woord vooraf
1. Doel van het boek
● Het boek wil toegankelijk uitleggen waarom wetenschappelijke fraude voorkomt en hoe
dit aangepakt kan worden.
● Het is bewust kort gehouden om in een halve dag te lezen, passend bij de snelle
consumentenwereld.
● De auteur richt zich op collega-wetenschappers en beleidsmakers, met oplossingen om
de problemen in de wetenschap aan te pakken.
2. Academische aard en erkenning
● Het boek kreeg het GPRC-label (peer-reviewed content), wat de academische waarde
bevestigt.
● Kritiek van reviewers betrof de stijl (spreektaal, ironie, essayisme), maar de meerderheid
keurde het goed.
● De tekst is aangepast naar aanleiding van feedback om kwaliteit te verbeteren.
● De auteur wijst op de willekeur in de academische erkenning: verschillen in interpretatie
en subjectiviteit van reviewers.
3. Onderliggende problemen in de wetenschap
● Wetenschappers werken onder hoge druk door publicatie-eisen, administratieve lasten
en onderwijsverplichtingen.
● Deze druk kan leiden tot fouten, biases en oneerlijke praktijken.
● Een minder stressvolle werksfeer zou de betrouwbaarheid van wetenschappelijke kennis
kunnen vergroten.
4. Persoonlijke betrokkenheid en motivatie
● De auteur is wetenschapsfilosoof en universitair docent (Vrije Universiteit Brussel en
Universiteit Antwerpen) en heeft ervaring met academische uitdagingen.
● Het boek is een persoonlijk project, geïnspireerd door frustraties over fraude en de wens
om de academische wereld te verbeteren.
● De tekst is openhartig en confronterend, bedoeld om collega's bewust te maken en te
helpen.
5. Waarden in de wetenschap
● Wetenschap is niet waardevrij; onderzoekers worden beïnvloed door persoonlijke
waarden en betrokkenheid.
● Een gedeeld waardesysteem is essentieel voor samenwerking, betrouwbaarheid en
eerlijkheid in wetenschappelijk werk.
● De auteur bepleit een humanistisch geïnspireerde moraal voor de academische wereld.
,6. Dankwoord en omstandigheden
● De auteur bedankt zijn echtgenote en uitgever voor hun onvoorwaardelijke steun.
● Het boek is geschreven onder de druk van deadlines en verplichtingen, maar met
oprechte intenties en eerlijkheid.
7. Willekeur en kritiek bij de tweede druk
● In 2014 werd het GPRC-label ingetrokken omdat het boek werd geclassificeerd als een
"essay voor breed publiek" en niet "hoogwetenschappelijk".
● Dit werd door de auteur en uitgever gezien als een semantische kwestie en illustratie
van willekeur in academische erkenning.
● De auteur benadrukt dat het boek een precedent vormt voor eerlijkheid en openheid
binnen de academie.
8. Centrale boodschap
● Wetenschap vereist wederzijds vertrouwen en eerlijke condities om kennis te creëren.
● Mensen blijven beïnvloed door biases en persoonlijke waarden, maar een ethisch en
humanistisch kader kan dit in goede banen leiden.
● Het boek roept op tot een reflectie over hoe wetenschap georganiseerd en beoordeeld
wordt.
1. Schade door wetenschappelijk wangedrag
○ Onderzoeksmisdragingen schaden de reputatie van de wetenschap en
ondermijnen publieke steun.
○ Vertrouwen tussen onderzoekers, instituten en het publiek wordt aangetast.
2. Wijdverspreid oneerlijk gedrag
○ Liegen en bedriegen komen vaak voor in de samenleving en dus ook binnen de
wetenschap.
○ Universiteitsstudenten en onderzoekers liegen regelmatig, soms uit
zelfbescherming of opportunisme.
○ Liegen in de wetenschap wordt soms als normaal beschouwd, maar heeft
ernstige gevolgen.
3. Fraude als menselijk en systemisch probleem
○ Wetenschappers zijn mensen met biases zoals confirmatie- en contrastbias.
○ Historische voorbeelden (zoals Eddington en Pasteur) tonen hoe persoonlijke
overtuigingen kunnen leiden tot fraude.
○ Fraude wordt versterkt door cognitieve en culturele factoren, zoals ambitie en
druk.
4. Toename van fraudegevallen
○ Wetenschapsfraude komt vaker aan het licht door betere controlemechanismen
en meer aandacht in de media.
○ Uit onderzoeken blijkt:
, ■ 1 op 4 onderzoekers laat negatieve resultaten weg.
■ Bijna 2% van de wetenschappers heeft minstens één keer gegevens
vervalst of gefabriceerd.
■ 47% kent andermans fraude maar rapporteert dit niet.
