sociologie
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: op ontdekkingstocht door een bekend gebied?..............................................5
1. Het dagdagelijke leven door de bril van de socioloog..................................................5
2. Een stap verder: een sociologische blij doet beter begrijpen.......................................6
3. Eerste definitie SOCIOLOGIE........................................................................................6
Hoofdstuk 2: de samenleving is een veld van tegengestelde krachten...............................7
1. Individu en samenleving: een strijd tussen goed en kwaad.........................................7
2. Samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen...........................................8
3. Solidariteit VS strijd..................................................................................................... 9
4. Ongelijkheid VS gelijheid........................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: welk nut heeft sociologie voor iemand die geen socioloog wil worden.........10
1. Sociologie: de wetenschap als (g)een ander..............................................................10
2. Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap...........................11
3. Een socioloog onderzoekt sociale feiten....................................................................11
4. 1 van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende kamers en
bijhorende ramen.......................................................................................................... 11
5. Wat brengt de sociologie ons bij?..............................................................................12
Hoofdstuk 4: de ene bril is de andere niet........................................................................12
1. We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarneming.......................................12
2. Over referentiekaders, pygmalion en stereotypers....................................................13
3. Het breekpunt tussen common sense en wetenschap...............................................15
Hoofdstuk 6: Blokken uit de sociale blokkendoos..............................................................16
1. Sociaal handelen....................................................................................................... 16
2. Interactie en communicatie.......................................................................................16
2.1. Interactie............................................................................................................ 16
2.2. Communicatie..................................................................................................... 17
2.3. Impact van sociale media op communicatie........................................................18
3. Sociale relaties en posities......................................................................................... 18
3.1. Sociale relaties.................................................................................................... 18
3.2. Sociale posities.................................................................................................... 18
3.3. Sociale status...................................................................................................... 19
4. Sociale rol.................................................................................................................. 19
5. Rolattributen en statussymbool.................................................................................20
2
, 5.1. Rolattributen........................................................................................................ 20
5.2. Statussymbolen................................................................................................... 20
Hoofdstuk 7: Een netwerk is geen groep..........................................................................20
1. Sociale netwerken...................................................................................................... 20
1.1. Netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen..............21
1.2. Kenmerken van netwerken..................................................................................21
2. Groepen..................................................................................................................... 22
2.1. Een typologie als uitgangspunt............................................................................23
2.2. Sociale categorie................................................................................................. 23
2.3. Het samenzijn...................................................................................................... 24
2.4. Primaire groepen................................................................................................ 24
2.5. De collectiviteit.................................................................................................... 24
3. Referentiegroepen..................................................................................................... 25
4. Groepen tussen conflict en solidariteit.......................................................................26
4. lol............................................................................................................................... 26
5. het maatschappelijk middenveld...............................................................................26
6. sociale bewegingen................................................................................................... 27
Hoofstuk 8: Moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel..........................................27
1. Door de ogen van anderen........................................................................................27
2. Waarvoor staat cultuur.............................................................................................. 28
3. Cultuur is een patroon............................................................................................... 28
3.1. Waarden.............................................................................................................. 29
3.2. Normen = concrete richtlijnen voor het handelen/gedragsregels........................29
3.3. Doelstellingen...................................................................................................... 30
3.4. Verwachtingen..................................................................................................... 31
4. De ene cultuur is de andere niet................................................................................31
4.1. ‘hoge’ vs ‘lage’ cultuur? En wat met beschaving?..............................................31
4.2. Verschillen tussen samenlevingen.......................................................................32
4.3. Verschillen binnen SL: dominantie cultuur, tegenculturen en subculturen...........32
5. Instituties en institutionalisering................................................................................32
5.1. Arbeid: meer dan een bron voor inkomen............................................................33
5.2. Het gezin: een primaire groep en institutie..........................................................34
5.3. Kerngezin en uitgebreid gezin.............................................................................34
5.4. Het gezin getransformeerd?................................................................................34
5.5. Nieuwe samenlevingsnormen..............................................................................35
Hoofdstuk 9: Levenslang leven......................................................................................... 35
1. Cultuur wordt aangeleerd.......................................................................................... 35
2. De januskop van socialisatie......................................................................................35
3. Primaire, secundaire en tertiare socialisatie..............................................................36
3.1. Primaire socialisatie............................................................................................. 36
3
