Internationaal Publiekrecht – Ann Cliquet
2024 - 2025
PowerPoint, lesnotities & boek
Seppe Vande Velde
1
,Inhoudsopgave
Deel 1 - Algemene kenmerken en bronnen ............................................................................ 3
Hoofdstuk 1 - Inleiding ......................................................................................................... 3
Hoofdstuk 2 - Bronnen van het internationaal publiekrecht ................................................... 5
Hoofdstuk 3 - Verdragenrecht ............................................................................................ 10
Deel 2 - Actoren van het internationaal recht ...................................................................... 15
Hoofdstuk 4 - Staten .......................................................................................................... 15
Hoofdstuk 5 - Internationale organisaties ........................................................................... 35
Hoofdstuk 6 - Andere actoren van het internationaal recht .................................................. 43
Deel 3 – Deelgebieden van internationaal recht .................................................................. 48
Hoofdstuk 7 - Vreedzame geschillenregeling ...................................................................... 48
Hoofdstuk 8 - Gebruik van geweld en humanitair recht ........................................................ 54
Hoofdstuk 9 - Internationaal strafrecht ............................................................................... 68
Hoofdstuk 10 - Mensenrechten .......................................................................................... 72
Hoofdstuk 11 - Rechtsgebieden ......................................................................................... 84
Hoofdstuk 12 - Internationaal milieu- en biodiversiteitsrecht .............................................. 93
2
,Deel 1: algemene kenmerken en bronnen
1) INLEIDING
Def: Int PUBLR; regelt relaties tussen staten en/of internationale organisaties.
Nationaalrecht = verticaal rechtssysteem <-> int publ: horizontaal rechtssysteem
➔ De wetgeving wordt gecreëerd door gelijke en soevereine rechtssubjecten, er ontbreekt een
centrale politiemacht en een overkoepelende rechterlijke macht. Organen zoals het
Internationaal gerechtshof kunnen maar optreden na toestemming door staten.
o Wel degelijk handhavingsmechanismen te vinden:
▪ Sancties door VN-veiligheidsraad
▪ Verlies van rechten en privileges van staten
▪ Rechtshandhaving
▪ Rapportering
▪ Stopzetting diplomatieke relaties
➢ Sterktes en zwaktes:
o Sterktes;
- effectief,
- psychologische barrières,
- horizontale karakter zorgt voor compromissen
- niet-naleven kan economische en politieke gevolgen hebben
- kosten van niet naleving
o zwaktes/nadelen
- gebrek aan sterke instellingen
- de grote flexibiliteit zorgt voor gebrek aan rechtszekerheid
- soms naleving nog ondermaats
- andere belangen primeren
- Rusland en Israël verdraaien bv internationaal recht voor hun toepassing maar ze
passen het wel toe. Ze zeggen niet wij volgen het recht niet
Verhouding nationaal – internationaal recht
kennen een zekere wisselwerking
➢ Status van nationaal recht in internationale rechtsorde
o Verwijzing naar nationaal recht in internationaal recht:
- In internationaal recht: vaak verwijzing naar nationaal recht voor implementatie
- Bv. voorwaarde voor diplomatiek beschermrecht in internationaal recht is
nationaliteit - nationaliteit wordt vastgelegd in nationaal recht
o Rol nationaal recht bij ontwikkeling internationaal recht:
➢ • Nationaal recht als statenpraktijk voor internationaal gewoonterecht
3
, Manier waarop internationaal recht gepercipieerd wordt binnen de nationale rechtsorde
kan verschillen van staat tot
staat. -> twee systemen
o Monisme;
• zien deze twee rechtsorde als hetzelfde, enkel goedkeuring nodig van parl
• Geen voorafgaande implementatie nodig
• Bij conflict tussen nat & int recht → voorrang aan int recht
▪ Bv BE,ND,FR
o Dualisme
• Twee rechtsorde, nationaal rechtsorde en internationaal
▪ Int recht wordt slechts deel van de nationale rechtsorde na
omzetting in nationaal recht
• Dit omzetten kan door :
• Nat wetgev. te schrijven of blanco incorporatie
• Bij conflict → voorrang aan nationaal recht; latere nat wet heeft voorrang
op eerdere nationale wet m.b.t. tot internationale verdragen uit int
rechtsorde
▪ Bv UK
o In praktijk: Geen zuiver monisme of dualisme
o Doorwerking van int recht in nationaal recht
• Int rechtsregel moet bindend zijn om deel uit te maken van de nationale
rechtsorde.
