoren thv longen, skeletspieren,
chemoreceptoren in glomus caroticum
Classificatie dyspnoe I = normaal
II = pt kan op vlakke weg meestappen maar niet meer bij trap of helling
3
, III = pt kan niet meer meestappen op vlakke weg, moet achterblijven en op
eigen tempo wandelen, meestal nog lange afstanden maar wel traag
IV = pt kan geen 100m meer wandelen zonder stil te staan wegens
kortademigheid
V = pt kan geen beperkt aantal stappen meer wandelen zonder
kortademigheid, ook kortademig bij kleine inspanningen zoals
wassen/aankleden
VAS Kan je ook gebruiken, laat de persoon 6 min wandelen en geef score
Oorzaken dyspneu 1. Pulmonale oorzaken
2. Cardiale oorzaken
3. Thoraxwandafwijkingen
4. Metabole stoornissen: chronische nierinsuff, chronische metabole
acidose
5. Psychoneurotische oorzaken: angst, hyperventilatie = uitsluitingsdiagn
1.Pulmonale oorzaken - Verhoogde luchtweerstand: larynxspasmen, CA, astma, COPD
- Verminderde longcompliantie: longoedeem (cardiogeen of niet-
cardiogeen ARDS), pneumonie, atelectase, interstitiële
inflammatie/fibrose ILD
- Ontsteking van de pleura: inhibitiedyspnoe bij pleuritis
Larynxspasmen = VCD vocal cord dysfunction
= ILO inducable laryngeal obstruction
ARDS Adult Respiratory Distress Syndrome
ILD Interstitial Lung Diseases
2.Cardiale oorzaken - Linker hartfalen met vochtophoping in interstitium van long of intra-
alveolair oedeem: stuwing in pulmonaalvenen → vocht treedt uit in
longblaasjes = transsudaat = oedeem
- Verhoogd hartdebiet (koorts, hyperthyreoidie)
3.Thoraxwandafwijkingen - Verminderde thoraxwandcompliantie: pleurale pathologie,
kyfoscoliose, adipositas
- Zwakte van de ademhalingsspieren: neuromusculaire aandoeningen
Motorische neuronen: ALS
Spieren: Duchenne, Steinert
Pleurale pathologie Pantserlong, zeer dikke pleura, als een soort schil rond de long waardoor long
niet goed kan expanderen
4.Metabole oorzaken Anemie → je moet sneller rondpompen voor voldoende O2
5.Psychoneurotische Hyperventilatiesyndroom
oorzaken - Onderliggende angst of stress
- Angstgevoel, moeheid, hartkloppingen, droge mond
- Retrosternale beklemming, precordiale pijn
- Tintelingen in vingers en perioraal, tetanie
- Syncope
- Acuut, chronisch
!Hyperventilatie kan secundair zijn: compensatie bij diabetische ketoacidose
Klinisch onderzoek
Algemene inspectie
Tachypnoe Normale AH = 12-14x/min
Tachypnoe >20 AH/min = prognostisch ernstig
Fysiopathologie: AH centra verwerken info uit perifere en centrale
chemoreceptoren, pulmonale en extrapulmonale receptoren en cerebrale
cortex
Oorzaken: longaandoeningen, cardiaal/metabool
4
LES1 symptomen en klinische tekenen
Pneumologie = longziekten
8 majeure ziektedomeinen - Airway diseases
- Interstitial lung diseases ILD
- Paediatric respiratory diseases
- Pulmonary vascular diseases
- Respiratory critical care
- Respiratory infections
- Sleep and breathing disorders
- Thoracic oncology
Anamnese
Algemene anamnese Koorts, nachtzwaten
Eetlust, gewicht
Moeheid
Respiratoire anamnese Hoest, expectoratie van sputum, hemopteu
Dyspneu
Thoracale pijn
Piepende ademhaling = tijdens expirium
Stridor = tijdens inspirium
Snurken, slaapapneu