, 3.2. Secundaire socialisatie........................................................................................36
3.3. Tertiare socialisatie.............................................................................................. 37
4. differentiële socialisatie............................................................................................. 37
5. Sociale controle en sociale sancties...........................................................................38
6. Conformisme en deviantie......................................................................................... 39
6.1. De spanning tussen cultureel aanvaarde doelstellingen en middelen.................39
6.2. Gedrag zoals het hoort.......................................................................................40
7. Verklaringen voor deviantie.......................................................................................40
8. Functie van deviantie................................................................................................. 41
Hoofdstuk 11: Ongelijkheid is van alle tijden....................................................................41
1. Ontbrekende breuklijnen........................................................................................... 41
2. 4 soorten van sociale verschillen...............................................................................42
3. De stoet van pen....................................................................................................... 43
4. Slavernij, standen, kasten en klassen........................................................................44
4.1. Is een ongelaagde samenleving mogelijk?..........................................................44
4.2. Slavernij............................................................................................................... 44
4.3. De standen- en kastensamenleving.....................................................................44
4.4. De klassenmaatschappij: 3 modellen..................................................................44
5. Over macht en gezag................................................................................................ 46
5.1. Beïnvloeding........................................................................................................ 47
5.2. Gezag.................................................................................................................. 47
5.3. Macht................................................................................................................... 48
5.4. Machtbronnen, machtsmiddelen en elities..........................................................48
6. Sociale mobiliteit....................................................................................................... 49
6.1. Soorten sociale mobiliteit...................................................................................49
Hoofdstuk 12: Sociale klassen.......................................................................................... 50
1. Marx........................................................................................................................... 50
2. Weber........................................................................................................................ 50
3. Bourdieu.................................................................................................................... 50
Hoofdstuk 13: Ook een film is een opeenvolging van stills...............................................50
1. Denken in dichotomieën............................................................................................ 50
8. Samenvattend........................................................................................................... 51
Hoofdstuk 14: De toestand vandaag: voortzetting van het verleden of bruuske breuken?
......................................................................................................................................... 51
1. Risicosamenleving..................................................................................................... 51
2. Van diversiteit via superdiversiteit naar hyperdiversiteit?.........................................51
Leerpad 1: Kruispuntdenken: over diversiteit, identiteit en machtsprocessen..................52
1. Wat is kruispuntdenken?............................................................................................ 52
2. Wat is ‘woke’ en waar komt het vandaan?.................................................................52
Leerpad 2: mediawijsheid, sociologische verbeelding.......................................................53
4
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: op ontdekkingstocht door een bekend gebied?..............................................5
1. Het dagdagelijke leven door de bril van de socioloog..................................................5
2. Een stap verder: een sociologische blij doet beter begrijpen.......................................6
3. Eerste definitie SOCIOLOGIE........................................................................................6
Hoofdstuk 2: de samenleving is een veld van tegengestelde krachten...............................7
1. Individu en samenleving: een strijd tussen goed en kwaad.........................................7
2. Samenleving: een vat vol mogelijkheden en beperkingen...........................................8
3. Solidariteit VS strijd..................................................................................................... 9
4. Ongelijkheid VS gelijheid........................................................................................... 10
Hoofdstuk 3: welk nut heeft sociologie voor iemand die geen socioloog wil worden.........10
1. Sociologie: de wetenschap als (g)een ander..............................................................10
2. Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap...........................11
3. Een socioloog onderzoekt sociale feiten....................................................................11
4. 1 van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende kamers en
bijhorende ramen.......................................................................................................... 11
5. Wat brengt de sociologie ons bij?..............................................................................12
Hoofdstuk 4: de ene bril is de andere niet........................................................................12
1. We dragen allemaal een bril! Over selectieve waarneming.......................................12
2. Over referentiekaders, pygmalion en stereotypers....................................................13
3. Het breekpunt tussen common sense en wetenschap...............................................15
Hoofdstuk 6: Blokken uit de sociale blokkendoos..............................................................16
1. Sociaal handelen....................................................................................................... 16
2. Interactie en communicatie.......................................................................................16
2.1. Interactie............................................................................................................ 16
2.2. Communicatie..................................................................................................... 17
2.3. Impact van sociale media op communicatie........................................................18
3. Sociale relaties en posities......................................................................................... 18
3.1. Sociale relaties.................................................................................................... 18
3.2. Sociale posities.................................................................................................... 18
3.3. Sociale status...................................................................................................... 19
4. Sociale rol.................................................................................................................. 19
5. Rolattributen en statussymbool.................................................................................20
