Dierhygiëne, huisvesting, economie en
dierenwelzijn
Dierhygiëne en huisvesting
Hygiëne
Algemene inleiding
Algemeen
• dierenwelzijn
o samenspel tss gezondheid en welzijn
▪ gezondheid
• afwezig zijn van ziektes
• rol v/d dierenarts
▪ welzijn
• afwezigheid van ongemak en stress
• rol v/d producent
o economisch gezien is het van belang dat het dier zich goed voelt
▪ gezonde dieren zijn productiever
• basisvoorwaarden vr welzijn
o geschikt en voldoende voeding
o juiste huisvesting
▪ manier van huisvesting ook belangrijk
▪ licht, temperatuur, ventilatie …
o ethologie
▪ mogelijkheid natuurlijk verdrag te vertonen
o zoötechniek
▪ fysieke behandeling met een minimum aan pijn en ongemak
o diergeneeskunde
▪ bescherming tegen letsels en ziekten
▪ 3 belangrijke delen
• voorkomen/preventie
o grootste deel cursus
• diagnose
• behandeling
• algemene concepten van ziekteverspreiding
o micro-organismen
▪ heterotroof
• hangt af van iets of iemand anders
▪ symbiont
• beide partijen hebben voordeel aan elkaar
▪ saprofyt
• leven vaak van dood of rottend materiaal
1
, ▪ parasiet
• infecteren de gastheer
• zorgen vr schade, nadelen … vr de gastheer
• mr afhankelijk v/h type pathogeen w er ziekte veroorzaakt
o infectiedruk = met hoeveel ze aanwezig zijn
• infectie leidt niet automatisch nr ziekte!
o hygiëne zorgt dat de infectiedruk zo laag mogelijk is om ziekte te voorkomen
Belangrijkste routes van ziekteverspreiding
• transmissiecirkel
o pathogeenspecifiek
▪ mr wel vaak gelijkend
o doel elk micro-organisme
▪ voortplanten
▪ overleven
• cirkel
o intrede v/h pathogeen
▪ bv. via inademing, gastro-intestinaal, wonden, insectenbeten …
o kolonisatie v/d gastheer
▪ infectie lijdt niet per definitie tot ziekte
▪ grafiek
• excretie pathogeen begint vr symptomen opkomen
o latente periode/incubatieperiode
o je bent nog niet ziek mr wel besmettelijk vr andere
• quarantaine om kolonisatie tegen te gaan!
• dunne lijn
o deel van de dieren blijft latente drager
o duurt langer voordat excretie tot 0 zakt
o geen symptomen meer mr wel excretie pathogenen
▪ van belang vr bepaalde pathogenen
▪ dieren lang genoeg in quarantaine plaatsen
▪ bv. salmonella
2
,o verspreiding
▪ verticaal
• moederdier op jong
▪ horizontaal
• rechtstreeks
o contact tss dieren
o pathogenen die niet in de omgeving kunnen leven
o sommige hebben vrij tussenstadium in omgeving
• onrechtstreeks
o moeilijker van af te raken
o pathogenen in dier én omgeving
▪ belangrijkste routes van ziekteverspreiding
• aërosols en druppels
• direct contact
• feco-oraal
• geïnfecteerd materiaal
• vectoren
• water
• seksueel
• latrogene
o mens-gemaakt
• verticaal
o weerstand aan de omgeving
▪ biologische factoren
• sporen
o tetanus
▪ bv. clostridium
o antrax
▪ bv. bacillusbacterie
• oöcysten
o eitjes van parasieten
o heel weerstandig aan de omgeving
• prionen
o infectieuze eiwitten
o bv. Creutzfeldt-Jakob
o moeilijk uit te roeien
▪ zoötechnische factoren
• overbezetting
• acclimatisatie
o ventilatie en temperatuur
• niches met een bepaald microklimaat
o bv. een mastplak die blijft liggen
▪ warm en vochtig
▪ voortplanting bepaalde pathogenen
3
, • ijsbergprincipe
o klinisch infectie
▪ geïnfecteerde dieren die ziek zijn
o subklinische infectie
▪ geïnfecteerde dieren zonder symptomen
▪ economisch gezien heel belangrijk
• kunnen verlies veroorzaken
o welke dieren ga je behandelen als je op een bedrijf komt?
▪ mr een aantal dieren vertonen ziekte mr bepaald infectieus pathogeen
▪ alle dieren behandelen
o geen klinische symptomen betekent niet dat er geen pathogenen aanwezig zijn
▪ belang van goede hygiëne
Belang v/d pathogeen, de omgeving en de gastheer
• ingrijpen op alle schakels!