○ Vooral biomedische en farmacologische wetenschappen zijn kwetsbaar.
5. Gevolgen en pakkans
○ Slechts 0,01% van wetenschappelijke artikelen wordt ingetrokken wegens
fraude, wat aantoont dat veel fraude onopgemerkt blijft.
○ De lage pakkans en milde straffen maken fraude aantrekkelijk voor sommigen.
6. Noodzaak van ethiek in de wetenschap
○ Ethiek biedt een kader om wetenschapsfraude tegen te gaan.
○ Een sterk ethisch bewustzijn is essentieel om de integriteit van de wetenschap te
waarborgen.
○ Onderzoekers moeten worden gestimuleerd om verantwoordelijkheid en
eerlijkheid te omarmen.
hoofdstuk 1: waarom wetenschap nood heeft aan
ethiek
Uitgebreide samenvatting: Waarom wetenschap nood heeft aan ethiek
1. Impact van wetenschappelijk wangedrag
○ Wangedrag in onderzoek schaadt de reputatie van de wetenschap en vermindert
publieke steun.
○ Vertrouwen tussen onderzoekers en instituten wordt aangetast, wat leidt tot een
toxische werksfeer in de academische wereld.
2. De alledaagsheid van liegen
○ Liegen en bedriegen zijn alledaags gedrag, ook binnen de wetenschap.
○ Universiteitsstudenten liegen bijvoorbeeld vaker dan de algemene bevolking.
○ Wetenschappers liegen zowel in hun privéleven als in hun werk, soms met het
idee dat het "moet" of "mag" omwille van het algemeen belang.
3. Wetenschapsfraude: een historisch en menselijk probleem
○ Wetenschapsfraude is niet nieuw; historische voorbeelden (zoals Eddington en
Pasteur) tonen hoe persoonlijke overtuigingen en bias tot fraude kunnen leiden.
○ Cognitieve biases zoals confirmatiebias (bevestigen van eigen overtuigingen) en
contrastbias (focus op wat voordelig lijkt) spelen een rol in fraude.
4. Toename van fraude en bewustwording
○ Fraudegevallen worden zichtbaarder door meer controle en aandacht in de
media.
○ Statistieken:
■ 25% van de wetenschappers laat negatieve resultaten weg.
■ 47% heeft weet van fraude maar rapporteert dit niet.
■ 7 op de 10 onderzoekers staan op publicaties zonder bijdrage te hebben
geleverd.
1. Doel van het boek
● Het boek wil toegankelijk uitleggen waarom wetenschappelijke fraude voorkomt en hoe
dit aangepakt kan worden.
● Het is bewust kort gehouden om in een halve dag te lezen, passend bij de snelle
consumentenwereld.
● De auteur richt zich op collega-wetenschappers en beleidsmakers, met oplossingen om
de problemen in de wetenschap aan te pakken.
2. Academische aard en erkenning
● Het boek kreeg het GPRC-label (peer-reviewed content), wat de academische waarde
bevestigt.
● Kritiek van reviewers betrof de stijl (spreektaal, ironie, essayisme), maar de meerderheid
keurde het goed.
● De tekst is aangepast naar aanleiding van feedback om kwaliteit te verbeteren.
● De auteur wijst op de willekeur in de academische erkenning: verschillen in interpretatie
en subjectiviteit van reviewers.
3. Onderliggende problemen in de wetenschap
● Wetenschappers werken onder hoge druk door publicatie-eisen, administratieve lasten
en onderwijsverplichtingen.
● Deze druk kan leiden tot fouten, biases en oneerlijke praktijken.
● Een minder stressvolle werksfeer zou de betrouwbaarheid van wetenschappelijke kennis
kunnen vergroten.
4. Persoonlijke betrokkenheid en motivatie
● De auteur is wetenschapsfilosoof en universitair docent (Vrije Universiteit Brussel en
Universiteit Antwerpen) en heeft ervaring met academische uitdagingen.
● Het boek is een persoonlijk project, geïnspireerd door frustraties over fraude en de wens
om de academische wereld te verbeteren.
● De tekst is openhartig en confronterend, bedoeld om collega's bewust te maken en te
helpen.
5. Waarden in de wetenschap
● Wetenschap is niet waardevrij; onderzoekers worden beïnvloed door persoonlijke
waarden en betrokkenheid.
● Een gedeeld waardesysteem is essentieel voor samenwerking, betrouwbaarheid en
eerlijkheid in wetenschappelijk werk.
● De auteur bepleit een humanistisch geïnspireerde moraal voor de academische wereld.
,6. Dankwoord en omstandigheden
● De auteur bedankt zijn echtgenote en uitgever voor hun onvoorwaardelijke steun.
● Het boek is geschreven onder de druk van deadlines en verplichtingen, maar met
oprechte intenties en eerlijkheid.
