Lezing Wagnerisme

Lezing 14/12/2023
Het wagnerisme buiten Frankrijk: Nieuwe perspectieven op gender, kunst en ruimtes van expressie
rond 1900
1789-heden
Wagnerisme = Een estetische stroming vernoemd naar Richard Wagner.
 Moeilijk te beschrijven; afbakenbaar
 Een chaotische cultus gestart na de dood van Wagner door Alex Ross 2020

Richard Wagner
Zeer invloedrijk persoon
Componist, schrijver, dirigent en politiek figuur

Hoe kunnen we Wagnerisme het best definiëren
 Werken van Wagner
 Uitstraling: het gevoel dat het heeft

Historische context en opkomst
- Ancien regime: politiek systeem met landsheerser/adel, clerus, volk
 Heel lang in Europa
 Kunst was enkel voor clerus en koning


- Franse revolutie
Start van verschillende revoluties na deze
 Doel van de kunst verandert, verschuift naar het volk (wel nog steeds volk met geld)
 In het vrije rijk van de ideeën, in die vrij gekomen ruimte, kom er opeens een zelfbevraging, de
christelijke spiritualiteit gaat weg, eigen spiritualiteit wordt losgelaten op kunst – Belting
 Ontwerpen dus uit het niets een nieuwe kunstsoort

Voorbeelden
 William Blake, The Great Red Dragon and The Woman Clothed with sun: maakt eigen mythologie
 Phillip Otto Runge, Der Morgen, 1810: symbolische kunst
 Kleursymboliek, brengt nieuwe betekenis aan middeleeuwse symbolen
 Caspar David Friederich, Gartenlouve in Greifswald: mensen kijken naar verleden
 Kerken als nationaal symbool

- Terug naar het verleden: persoonlijke spiritualiteit en eenheid
Tegelijk met ontstaan van neogotiek, krijgen we ook dit in de kunsten, literatuur
Meerdere artiestieke media binnenin 1 kunstwerk: schilderkunst+woord+architectuur
 3-delige ontdubbeling van 1 onderwerp

Belangrijke figuur: Guthe, heeft een pamflet geschreven over zijn indruk van het zien van een
kathedraal. Kathedraal is een totaalkunstwerk: woord, zang en architectuur

- Opera en theater: 18”-19e eeuw
Zijn als het ware hipster, lopen voor op de anderen
 Operhuis, Bayreuth

,  Schilderij: we zien gebeuren wat er niet op het podium gebeurd, armen krijgen laatste zitjes
 Theater en cinema in 2023: donker in zaal, licht enkel op podium, stil zijn
 Verandering door Richard Wagner

Richard Wagner (1813-1883)
 Geboren in Leipzig
 Anarchist, nationalist en socialist
o Revolutie in Dresden, ook daar verbannen
o Omzwervingen tot 1876
o Kunst und Revolution: herzien van de rol van kunst in de samenleving
Sensatie >< kunst
Industrie>< kunst: tegen opkomst van fabrieken
 We moeten terug naar Griekse tragedie
o 13 muziekdrama’s

Muziekdramen en visie
Staat haaks op opera: geinspireerd op Griekse tragedie, meer drama
 Convergentie van woord, theater en muziek
 Gebaseerd op germaanse mythologie: gezongen in het Duits
 Oermenselijke gevoelens: mens vs zichzelf/god/natuur: wraak, woede, liefde, angst…
 Reactie op sensatie, er echt tegen
 Hij kaart echt tijdloze problemen aan
 Focus op ruimtelijk ervaring: form follows function
 Operhuis enkel voor zijn werken: sober, geen ornamenten, …
 Specifiek festival: bedevaartsoord en sacrale tijd-ruimte: gaan naar de plek om kunstwerk te
beleven van enkel zijn werk
 Kunstwerk der Zukunft
o Vervullen van oerverlangen haaks op luxe
o Samenbrengen kunstvormen binnen architectuur, totaalkunstwerk
 Architectuur is huls, dus heel belangrijk
o Collectieve ervaring: volk centraal, iedereen beleeft zelfde op zelfde moment
o Festival: 4 opera’s op 1 festival, die allemaal samenhangen

Hoe totaalkunstwerk maken
Het leitmotief (leidend motief): toon die te maken heeft met concept, plaats, object
 Muziek die geassocieerd wordt met iets bepaald
 Gevoel wordt weergegeven

Het Gesamtkunstwerkt
Componentgebaseerde definitie
 Ideologie: gebaseerd op idee, moet doel hebben vaak beter worden als mens
 Zoals arts en crafts
 Tijdsgeest: revolutionair rol, schudt wakker/schokeert
 Mixed media
 Herstellen van een utopie: perfect uitvoeren van de ideologie herstellen
 Tijdloosheid
 Allesomvattendheid
 Catharis: doel van alle elementen: plotselinge realisatie