Publiekrecht samenvatting deelexamen

Historische en vergelijkende inleiding tot het
publiekrecht: deelexamen
Frankrijk (HB p. 218 – 259)
De Vijfde Republiek (1958)
De crisis in Algerije
 Frankrijk wordt net als het VK en Nederland geconfronteerd met de wens tot
onafhankelijkheid van de overzeese gebieden
 argument van zelfbeschikking is inherent verbonden met de idealen van de
Franse Revolutie
 in de kolonies was een aparte vorm van Franse identiteit ontstaan
 De Gaulle beslist als hoofd van de regering om de grondwet te herzien op een
onorthodoxe manier
 parlement zal bevoegdheid om de grondwet aan te passen overdragen aan de
regering, die vervolgens haar werk per referendum zal laten goedkeuren door
het soevereine volk
De Gaulle en de EEG
 de beweging van De Gaulle lag aan de basis van het afwijzen van de Europese
Defensiegemeenschap
 voor De Gaulle is de EEG van vitaal belang om de Franse landbouwsector te redden
 in ruil voor het opengooien van de Franse markt wordt een systeem van
landbouwsubsidies geschapen
 De Gaulle blijft zich anti-Amerikaans opstellen en vindt hiervoor soms een
bondgenoot in Duitsland
 Verdrag van Élysée is vandaag nog een hoofdlijn in de buitenlandse politiek:
de Franse en Duitse regeringen komen regelmatig samen, organiseren
uitwisselingen van studenten en culturele projecten en vormen de motor van
het geïntegreerde Europa
 in januari 1966 wordt afgesproken dat elke lidstaat van de EEG een beslissing kan
tegenhouden, als die van vitaal belang wordt geacht voor het land in kwestie
De nieuwe organisatie der machten
 De Gaulle en zijn medewerker ontwerpen een grondwet met grote macht voor de
president
 invoering van de verkiezing van de president bij algemeen stemrecht (1962)
 De Gaulle werkt met referenda om belangrijke beslissingen rechtstreeks door de
kiezer te laten nemen
 art. II van de grondwet van 1958 wijst aan de president de bevoegdheid toe om,
hetzij op voorstel van de regering, hetzij op voorstel van de Assemblée Nationale en
de Senaat, eender welk wetsvoorstel over de organisatie van de staatsmachten, of
over hervormingen betreffende de economische, sociale of milieupolitiek van de
natie of over de openbare diensten, dan wel om een verdrag te ratificeren met
gevolgen voor deinstellingen

 vanaf de verkiezingen in 2002 zit Frankrijk in een systeem van quinquennat (=5jarige
mandaten voor president en eerste minister), gekoppeld aan kort op elkaar volgende
verkiezingen voor president en parlement

,  leidt in de praktijk tot bundelen van alle bevoegdheden in de hand van de
president + het degraderen van de functie van eerste minister of relevantie
van het parlement
 cohabitation: president en eerste minister hebben een andere politieke overtuiging
 bevoegdheden president zijn beperkt tot hoofdzakelijk de buitenlandse
politiek en defensie
 regering bepaalt de algemene politiek van de natie
Volkssoevereiniteit of nationale soevereiniteit?
 art. 3 gw.: de soevereiniteit berust bij het volk
 via nationale vertegenwoordiging (Assemblée Nationale) of via referendum
 art. 11 gw.: wetsvoorstellen die de organisatie van de machten raken kunnen
aan de bevolking worden voorgelegd
 referendum wordt gebruikt voor het goedkeuren van verdragen
Het verpletterende overwicht van de president, gebaseerd op zijn mandaat van het Franse
volk
 grondwet plaatst zwaartepunt bij Le Chef de l’état
 art.6 gw.:president wordt rechtstreeks verkozen of (max. 1 keer) her verkozen
 Franse bevolking is bijzonder afhankelijk van de staat en er zeer op gesteld maar
staat ook in een positie van wantrouwen tegenover haar bestuurders
De presidentiële bevoegdheden
 president = staatshoofd
 art.5: taak om te waken over de continuïteit van de openbare machten
 garandeert de onafhankelijkheid van de staat, onschendbaarheid van het
grondgebied en de naleving van de aangegane verdragen
 art.8: benoemt de eerste minister en stelt een einde aan die functie wat ook het
ontslag van de regering betekent, de president benoemt ook de andere leden van de
regering + art.8 lid 2: de eerste minister kan alleen namen voorstellen
 president heeft ten opzichte van de Assemblée Nationale het ontbindingsrecht
waarna er relatief snel verkiezingen volgen (art.12)
 art.16: belangrijke rol bij een noodsituatie die aanleiding geeft tot het regeren bij
bijzondere machten
 niet alle fundamentele rechten en vrijheden worden aan de burger toegekend
door een bedreiging
 president neemt nodige maatregelen na raadpleging van de eerste minister,
de voorzitters van de wetgevende vergaderingen en de Conseil
Constitutionnel
 deelt dit mee aan de natie via een boodschap
 maatregelen moeten gericht zijn op een zo spoedig mogelijke terugkeer naar
de normale toestand
 president is hermetisch afgesloten van Assemblée en Senaat
 art.18: presidenten mag boodschappen doorsturen naar Assemblée en Senaat
 art.67: geen enkele vervolging kan plaatsgrijpen of voortgang vinden tijdens het
mandaat
 kan enkel worden veroordeeld door het Haute Cour de Justice (=parlement zetelend
als hooggerechtshof, art. 68) voor een tekortkoming m.b.t. de verplichtingen van zijn
ambt
 voorzitter van de Assemblée Nationale zit de werkzaamheden voor