▪ Verdrag (na goedkeuringswet/ratificatie/inwerkingtreding)
▪ Gewoonterecht en algemene beginselen: geen parlementaire
goedkeuring vereist
▪ Uitspraken internationale rechtbanken: enkel bindend voor
partijen bij geschil
▪
Doorwerking internationaal recht
➢ Instrumenten van doorwerking van intern recht in het nat. recht:
o Directe werking verdragen (inroepen verdrag voor nationale rechtbank):
o Monisme:
- Verdrag moet geïncorporeerd zijn in nationale rechtsorde (parlementaire
goedkeuring verdrag)
- Voldoende nauwkeurigheid vereist zodat nationale rechter verdrag kan toepassen
zonder dat precisering door nationale wetgever noodzakelijk is
o Dualisme:
- In principe geen directe werking verdragen in dualistisch systeem (behalve EU-
Verdrag)
- Verdragsbepalingen moeten eerst zijn omgezet in nationale wetgeving vooraleer dit
kan worden ingeroepen voor nationale rechtbank
➢ Volkenrechtconforme interpretatie door nationale rechters
4
, ➢ Buitentoepassing verklaring nationale wet door nationale rechter ingeval strijdigheid met
internationaal recht
o Bv. Cassatie-arrest Franco-Suisse Le Ski
2) BRONNEN VAN INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
Overzicht van de bronnen
➢ Formele bronnen
= De in het internationaal recht erkende wijzen van totstandkoming van
internationaalrechtelijke regels
o Art. 38 Statuut Internationaal Gerechtshof (International Court of Justice of ICJ):
niet- limitatieve opsomming van bronnen
o Bronnen opgesomd in Art. 38: Statuut ICJ
- Verdragen
- Internationaal gewoonterecht
- Algemene beginselen
- Rechterlijke beslissingen
- Rechtsleer
Geen hierarchie in art 38
o Andere bronnen
➢ Materiële bronnen
= de eigenljike inhodelijke regels van het internationaal recht
Soorten formele bronnen
Verdragen
=bindende overeenkomst tussen staten
o Belangrijkste bron
o Belangrijkste regel: verdrag is bindend en legt verplichtingen op die moeten worden
uitgevoerd; niet-naleving leidt tot internationale aansprakelijkheid
Rechtsgevolgen van verdragen
o Vrijwillig karakter; een staat kan niet gebonden worden door verdrag als er geen
toestemming is gegeven; enkel verdragspartijen zijn gebonden door een verdrag.
o Verdragen zijn bindend in relaties inter se( tussen verdragspartijen)
o Principe: pacta tertiis nec nocent nec prosunt; een verdrag heeft geen gevolgen voor
een derde staat;
- tenzij die staat toestemming geeft.
-
5
2024 - 2025
PowerPoint, lesnotities & boek
Seppe Vande Velde
1
,Inhoudsopgave
Deel 1 - Algemene kenmerken en bronnen ............................................................................ 3
Hoofdstuk 1 - Inleiding ......................................................................................................... 3
Hoofdstuk 2 - Bronnen van het internationaal publiekrecht ................................................... 5
Hoofdstuk 3 - Verdragenrecht ............................................................................................ 10
Deel 2 - Actoren van het internationaal recht ...................................................................... 15
Hoofdstuk 4 - Staten .......................................................................................................... 15
Hoofdstuk 5 - Internationale organisaties ........................................................................... 35
Hoofdstuk 6 - Andere actoren van het internationaal recht .................................................. 43
Deel 3 – Deelgebieden van internationaal recht .................................................................. 48
Hoofdstuk 7 - Vreedzame geschillenregeling ...................................................................... 48
Hoofdstuk 8 - Gebruik van geweld en humanitair recht ........................................................ 54
Hoofdstuk 9 - Internationaal strafrecht ............................................................................... 68
Hoofdstuk 10 - Mensenrechten .......................................................................................... 72
Hoofdstuk 11 - Rechtsgebieden ......................................................................................... 84
Hoofdstuk 12 - Internationaal milieu- en biodiversiteitsrecht .............................................. 93
2
,Deel 1: algemene kenmerken en bronnen
1) INLEIDING
Def: Int PUBLR; regelt relaties tussen staten en/of internationale organisaties.
Nationaalrecht = verticaal rechtssysteem <-> int publ: horizontaal rechtssysteem
➔ De wetgeving wordt gecreëerd door gelijke en soevereine rechtssubjecten, er ontbreekt een
centrale politiemacht en een overkoepelende rechterlijke macht. Organen zoals het
Internationaal gerechtshof kunnen maar optreden na toestemming door staten.
