Samenvatting sociale filosofie en ethiek + slides + lesnotities + handboek

SOCIALE FILOSOFIE EN ETHIEK

HOOFDSTUK 1 – INDELING VAN WIJSBEGEERT

1.1 FACTISCHE PROBLEMEN
Factische problemen = problemen die vragen naar oorsprong van alles wat bestaat =
metafysica

Twee deelgebieden

- Algemene metafysica of ontologie
 Vraagt op meest algemene manier
 Wat bestaat?
 Waar komt de wereld vandaan?
 Wat is bestaan? Wat is zijn? Wat is werkelijkheid?
 Waarom is er iets en niet veeleer niets?
 Oorsprong: bij de Grieken
 Anaximander, Permenides, Herakleitos, …
- Bijzondere metafysica = onderzoek naar belangrijkste zijnden (Heidegger)
 Rationele psychologie/antropologie: Wat is de essentie van de mens?
 Rationele theologie: Bestaat God? Hoe moeten we die God voorstellen?
 Rationele kosmologie: Hoe zit de wereld in elkaar? Is de wereld een geheel?
 Bestudeert basisstructuur van de wereld



1.2 KENNISTHEORETISCHE PROBLEMEN
Kennistheoretische problemen: kennis in vraag stellen (verschillende deelgebieden)

- Kennisleer/epistemologie: Wat is kennis, Hoe kunnen we kennen?
 Kennis wordt in vraag gesteld maar ook diegene die kent
- Logica: Wat is geldig redeneren?
 Wetten achterhalen van het denken zelf
- Wetenschapsfilosofie: Wat is wetenschappelijke revolutie? Hoe komt men tot
wetenschappelijke ontdekkingen?
 Gaan vaak maar 1 bepaalde wetenschap in zijn algemeenheid bestuderen



1.3 ETHISCHE EN POLITIEKE PROBLEMEN
Ethische en politieke problemen: problemen die vragen naar hoe mensen kunnen
samenleven, hoe maatschappij georganiseerd kunnen worden

- Ethiek: Wat zijn normen en waarden van menselijk handelen? Wat is goed en kwaad? Wat
is plicht?
- Politiek: Organisatie van de samenleving -> Hoe kunnen wij als mensen samenleving?
- Esthetica: wat is schoon en lelijk? Wat is kunst?




1

,1.4 VANUIT PERSPECTIEF VAN DE MENS
Algemeen

- Sinds Verlichting: mens centraal
- 3 verhoudingen waarin mens centraal staat

Mens (ethiek) Mens <-> mens (politiek) Mens -> natuur
(economie)
- Zelfrelatie van de mens - Relatie tss mensen als - Relatie tss mens en
tot zichzelf wederkerige natuur als eenzijdige
afhankelijkheidsrelatie afhankelijkheidsrelatie

- Focus: vraag naar eigen - Focus: vraag naar hoe we - Focus: vraag naar wijze
handelen het beste samenleven waarop mensen in hun
behoeftes kunnen
voorzien




2

,HOOFDSTUK 2 – DE GRIEKSE POLIS

2.1 POLIS EN AGORA
- In Oude Griekenland: polis centraal
 Polis: verzameling van verschillende steden (Sparta, Athene, Efeze, …)
 Verwijst naar bepaalde wijze van organisatie van openbaar leven
- Centrum van polis = agora (markt/forum) -> plaats waar er aan politiek en handelen wordt
gedaan, handel drijven, openbare redevoeringen, discussies, politieke rechtspraak, …

Openbare, publieke ruimte De ‘oikos’
= plaats waar politiek en handel wordt = plaats waar overleven van familie centraal
gevoerd, op de agora staat -> het huis

Werden zaken geproduceerd die mannen op
agora verkochten


Enkel volwassen mannen: waren brug tss
beide domeinen Vrouwen, kinderen, slaven


2.2 PLATO
Algemeen

- Belangrijkste werk: Politeia (=De Staat) -> proberen om ideale staat, utopie te schetsen
 Utopie = ideeënwereld -> er is geen plaats voor utopische samenleving op de wereld,
maar we kunnen toch al enkele stappen in die richting zetten
- Gerechtigheid/rechtvaadigheid staat centraal -> rechtvaardigheid is enige garantie voor
vrede
- Revolutionaire bevrijding
 Grot van Plato: pas wanneer men bevrijd wordt van hun ketenen, kan men wereld zien
hoe het werkelijk is, dan pas kunnen mensen tot ontwikkeling komen
 Alles afbreken en iets helemaal nieuws bouwen volgens principes van ideale staat
- Plato’s ideeën zijn idealen: zaken die nog niet gerealiseerd zijn, maar naar waar men moet
streven
 Idealen zijn goed, zijn enige die einddoel bepalen
 Concrete problemen in realiseren van die idealen zijn louter technisch en dus weinig
van belang
- Familie als model van ideale samenleving
 Natuurlijke familie wordt opgeheven en gehele samenleving wordt 1 grote familie
 grootfamilie: opvoeden kinderen gebeurt niet door familie, maar door specialisten
van de staat
 Geleid door wijze oude man (vader, pater familias) = filosoof-koning
 Planeconomie: politiek en economie worden 1 (=politisering van economie)
 Staat is gericht om te overleven en moet mensen taken geven en werk organiseren
volgens strikte planning




3

, 2.3 ARISTOTELES
Algemeen

- Belangrijk werk: Politica -> kritiek op Plato’s ideale staat
- Mensen zijn politieke dieren
 Alle mensen (niet enkel filosofen) kunnen aan politiek doen
 Politiek is zaak van iedereen (behalve slaven, kinderen, vrouwen)
 Als je alles overlaat aan filosofen en elite -> ontstaan van onderdrukking en tirannie
 Iedereen mag mee beslissen en kritiek uiten op politiek
 Politiek handelen = telkens opnieuw, in verschillende complexe situaties, verstandig
handelen (=ethiek)
 Basisentiteit: natuurlijke familie die buiten politieke moet blijven (familie is puur
economisch)
 Doel: niet economische, maar het goede leven
 Politieke scheiden van economische
 Kunnen we samenleving inrichten dat het een vrije en fraaie inrichting van leven
betekent?
 Basis voor democratie



2.4 CONCLUSIE




4