7. Willekeur en kritiek bij de tweede druk
● In 2014 werd het GPRC-label ingetrokken omdat het boek werd geclassificeerd als een
"essay voor breed publiek" en niet "hoogwetenschappelijk".
● Dit werd door de auteur en uitgever gezien als een semantische kwestie en illustratie
van willekeur in academische erkenning.
● De auteur benadrukt dat het boek een precedent vormt voor eerlijkheid en openheid
binnen de academie.
8. Centrale boodschap
● Wetenschap vereist wederzijds vertrouwen en eerlijke condities om kennis te creëren.
● Mensen blijven beïnvloed door biases en persoonlijke waarden, maar een ethisch en
humanistisch kader kan dit in goede banen leiden.
● Het boek roept op tot een reflectie over hoe wetenschap georganiseerd en beoordeeld
wordt.
1. Schade door wetenschappelijk wangedrag
○ Onderzoeksmisdragingen schaden de reputatie van de wetenschap en
ondermijnen publieke steun.
○ Vertrouwen tussen onderzoekers, instituten en het publiek wordt aangetast.
2. Wijdverspreid oneerlijk gedrag
○ Liegen en bedriegen komen vaak voor in de samenleving en dus ook binnen de
wetenschap.
○ Universiteitsstudenten en onderzoekers liegen regelmatig, soms uit
zelfbescherming of opportunisme.
○ Liegen in de wetenschap wordt soms als normaal beschouwd, maar heeft
ernstige gevolgen.
3. Fraude als menselijk en systemisch probleem
○ Wetenschappers zijn mensen met biases zoals confirmatie- en contrastbias.
○ Historische voorbeelden (zoals Eddington en Pasteur) tonen hoe persoonlijke
overtuigingen kunnen leiden tot fraude.
○ Fraude wordt versterkt door cognitieve en culturele factoren, zoals ambitie en
druk.
4. Toename van fraudegevallen
○ Wetenschapsfraude komt vaker aan het licht door betere controlemechanismen
en meer aandacht in de media.
○ Uit onderzoeken blijkt:
, ■ 1 op 4 onderzoekers laat negatieve resultaten weg.
■ Bijna 2% van de wetenschappers heeft minstens één keer gegevens
vervalst of gefabriceerd.
■ 47% kent andermans fraude maar rapporteert dit niet.
○ Vooral biomedische en farmacologische wetenschappen zijn kwetsbaar.
5. Gevolgen en pakkans
○ Slechts 0,01% van wetenschappelijke artikelen wordt ingetrokken wegens
fraude, wat aantoont dat veel fraude onopgemerkt blijft.
○ De lage pakkans en milde straffen maken fraude aantrekkelijk voor sommigen.
6. Noodzaak van ethiek in de wetenschap
○ Ethiek biedt een kader om wetenschapsfraude tegen te gaan.
○ Een sterk ethisch bewustzijn is essentieel om de integriteit van de wetenschap te
waarborgen.
○ Onderzoekers moeten worden gestimuleerd om verantwoordelijkheid en
eerlijkheid te omarmen.
hoofdstuk 1: waarom wetenschap nood heeft aan
ethiek
Uitgebreide samenvatting: Waarom wetenschap nood heeft aan ethiek
1. Impact van wetenschappelijk wangedrag
○ Wangedrag in onderzoek schaadt de reputatie van de wetenschap en vermindert
publieke steun.
○ Vertrouwen tussen onderzoekers en instituten wordt aangetast, wat leidt tot een
toxische werksfeer in de academische wereld.
2. De alledaagsheid van liegen
○ Liegen en bedriegen zijn alledaags gedrag, ook binnen de wetenschap.
○ Universiteitsstudenten liegen bijvoorbeeld vaker dan de algemene bevolking.
○ Wetenschappers liegen zowel in hun privéleven als in hun werk, soms met het
idee dat het "moet" of "mag" omwille van het algemeen belang.
3. Wetenschapsfraude: een historisch en menselijk probleem
○ Wetenschapsfraude is niet nieuw; historische voorbeelden (zoals Eddington en
Pasteur) tonen hoe persoonlijke overtuigingen en bias tot fraude kunnen leiden.
○ Cognitieve biases zoals confirmatiebias (bevestigen van eigen overtuigingen) en
contrastbias (focus op wat voordelig lijkt) spelen een rol in fraude.
4. Toename van fraude en bewustwording
○ Fraudegevallen worden zichtbaarder door meer controle en aandacht in de
media.
○ Statistieken:
■ 25% van de wetenschappers laat negatieve resultaten weg.
■ 47% heeft weet van fraude maar rapporteert dit niet.
■ 7 op de 10 onderzoekers staan op publicaties zonder bijdrage te hebben
geleverd.
