Handboek psychiatrie en filosofie: Wilsbekwaamheid
Vragen hoofdstuk 19: wilsbekwaamheid in de psychiatrie
1. Let uit waarom wilsbekwaamheid een performatief begrip is?
Omdat er door het gebruik van het begrip een actie plaatsvindt, het
heeft namelijk gevolgen voor der persoon in kwestie
2. Benoem (kort) het verschil tussen de waarde ‘autonomie’ en
de waarde ‘weldoen’ of ‘niet schaden’ bij het beoordelen van
de wilsbekwaamheid vaneen cliënt. Leg het verschil tussen
de visie van Kant en de visie van Mill op autonomie uit.
Autonomie: bij het oordelen dat iemand wilsbekwaam is accepteren
we dat iemand zelf beslissingen neemt over voorgestelde
handelingen.
- De vrije wil om zelf te kiezen wat ze willen
Weldoen of niet schaden: als we oordelen dat iemand
wilsonbekwaam is ontnemen we iemand zijn zelfbeschikkingsrecht
en denken we in te schatten hoe we het beste kunnen handelen in
het belang van de persoon
Met autonomie wordt bedoeld dat mensen vrij zijn om te kiezen wat
ze willen, zelfbepaling, onafhankelijkheid en afwezigheid van dwang
zijn begrippen waar je dan ook aan denkt. Autonomie wordt als een
belangrijke waarde in de geneeskunde beschouwd. Zelf
beslissen/autonomie komt van de filosofen Kant en Mil die tijdens de
verlichting zijn ontstaan.
- Kant: redelijkheid (geen determinisme van te kerk), geloven in je
eigen rationaliteit Kant noemt dat categorisch imperatief. Als je goed
nadenkt over wat je wil en over wat jij denkt dat een ander wil, dan
kom je bij, wat ik niet wil moet je een ander ook niet opleggen. Als
iedereen zo denkt leven we fijn samen volgens Kant.
- Mill: vrijheid in denken en handelen. Er is sprake van
zelfbeschikkingsrecht, een individu kiest zelf wat het doet en hoe
zijn eigen leven in te richten. Iedereen vrijlaten om zijn eigen leven
vorm te geven, zolang zij een ander niet hinderen of schaden. (Eens
met Kant, maar de ander niet schaden komt erbij.)
,3. Wat is de kritiek van de zorgethiek op het autonomiebegrip
en waarom kan autonomie ook een positieve betekenis
hebben? Betrek in het antwoord het begrip hermeneutische
benadering.
Er is kritiek op het begrip autonomie. Volgens het boek is zorgethiek
een betere vervanging, omdat iedereen wel een afhankelijk kan zijn
van een ander. Bij dit begrip staat zorg centraal als waarde. Uitgang
van zorgethiek: niemand is echt autonoom, je zult altijd iemand
nodig hebben. Je geeft steun aan andere, terwijl autonomie er ook
nog is, niemand kan alles alleen. Mensen kunnen alleen autonoom
worden door de zorg en steun van anderen. Als je kijkt naar wat
iemand nodig heeft qua zorg, in plaats van zelfstandigheid. Dan kan
je ervoor zorgen dat iemand zijn zelfrespect, zelfvertrouwen en
bijbehorende positieve zelfbeeld behoudt. Voor wilsbekwaamheid
betekent dit voor een persoon met dementie niet over vrij zijn als
persoon, maar het eerder benoemde zelfvertrouwen etc.
Autonomie: bemoei je niet met mij, ik kan het wel alleen. Vb. Een
verslaafde veel drugs laten
gebruiken? Ga je gang het is jouw keuze.
Zorgethiek: ik bemoei me wel met je en ik probeer betekenis te
geven voor je. Daarom is iemands belevingswereld en levensverhaal
heel belangrijk. Vb. je laat de verslaafde niet zijn gang gaan en
neemt beslissingen voor de patiënt. Zelfrespect en zelfvertrouwen
isbelangrijker dan of je autonoom bent of niet.
Vanuit deze visie (zorgethiek) is het van belang om een beslissing te
doorgronden tegen de achtergrond van iemands levensverhaal. De
betekenis van de beslissing in iemands leven is dan belangrijker dan
de wilsbekwaamheid. Dit wordt de hermeneutische benadering
genoemd. (Hermeneutiek is: wat betekent het voor jou) In het
verlengde van die stroming ligt de communicatieve ethiek waarin ze
stellen dat besluitvorming een proces is waarbij het verhelderen van
wensen en verlangens van de patiënt een uitgangpunt is
(wilsbekwaamheid is minder van
belang)
Kritische noot: is zorgethiek niet wat te bemoeizuchtig (ik weet wel
wat goed is voor jou)
, 4. Wat wordt verstaan onder informed consent?