Algemene informatie - Beroepsanamnese
- Familiale anamnese
- Blootstelling: huisdieren, asbest, hobby’s, reizen
- Rookgewontes: wat en hoeveel
Hoest Duur: acuut (d) of chronisch (>8w)
Productief: expectoratie van sputum? <-> droge hoest
Uitlokkende factoren en tijdstip
- Houdingsgebonden
- Nachtelijk (jonge pt: astma, oude pt: hartfalen)
- Bronchiale hyperreactiviteit BHR
Oorzaken acute hoest - Luchtweginfectie
- Kinkhoest = pertussis, vaccinatie zeer belangrijk, ook bij volwassenen
om de 10 jaar samen met tetanus (is dodelijk bij kindjes)
- Allergische rhinitis
- Exacerbatie van COPD
- Inhalatie toxische gassen of dampen
- Aspiratie vreemd voorwerp (kinderen of oude pt)
Oorzaken chronische hoest - Roken
- Postnasale drip = door allergische rhinitis of chr rhinosinusitis
- Astma
- COPD/chronische bronchitis
- Gastro-oesofageale reflux (soms geen pyrosis maar toch hoest)
- Bronchiëctasieën
- Bronchustumoren
- Linker hartdecompensatie
- Inname ACE-inhibitoren → angiotensine converting enzyme zorgt voor
afbraak bradykinine, dus bij inhibitor w brady niet afgebroken en
veroorzaakt het een hoest
- TBC
1
, - Mediastinale tumoren
Pyrosis Zure oprispingen
Verwikkelingen hoest Ribfractuur
Spierruptuur intercostaalspier
Barotrauma
- Pneumothorax = klaplong, lucht komt erin via gaatje longvlies
- Pneumomediastinum = lucht tss longen in het mediastinum
- Subcutaan emfyseem = lucht onderhuids, voelt aan als sneeuwkraken
bij palpatie, thv de hals
Urine-incontinentie (vrouwen vooral)
Syncope
Aanvullende anamnese Bij expectoratie van sputum
Aspect
- Mucoïd = wit
- Purulent = groen
- Mucopurulent = ertussen
Hoeveelheid, grote hoeveelheden bij:
1) Bronchiëctasieën = chronische uitzettingen van de bronchi
2) Longabces
3) BAC = broncho-alveolair celcarcinoom (RX zal eruit zien als
pneumonie)
Geur
Bloed → hemoptoe = alarmteken, minstens RX thorax en voorkeur CT thorax
Hemopteu = helderrood schuimerig bloed ophoesten
pH is neutraal
Hematemesis = donkerrood bloed braken
pH is zuur
Gemengd met voedsel
Epistaxis Soms gaat bloed terug in de keel en naar luchtpijp
Bronchiale circulatie Uit AO, bloedtoevoer naar de bronchi
Pulmonale circulatie Uit a. pulmonalis vanuit rechterhart, dan via v. pulmonalis naar linker atrium
Hemopteu Meestal bronchiale circulatie → druk in deze circulatie is syst en diast want
vertakking van AO! Druk in pulmonale circulatie is veel lager
Bij ernstige hemopteu: a. bronchialis in beeld brengen en dichtemboliseren
door interventioneel radioloog (via lies en AO)
Hematemesis Meestal door vaatkluwens rond de bronchi
Oorzaken Licht-matige hemoptoe
- Respiratoire infecties
- COPD
- Bronchiëctasieën
- Bronchustumor
- TBC
- Longembool
- Stollingsstoornissen
Massieve hemoptoe
- Bronchuscarcinoom
- Bronchiëctasieën
- Necrotiserende infecties: TBC, longabces
Aanvullende anamnese Lokalisatie pijn → oorsprong!
- Pariëtale pleura of thoraxwand, pleurale pijn = scherp, AH gebonden
AH inhibitie, ook pijn schouder en abdomen
2
, - Hart of andere mediastinale structuren = centraal gelokaliseerd, dof,
geen relatie met AH, toesnoerende pijn (denk aan angor, hartlijden)
→neem RX thorax bij schouderpijn/abdominale pijn!!