o Wel degelijk handhavingsmechanismen te vinden:
▪ Sancties door VN-veiligheidsraad
▪ Verlies van rechten en privileges van staten
▪ Rechtshandhaving
▪ Rapportering
▪ Stopzetting diplomatieke relaties
➢ Sterktes en zwaktes:
o Sterktes;
- effectief,
- psychologische barrières,
- horizontale karakter zorgt voor compromissen
- niet-naleven kan economische en politieke gevolgen hebben
- kosten van niet naleving
o zwaktes/nadelen
- gebrek aan sterke instellingen
- de grote flexibiliteit zorgt voor gebrek aan rechtszekerheid
- soms naleving nog ondermaats
- andere belangen primeren
- Rusland en Israël verdraaien bv internationaal recht voor hun toepassing maar ze
passen het wel toe. Ze zeggen niet wij volgen het recht niet
Verhouding nationaal – internationaal recht
kennen een zekere wisselwerking
➢ Status van nationaal recht in internationale rechtsorde
o Verwijzing naar nationaal recht in internationaal recht:
- In internationaal recht: vaak verwijzing naar nationaal recht voor implementatie
- Bv. voorwaarde voor diplomatiek beschermrecht in internationaal recht is
nationaliteit - nationaliteit wordt vastgelegd in nationaal recht
o Rol nationaal recht bij ontwikkeling internationaal recht:
➢ • Nationaal recht als statenpraktijk voor internationaal gewoonterecht
3
, Manier waarop internationaal recht gepercipieerd wordt binnen de nationale rechtsorde
kan verschillen van staat tot
staat. -> twee systemen
o Monisme;
• zien deze twee rechtsorde als hetzelfde, enkel goedkeuring nodig van parl
• Geen voorafgaande implementatie nodig
• Bij conflict tussen nat & int recht → voorrang aan int recht
▪ Bv BE,ND,FR
o Dualisme
• Twee rechtsorde, nationaal rechtsorde en internationaal
▪ Int recht wordt slechts deel van de nationale rechtsorde na
omzetting in nationaal recht
• Dit omzetten kan door :
• Nat wetgev. te schrijven of blanco incorporatie
• Bij conflict → voorrang aan nationaal recht; latere nat wet heeft voorrang
op eerdere nationale wet m.b.t. tot internationale verdragen uit int
rechtsorde
▪ Bv UK
o In praktijk: Geen zuiver monisme of dualisme
o Doorwerking van int recht in nationaal recht
• Int rechtsregel moet bindend zijn om deel uit te maken van de nationale
rechtsorde.
▪ Verdrag (na goedkeuringswet/ratificatie/inwerkingtreding)
▪ Gewoonterecht en algemene beginselen: geen parlementaire
goedkeuring vereist
▪ Uitspraken internationale rechtbanken: enkel bindend voor
partijen bij geschil
▪
Doorwerking internationaal recht
➢ Instrumenten van doorwerking van intern recht in het nat. recht:
o Directe werking verdragen (inroepen verdrag voor nationale rechtbank):
o Monisme:
- Verdrag moet geïncorporeerd zijn in nationale rechtsorde (parlementaire
goedkeuring verdrag)
- Voldoende nauwkeurigheid vereist zodat nationale rechter verdrag kan toepassen
zonder dat precisering door nationale wetgever noodzakelijk is
o Dualisme:
- In principe geen directe werking verdragen in dualistisch systeem (behalve EU-
Verdrag)
- Verdragsbepalingen moeten eerst zijn omgezet in nationale wetgeving vooraleer dit
kan worden ingeroepen voor nationale rechtbank
➢ Volkenrechtconforme interpretatie door nationale rechters
4
, ➢ Buitentoepassing verklaring nationale wet door nationale rechter ingeval strijdigheid met
internationaal recht
o Bv. Cassatie-arrest Franco-Suisse Le Ski
2) BRONNEN VAN INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
Overzicht van de bronnen
➢ Formele bronnen
= De in het internationaal recht erkende wijzen van totstandkoming van
internationaalrechtelijke regels
o Art. 38 Statuut Internationaal Gerechtshof (International Court of Justice of ICJ):
niet- limitatieve opsomming van bronnen
o Bronnen opgesomd in Art. 38: Statuut ICJ
- Verdragen
- Internationaal gewoonterecht
- Algemene beginselen
- Rechterlijke beslissingen
- Rechtsleer
Geen hierarchie in art 38
o Andere bronnen
➢ Materiële bronnen
= de eigenljike inhodelijke regels van het internationaal recht
Soorten formele bronnen
Verdragen
=bindende overeenkomst tussen staten
o Belangrijkste bron
o Belangrijkste regel: verdrag is bindend en legt verplichtingen op die moeten worden
uitgevoerd; niet-naleving leidt tot internationale aansprakelijkheid
Rechtsgevolgen van verdragen
o Vrijwillig karakter; een staat kan niet gebonden worden door verdrag als er geen
toestemming is gegeven; enkel verdragspartijen zijn gebonden door een verdrag.
o Verdragen zijn bindend in relaties inter se( tussen verdragspartijen)
o Principe: pacta tertiis nec nocent nec prosunt; een verdrag heeft geen gevolgen voor
een derde staat;
- tenzij die staat toestemming geeft.
-
5