• de omgeving
o groepsdensiteit
o huisvestingsfactoren
▪ vochtigheid, temperatuur, licht …
o voeding en drinkwater
o aanwezigheid van vectoren
• het pathogeen
o infectieuze dosis
o vrijkomen van toxines, residuen, gifstoffen …
▪ kunnen behandeling moeilijk maken
o manier van verspreiding
o lokale kolonisatie vs. systemische verspreiding
o virulentie
▪ bv. influenzavirus muteert elk jaar
o incubatieperiode, pathologie en uitscheiding
o species-specificiteit
• de gastheer
o specifieke immuunresponsen
▪ vaccinatie verhoogt de resistentie v/d gastheer
▪ de populatie van zieke dieren verlaagt
o perioden van (extra) stress
▪ hergroeperen, dracht, transport …
▪ leeftijdsperioden met extra stress
• immuno-tolerantie vr geboorte
o embryo is immuno-tolerant
o = kan zelf niks doen tegen pathogenen, hangt volledig af
v/d antistoffen v/h moederdier
o genetische achtergrond en gevoeligheid vr infecties
▪ bv. rasspecifiek
▪ correcte hygiënemaatregelen toepassen
4
dierenwelzijn
Dierhygiëne en huisvesting
Hygiëne
Algemene inleiding
Algemeen
• dierenwelzijn
o samenspel tss gezondheid en welzijn
▪ gezondheid
• afwezig zijn van ziektes
• rol v/d dierenarts
▪ welzijn
• afwezigheid van ongemak en stress
• rol v/d producent
o economisch gezien is het van belang dat het dier zich goed voelt
▪ gezonde dieren zijn productiever
• basisvoorwaarden vr welzijn
o geschikt en voldoende voeding
o juiste huisvesting
▪ manier van huisvesting ook belangrijk
▪ licht, temperatuur, ventilatie …
o ethologie
▪ mogelijkheid natuurlijk verdrag te vertonen
o zoötechniek
▪ fysieke behandeling met een minimum aan pijn en ongemak
o diergeneeskunde
▪ bescherming tegen letsels en ziekten
▪ 3 belangrijke delen
• voorkomen/preventie
o grootste deel cursus
• diagnose
• behandeling
• algemene concepten van ziekteverspreiding
o micro-organismen
▪ heterotroof
• hangt af van iets of iemand anders
▪ symbiont
• beide partijen hebben voordeel aan elkaar
▪ saprofyt
• leven vaak van dood of rottend materiaal
1
, ▪ parasiet
• infecteren de gastheer
• zorgen vr schade, nadelen … vr de gastheer
• mr afhankelijk v/h type pathogeen w er ziekte veroorzaakt
o infectiedruk = met hoeveel ze aanwezig zijn
• infectie leidt niet automatisch nr ziekte!
o hygiëne zorgt dat de infectiedruk zo laag mogelijk is om ziekte te voorkomen
Belangrijkste routes van ziekteverspreiding
• transmissiecirkel
o pathogeenspecifiek
▪ mr wel vaak gelijkend
o doel elk micro-organisme
▪ voortplanten
▪ overleven
• cirkel
o intrede v/h pathogeen
▪ bv. via inademing, gastro-intestinaal, wonden, insectenbeten …
o kolonisatie v/d gastheer
▪ infectie lijdt niet per definitie tot ziekte
▪ grafiek
• excretie pathogeen begint vr symptomen opkomen
o latente periode/incubatieperiode
o je bent nog niet ziek mr wel besmettelijk vr andere
• quarantaine om kolonisatie tegen te gaan!
• dunne lijn
o deel van de dieren blijft latente drager
o duurt langer voordat excretie tot 0 zakt
o geen symptomen meer mr wel excretie pathogenen
▪ van belang vr bepaalde pathogenen
▪ dieren lang genoeg in quarantaine plaatsen
▪ bv. salmonella
2
,o verspreiding
▪ verticaal
• moederdier op jong
▪ horizontaal
• rechtstreeks
o contact tss dieren
o pathogenen die niet in de omgeving kunnen leven
o sommige hebben vrij tussenstadium in omgeving
• onrechtstreeks
o moeilijker van af te raken
o pathogenen in dier én omgeving
▪ belangrijkste routes van ziekteverspreiding
• aërosols en druppels
• direct contact
• feco-oraal
• geïnfecteerd materiaal
• vectoren
• water
• seksueel
• latrogene
o mens-gemaakt
• verticaal
o weerstand aan de omgeving
▪ biologische factoren
• sporen
o tetanus
▪ bv. clostridium
o antrax
▪ bv. bacillusbacterie
• oöcysten
o eitjes van parasieten
o heel weerstandig aan de omgeving
• prionen
o infectieuze eiwitten
o bv. Creutzfeldt-Jakob
o moeilijk uit te roeien
▪ zoötechnische factoren
• overbezetting
• acclimatisatie
o ventilatie en temperatuur
• niches met een bepaald microklimaat
o bv. een mastplak die blijft liggen
▪ warm en vochtig
▪ voortplanting bepaalde pathogenen
3
, • ijsbergprincipe
o klinisch infectie
▪ geïnfecteerde dieren die ziek zijn
o subklinische infectie
▪ geïnfecteerde dieren zonder symptomen
▪ economisch gezien heel belangrijk
• kunnen verlies veroorzaken
o welke dieren ga je behandelen als je op een bedrijf komt?
▪ mr een aantal dieren vertonen ziekte mr bepaald infectieus pathogeen
▪ alle dieren behandelen
o geen klinische symptomen betekent niet dat er geen pathogenen aanwezig zijn
▪ belang van goede hygiëne
Belang v/d pathogeen, de omgeving en de gastheer
• ingrijpen op alle schakels!
• de omgeving
o groepsdensiteit
o huisvestingsfactoren
▪ vochtigheid, temperatuur, licht …
o voeding en drinkwater
o aanwezigheid van vectoren
• het pathogeen
o infectieuze dosis
o vrijkomen van toxines, residuen, gifstoffen …
▪ kunnen behandeling moeilijk maken
o manier van verspreiding
o lokale kolonisatie vs. systemische verspreiding
o virulentie
▪ bv. influenzavirus muteert elk jaar
o incubatieperiode, pathologie en uitscheiding
o species-specificiteit
• de gastheer
o specifieke immuunresponsen
▪ vaccinatie verhoogt de resistentie v/d gastheer
▪ de populatie van zieke dieren verlaagt
o perioden van (extra) stress
▪ hergroeperen, dracht, transport …
▪ leeftijdsperioden met extra stress
• immuno-tolerantie vr geboorte
o embryo is immuno-tolerant
o = kan zelf niks doen tegen pathogenen, hangt volledig af
v/d antistoffen v/h moederdier
o genetische achtergrond en gevoeligheid vr infecties
▪ bv. rasspecifiek
▪ correcte hygiënemaatregelen toepassen
4