De waarde autonomie en zelfbeschikkingsrecht staan centraal in
WGBO (wet geneeskundige behandelovereenkomst). Hierin staat
informed consent centraal, patiënten kunnen geïnformeerd een
keuze maken over de behandelopties. Aan informed consent zijn drie
voorwaarden verbonden:
- Iemand kan pas een keuze maken als hij/zij van goede informatie is
voorzien. Arts moet alle relevante informatie geven over aard van
aandoening, behandeling en bijbehorende voor-en nadelen en
andere opties
- Vrijheid van keuze, niet gedwongen worden door andere
- Iemand moet in staat zijn om de beslissing over jezelf te kunnen
nemen. (Het woord wilsbekwaam wordt niet genoemd) Als een
patiënt dat niet kan moet de vertegenwoordiger mee.
5. Vergelijk de wet Verplichte ggz
(https://www.dwangindezorg.nl/wvggz/over-de-wvggz) met
de BOPZ. Geef van beide wetten de essentie weer.
Stelt dat iemand opgenomen kan worden als er sprake is van alle
vier de voorwaarde
- Stoornis in geestesvermogen
- Gevaar
- Causale relatie tussen stoornis en gevaar
- Geen bereidheid om zich te laten opnemen in psychiatrische
instelling
Dit wil niet zeggen dat er ook dwangbehandeling plaatsvindt. Het
doel van de opname is het afwenden van gevaar niet de
behandeling van de stoornis. Wilsbekwaamheid dient beoordeeld
te worden bij het opstellen van een behandelplan, mate van
wilsbekwaamheid is niet van belang bij het toekennen van de
machtiging of behandeling. (Alleen gevaar dat voortvloeit uit
stoornis speelt een rol). Het gevaar criterium is van belang voor
de opname, terwijl mensen met stoornissen eerder geholpen
zouden moeten worden om wel te doen. De geboorte van de Wet
voor geestelijke gezondheidszorg in 2020, opname staat niet
meer centraal, maar behandeling.
Nieuwe trend: wilsbekwaamheid moeten we beoordelen. Van
gevaar naar weldoen.
Nieuwe wetten (zie wettelijke kaders
Wet voor geestelijke gezondheidszorg
- Vervanging van wet BOPZ
- Zorg dichterbij huis, poliklinisch
Vragen hoofdstuk 19: wilsbekwaamheid in de psychiatrie
1. Let uit waarom wilsbekwaamheid een performatief begrip is?
Omdat er door het gebruik van het begrip een actie plaatsvindt, het
heeft namelijk gevolgen voor der persoon in kwestie
2. Benoem (kort) het verschil tussen de waarde ‘autonomie’ en
de waarde ‘weldoen’ of ‘niet schaden’ bij het beoordelen van
de wilsbekwaamheid vaneen cliënt. Leg het verschil tussen
de visie van Kant en de visie van Mill op autonomie uit.
Autonomie: bij het oordelen dat iemand wilsbekwaam is accepteren
we dat iemand zelf beslissingen neemt over voorgestelde
handelingen.
- De vrije wil om zelf te kiezen wat ze willen
Weldoen of niet schaden: als we oordelen dat iemand
wilsonbekwaam is ontnemen we iemand zijn zelfbeschikkingsrecht
en denken we in te schatten hoe we het beste kunnen handelen in
het belang van de persoon
Met autonomie wordt bedoeld dat mensen vrij zijn om te kiezen wat
ze willen, zelfbepaling, onafhankelijkheid en afwezigheid van dwang
zijn begrippen waar je dan ook aan denkt. Autonomie wordt als een
belangrijke waarde in de geneeskunde beschouwd. Zelf
beslissen/autonomie komt van de filosofen Kant en Mil die tijdens de
verlichting zijn ontstaan.
- Kant: redelijkheid (geen determinisme van te kerk), geloven in je
eigen rationaliteit Kant noemt dat categorisch imperatief. Als je goed
nadenkt over wat je wil en over wat jij denkt dat een ander wil, dan
kom je bij, wat ik niet wil moet je een ander ook niet opleggen. Als
iedereen zo denkt leven we fijn samen volgens Kant.
- Mill: vrijheid in denken en handelen. Er is sprake van
zelfbeschikkingsrecht, een individu kiest zelf wat het doet en hoe
zijn eigen leven in te richten. Iedereen vrijlaten om zijn eigen leven
vorm te geven, zolang zij een ander niet hinderen of schaden. (Eens
met Kant, maar de ander niet schaden komt erbij.)