,  er kan enkel bij 2/3 meerderheid worden besloten (van zowel Assemblée als
Senaat)
aan de president exclusief toegewezen bevoegdheden
 art.11: uitschrijven van een referendum
 art.13: ondertekening van alle in de ministerraad genomen beslissingen
 art.13: benoemingen in de burgerlijke en militaire dienst
 art.14: accreditatie van ambassadeurs en buitengewone gezanten die vertrekken
naar buitenlandse machten, en ontvangen van inkomende equivalenten
 art.15: hoofd van de strijdkrachten, en het voorzitten van de raden en hoogste
comités voor nationale verdediging
 art. 17: gratie verlenen
De eerste minister: tussen regeringsleider en schietschijf
 art. 9: president zit de ministerraad voor maar het is aan de regering om het beleid
van het land te bepalen + de regering is verantwoordelijk tegenover het parlement
(art.20)
 regering wordt benoemt door president maar heeft vertrouwen van het parlement
nodig
 quinquennat zorgt ervoor dat de legislaturen van president en parlement (en dus ook
regering) samenvallen
 art.21: eerste minister leidt het optreden van de regering, is verantwoordelijk voor
de nationale verdediging, verzekert de uitvoering van de wetten, en heeft de
verordenende bevoegdheid, alsook die om te benoemen in de burgerlijke en militaire
betrekkingen
 cohabitation: presidentiële bevoegdheden worden gereduceerd tot het strikte
minimum
 premier heeft politiek de meest ongemakkelijke positie wanneer de president
dezelfde overtuiging is toegedaan
Het parlement: geamputeerd onder de Vijfde Republiek
 art.24: bevoegdheden van het parlement zijn bijzonder uitgebreid: wetten stemmen,
het optreden van de regering controleren en het politieke beleid controleren
 art.46: per organieke wet kan bij een eenvoudige meerderheid veel gewijzigd worden
 art.25: ook verkiesbaarheidsvoorwaarden of uitsluitingsgronden worden bij
organieke wet geregeld
De Assemblée: gans het volk?
 parlementsleden worden verkozen in kiesomschrijvingen, in het
meerderheidssysteem in 2 rondes
 het is verboden zich te laten leiden door de kiezers van zijn eigen streek
 art.27: elk imperatief mandaat is nietig
 vertegenwoordigen het hele unitaire Frankrijk
 het stemrecht van de parlementsleden is persoonlijk
 bij de verkiezingen van de Assemblée in juni blijft de oppositie thuis en wordt de
presidentiële meerderheid bevestigd
 meerderheidssysteem betekent dat de verliezende kandidaten met lege handen
achterblijven
 art.31: de president neemt niet deel aan de beraadslagingen van de Assemblée
Nationale, de ministers wel