Samenvatting Kwalitatieve onderzoeksmethoden, Handboek & les

KWALITATIEVE ONDERZOEKSMETHODEN
INLEIDING
WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK?
Kwalitatief onderzoek gaat uit van de complexiteit van de realiteit, en gaat deze
dus niet reduceren tot gekwantificeerde factoren
interpretatief wat mensen doen en zeggen
 de klassieke verklaring: niet correct/volledig

Meningen verschillen over:
- Ontologische en epistemologische grondslagen van het onderzoek  geen
correct antwoord
- De rol en invulling van theorieën en concepten
- De keuze en het gebruik van methodologie
- De kracht en validiteit van het empirische bewijs
- De conclusies en implicaties die uit een analyse kunnen worden getrokken

WAAROM EPISTEMOLOGIE EN ONTOLOGIE
 Ontologische vraag: wat is de realiteit?
 Epistemologische vraag: hoe is kennis over de realiteit mogelijk? Hoe
weten we wat we weten?
- Abstract
 Methodologische vraag: hoe kan een onderzoeker iets te weten komen
over wat hij denkt dat er te kennen valt?
- Praktisch

Deze paradigma’s zijn een manier van hoe we naar de werkelijkheid kijken,
brengt modellen en concepten samen
 Onderzoekers maken altijd, expliciet of impliciet, ontologische en
epistemologische keuzes die hun methodologische keuzes onderbouwen
 Ontologie  epistemologie  methodologie
 Er is geen goede of slechte positie, wel inconsistentie in keuzes

Directional dependence model – Hay, 2002
Is de realiteit iets objectief of is het een construct van de sociale realiteit
POSITIVISME VS. INTERPRETIVISME


Positivisme Interpretivisme
Emile Durkheim – “erlaren” Max Weber – “verstehen”
Objectivisme Subjectivisme
Kwantitatief Kwalitatief,
Verklaren van wetmatigheden Begrijpen & betekenisgeving
Deductief: Inductief:
- Algemeen specifiek - Specifiek  algemeen
- Theorie naar - Hypothese naar theorie
hypothese
Reductie, reduceert de wereld tot complex
wiskundige wetmatigheden

,Validiteit Betrouwbaarheid
Formuleren hypothesen en
empirisch testen

Sinds 1970 ontstonden nieuwe theorieën, waardoor de harde scheidingslijn
tussen de twee vervaagt:
 Het positivisme:
- Ontologisch: de realiteit bestaat en is onderhevig aan natuurwetten
en mechanismen
- Reductionistisch (reduceert tot wiskunde) en deterministisch (geen
oog voor ontwikkeling wereld)
- Epistemologisch (dualistisch en objectivistisch): onderzoeker en
studieobject onafhankelijke entiteiten
- Methodologisch: formuleren van hypothesen en empirisch testen
= praktijk: kwantificerende methoden

 Het postpositivisme: we zijn ons bewust van de omgang met de realiteit
doordat we zelf onze keuzes maken
- Ontologisch: realiteit is bestaat, maar is gedeeltelijk kenbaar door
impferfecte menselijke waarneming
- Epistemologisch: klassieke dualisme is niet houdbaar
- Methodologisch: nadruk op kritisch multiplisme

 Critical theory: de realiteit bestaat, is echt maar die bestaat enkel omdat
het een verharde vorm is van de sociale afspraken onderling gemaakt
- Bv. de rol van de vrouw in onze maatschappij: het is een realiteit,
maar de reden is dat in het westen een bepaald construct is
ontstaan en deze zijn verhard in een realiteit  verandering is niet
mogelijk

 Constructivisme: de realiteit is een sociaal construct, de realiteit bestaat
(niet fictie), enkel omdat wij als groep deze construeren
- Ontologisch: objectieve realiteit bestaat niet, mentale constructies
- Epistemologisch: onderzoeker en object zijn verbonden
- Methodologisch: interactie tussen onderzoeker en object,
voortdurende interpretatie

DE ONTDEKKING VAN GROUNDED THEORY
Heeft vorm gegeven aan het kwalitatief onderzoek
Grounded theory = uitgebreide aandacht voor theorieconstructie op basis van
data, gecombineerd met grote gevoeligheid voor de procedurele kant van het
onderzoek
 Uitgangspunt: de constructie van theorie
 Gericht op het ontwikkelen van theorie gefundeerd ‘grounded’ in de
praktijk
- Wederkerige relatie tussen theorie, data en onderzoeksobject
- Theorie inductief afgeleid van de studie van het fenomeen zelf

, 4 eisen gesteld aan de gefundeerde theorie:
1 Gepastheid
- Trouwe weergave van het fenomeen uit realiteit
2 Begrijpelijkheid
- Eenvoudig begrijpen, niet complex
3 Generaliseerbaarheid
4 Controleerbaarheid

Focust niet op het testen van abstracte hypothesen, maar maakt wel gebruik van
strikte onderzoeksprocedures: codeerschema’s, interviewprotocollen, …
LES 2: ONDERZOEKSONTWERP I – THEORIE EN PROBLEEMSTELLING
WAT IS EEN ONDERZOEKSONTWERP?
Het is een plan van aanpak voor hoe je aan kennis komt
 Voor je begint aan dataverzameling en data-analyse
 Dwingt je om keuzes te maken
 Blijft een iteratief proces (=het is een proces dat heen en weer gaat, niet
stap per stap)

Idee  probleem  onderzoeksvraag  operationalisering  data en analyse
Vragen zoals:
- Wat wil je weten?
- Kwantitatief of kwalitatief?
- Welke concepten, theorieën, hypothesen, …?
- Welke cases, respondenten…?
- Hoe wordt de data verzameld?
- Hoe wordt de data geanalyseerd?

WAT IS EEN PROBLEEMSTELLING?
Welk probleem in de literatuur wil je beschrijven, behandelen?
= tekst waarin onderzoeker zijn onderzoek aankondigt en voorstelt
 Het is een geïntegreerd stuk tekst met daarin:
a) Een situering van het onderzoek domein
b) Een maatschappelijke en/of wetenschappelijke
verantwoording
c) Het onderzoeksdoel
d) onderzoeksvraag
e) Het conceptueel kader

A. ONDERZOEKSDOMEIN
Een onderzoeksvraag die de moeite is te onderzoeken  3 redenen om te kiezen
voor een onderzoeksvraag/Domein:
 Intellectuele redenen, vanuit de wetenschap zelf
 Praktische redenen, het doel dat de onderzoeker voor ogen heeft
 Persoonlijke redenen

B. DE VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
Belangrijk om keuze te verantwoorden