,3. Wat is de kritiek van de zorgethiek op het autonomiebegrip
en waarom kan autonomie ook een positieve betekenis
hebben? Betrek in het antwoord het begrip hermeneutische
benadering.
Er is kritiek op het begrip autonomie. Volgens het boek is zorgethiek
een betere vervanging, omdat iedereen wel een afhankelijk kan zijn
van een ander. Bij dit begrip staat zorg centraal als waarde. Uitgang
van zorgethiek: niemand is echt autonoom, je zult altijd iemand
nodig hebben. Je geeft steun aan andere, terwijl autonomie er ook
nog is, niemand kan alles alleen. Mensen kunnen alleen autonoom
worden door de zorg en steun van anderen. Als je kijkt naar wat
iemand nodig heeft qua zorg, in plaats van zelfstandigheid. Dan kan
je ervoor zorgen dat iemand zijn zelfrespect, zelfvertrouwen en
bijbehorende positieve zelfbeeld behoudt. Voor wilsbekwaamheid
betekent dit voor een persoon met dementie niet over vrij zijn als
persoon, maar het eerder benoemde zelfvertrouwen etc.
Autonomie: bemoei je niet met mij, ik kan het wel alleen. Vb. Een
verslaafde veel drugs laten
gebruiken? Ga je gang het is jouw keuze.
Zorgethiek: ik bemoei me wel met je en ik probeer betekenis te
geven voor je. Daarom is iemands belevingswereld en levensverhaal
heel belangrijk. Vb. je laat de verslaafde niet zijn gang gaan en
neemt beslissingen voor de patiënt. Zelfrespect en zelfvertrouwen
isbelangrijker dan of je autonoom bent of niet.
Vanuit deze visie (zorgethiek) is het van belang om een beslissing te
doorgronden tegen de achtergrond van iemands levensverhaal. De
betekenis van de beslissing in iemands leven is dan belangrijker dan
de wilsbekwaamheid. Dit wordt de hermeneutische benadering
genoemd. (Hermeneutiek is: wat betekent het voor jou) In het
verlengde van die stroming ligt de communicatieve ethiek waarin ze
stellen dat besluitvorming een proces is waarbij het verhelderen van
wensen en verlangens van de patiënt een uitgangpunt is
(wilsbekwaamheid is minder van
belang)
Kritische noot: is zorgethiek niet wat te bemoeizuchtig (ik weet wel
wat goed is voor jou)
, 4. Wat wordt verstaan onder informed consent?
De waarde autonomie en zelfbeschikkingsrecht staan centraal in
WGBO (wet geneeskundige behandelovereenkomst). Hierin staat
informed consent centraal, patiënten kunnen geïnformeerd een
keuze maken over de behandelopties. Aan informed consent zijn drie
voorwaarden verbonden:
- Iemand kan pas een keuze maken als hij/zij van goede informatie is
voorzien. Arts moet alle relevante informatie geven over aard van
aandoening, behandeling en bijbehorende voor-en nadelen en
andere opties
- Vrijheid van keuze, niet gedwongen worden door andere
- Iemand moet in staat zijn om de beslissing over jezelf te kunnen
nemen. (Het woord wilsbekwaam wordt niet genoemd) Als een
patiënt dat niet kan moet de vertegenwoordiger mee.
5. Vergelijk de wet Verplichte ggz
(https://www.dwangindezorg.nl/wvggz/over-de-wvggz) met
de BOPZ. Geef van beide wetten de essentie weer.
Stelt dat iemand opgenomen kan worden als er sprake is van alle
vier de voorwaarde
- Stoornis in geestesvermogen
- Gevaar
- Causale relatie tussen stoornis en gevaar
- Geen bereidheid om zich te laten opnemen in psychiatrische
instelling
Dit wil niet zeggen dat er ook dwangbehandeling plaatsvindt. Het
doel van de opname is het afwenden van gevaar niet de
behandeling van de stoornis. Wilsbekwaamheid dient beoordeeld
te worden bij het opstellen van een behandelplan, mate van
wilsbekwaamheid is niet van belang bij het toekennen van de
machtiging of behandeling. (Alleen gevaar dat voortvloeit uit
stoornis speelt een rol). Het gevaar criterium is van belang voor
de opname, terwijl mensen met stoornissen eerder geholpen
zouden moeten worden om wel te doen. De geboorte van de Wet
voor geestelijke gezondheidszorg in 2020, opname staat niet
meer centraal, maar behandeling.
Nieuwe trend: wilsbekwaamheid moeten we beoordelen. Van
gevaar naar weldoen.
Nieuwe wetten (zie wettelijke kaders
Wet voor geestelijke gezondheidszorg
- Vervanging van wet BOPZ
- Zorg dichterbij huis, poliklinisch