AH inhibitie Pt durft niet doorademen bij auscultatie, oppervlakkige ademhaling
Oorzaken thoracale pijn Pleuritis
met pleuraal karakter - Infectieus: viraal/bact
- Maligne: metastatisch of mesothelioom
Pneumonie
Longinfarct/longembolie = klonter uit diepe aders schiet los en komt in
longcirculatie (longembool), deel van longen kan afsterven (longinfarct)
Pneumothorax
Abdominaal proces
- Subfrenisch abces
- Pancreatitis
Oorzaken thoraxwandpijn Ribpathologie: ribfractuur, ribtumor
Ontsteking intercostale spier/zenuw
Syndroom van Tietze
- Costochondrale aandoening: overgang bot-kraakbeen
- Gelokaliseerde scherpe pijn, erger bij beweging, uitlokbaar bij palpatie
- Uitsluitingsdiagnose
Zoster
- Intense unilaterale pijn, pijn kan rash voorafgaan
- Infectie van dermatoom altijd unilateraal
- Post-zonale pijn = neuralgisch
Oorzaken retrosternale pijn Cardiovasculair
- Myocardischemie: angor, ACS, AMI
- Pericarditis = ontsteking van het hartvlies
- Aorta dissectie → kijk naar verschil beide polsen en meet BD
- Longembolie vb. zadelembool op splitsing truncus kan druk geven
- Pulmonale hypertensie
Tracheïtis = ontsteking luchtpijp
Slokdarmpathologie
- Gastro-oesofageale reflux (GERD)
- Slokdarmspasmen, notenkrakersyndroom
- Boerhaave syndroom = ruptuur van de slokdarm, ernstige pijn erger bij
slikken, hospitalisatie en IV AB nodig
Piepende ademhaling & Diffuus verspreide piepende ademhaling
stridor - Astma, chronisch obstructief bronchiaal lijden
Unilaterale piepende ademhaling
- Centrale vernauwing van één van de grote bronchi (tumor, CA)
Stridor
- Stenose thv larynx, trachea, hoofdbronchi
- Oedeem epiglottis (epiglottitis bij kleine kindjes)
Stenose trachea Typisch 6w na ontslag IZ, littekenvorming na langdurige endotracheale tube
Eenzijdig of stridor Geen astma! Geen inhalatiecortico’s geven
Dyspnoe = Subjectieve gewaarwording van moeilijke ademhaling of luchthonger
Ontstaat door stimulatie receptoren thv longen, skeletspieren,
chemoreceptoren in glomus caroticum
Classificatie dyspnoe I = normaal
II = pt kan op vlakke weg meestappen maar niet meer bij trap of helling
3
, III = pt kan niet meer meestappen op vlakke weg, moet achterblijven en op
eigen tempo wandelen, meestal nog lange afstanden maar wel traag
IV = pt kan geen 100m meer wandelen zonder stil te staan wegens
kortademigheid
V = pt kan geen beperkt aantal stappen meer wandelen zonder
kortademigheid, ook kortademig bij kleine inspanningen zoals
wassen/aankleden
VAS Kan je ook gebruiken, laat de persoon 6 min wandelen en geef score
Oorzaken dyspneu 1. Pulmonale oorzaken
2. Cardiale oorzaken
3. Thoraxwandafwijkingen
4. Metabole stoornissen: chronische nierinsuff, chronische metabole
acidose
5. Psychoneurotische oorzaken: angst, hyperventilatie = uitsluitingsdiagn
1.Pulmonale oorzaken - Verhoogde luchtweerstand: larynxspasmen, CA, astma, COPD
- Verminderde longcompliantie: longoedeem (cardiogeen of niet-
cardiogeen ARDS), pneumonie, atelectase, interstitiële
inflammatie/fibrose ILD
- Ontsteking van de pleura: inhibitiedyspnoe bij pleuritis
Larynxspasmen = VCD vocal cord dysfunction
= ILO inducable laryngeal obstruction
ARDS Adult Respiratory Distress Syndrome
ILD Interstitial Lung Diseases
2.Cardiale oorzaken - Linker hartfalen met vochtophoping in interstitium van long of intra-
alveolair oedeem: stuwing in pulmonaalvenen → vocht treedt uit in
longblaasjes = transsudaat = oedeem
- Verhoogd hartdebiet (koorts, hyperthyreoidie)
3.Thoraxwandafwijkingen - Verminderde thoraxwandcompliantie: pleurale pathologie,
kyfoscoliose, adipositas
- Zwakte van de ademhalingsspieren: neuromusculaire aandoeningen
Motorische neuronen: ALS
Spieren: Duchenne, Steinert
Pleurale pathologie Pantserlong, zeer dikke pleura, als een soort schil rond de long waardoor long
niet goed kan expanderen
4.Metabole oorzaken Anemie → je moet sneller rondpompen voor voldoende O2
5.Psychoneurotische Hyperventilatiesyndroom
oorzaken - Onderliggende angst of stress
- Angstgevoel, moeheid, hartkloppingen, droge mond
- Retrosternale beklemming, precordiale pijn
- Tintelingen in vingers en perioraal, tetanie
- Syncope
- Acuut, chronisch
!Hyperventilatie kan secundair zijn: compensatie bij diabetische ketoacidose
Klinisch onderzoek
Algemene inspectie
Tachypnoe Normale AH = 12-14x/min
Tachypnoe >20 AH/min = prognostisch ernstig
Fysiopathologie: AH centra verwerken info uit perifere en centrale
chemoreceptoren, pulmonale en extrapulmonale receptoren en cerebrale
cortex
Oorzaken: longaandoeningen, cardiaal/metabool
4