2
, 5.1. Rolattributen........................................................................................................ 20
5.2. Statussymbolen................................................................................................... 20
Hoofdstuk 7: Een netwerk is geen groep..........................................................................20
1. Sociale netwerken...................................................................................................... 20
1.1. Netwerken zijn kanalen waarlangs sociale goederen (kunnen) stromen..............21
1.2. Kenmerken van netwerken..................................................................................21
2. Groepen..................................................................................................................... 22
2.1. Een typologie als uitgangspunt............................................................................23
2.2. Sociale categorie................................................................................................. 23
2.3. Het samenzijn...................................................................................................... 24
2.4. Primaire groepen................................................................................................ 24
2.5. De collectiviteit.................................................................................................... 24
3. Referentiegroepen..................................................................................................... 25
4. Groepen tussen conflict en solidariteit.......................................................................26
4. lol............................................................................................................................... 26
5. het maatschappelijk middenveld...............................................................................26
6. sociale bewegingen................................................................................................... 27
Hoofstuk 8: Moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel..........................................27
1. Door de ogen van anderen........................................................................................27
2. Waarvoor staat cultuur.............................................................................................. 28
3. Cultuur is een patroon............................................................................................... 28
3.1. Waarden.............................................................................................................. 29
3.2. Normen = concrete richtlijnen voor het handelen/gedragsregels........................29
3.3. Doelstellingen...................................................................................................... 30
3.4. Verwachtingen..................................................................................................... 31
4. De ene cultuur is de andere niet................................................................................31
4.1. ‘hoge’ vs ‘lage’ cultuur? En wat met beschaving?..............................................31
4.2. Verschillen tussen samenlevingen.......................................................................32
4.3. Verschillen binnen SL: dominantie cultuur, tegenculturen en subculturen...........32
5. Instituties en institutionalisering................................................................................32
5.1. Arbeid: meer dan een bron voor inkomen............................................................33
5.2. Het gezin: een primaire groep en institutie..........................................................34
5.3. Kerngezin en uitgebreid gezin.............................................................................34
5.4. Het gezin getransformeerd?................................................................................34
5.5. Nieuwe samenlevingsnormen..............................................................................35
Hoofdstuk 9: Levenslang leven......................................................................................... 35
1. Cultuur wordt aangeleerd.......................................................................................... 35
2. De januskop van socialisatie......................................................................................35
3. Primaire, secundaire en tertiare socialisatie..............................................................36
3.1. Primaire socialisatie............................................................................................. 36
3
, 3.2. Secundaire socialisatie........................................................................................36
3.3. Tertiare socialisatie.............................................................................................. 37
4. differentiële socialisatie............................................................................................. 37
5. Sociale controle en sociale sancties...........................................................................38
6. Conformisme en deviantie......................................................................................... 39
6.1. De spanning tussen cultureel aanvaarde doelstellingen en middelen.................39
6.2. Gedrag zoals het hoort.......................................................................................40
7. Verklaringen voor deviantie.......................................................................................40
8. Functie van deviantie................................................................................................. 41
Hoofdstuk 11: Ongelijkheid is van alle tijden....................................................................41
1. Ontbrekende breuklijnen........................................................................................... 41
2. 4 soorten van sociale verschillen...............................................................................42
3. De stoet van pen....................................................................................................... 43
4. Slavernij, standen, kasten en klassen........................................................................44
4.1. Is een ongelaagde samenleving mogelijk?..........................................................44
4.2. Slavernij............................................................................................................... 44
4.3. De standen- en kastensamenleving.....................................................................44
4.4. De klassenmaatschappij: 3 modellen..................................................................44
5. Over macht en gezag................................................................................................ 46
5.1. Beïnvloeding........................................................................................................ 47
5.2. Gezag.................................................................................................................. 47
5.3. Macht................................................................................................................... 48
5.4. Machtbronnen, machtsmiddelen en elities..........................................................48
6. Sociale mobiliteit....................................................................................................... 49
6.1. Soorten sociale mobiliteit...................................................................................49
Hoofdstuk 12: Sociale klassen.......................................................................................... 50
1. Marx........................................................................................................................... 50
2. Weber........................................................................................................................ 50
3. Bourdieu.................................................................................................................... 50
Hoofdstuk 13: Ook een film is een opeenvolging van stills...............................................50
1. Denken in dichotomieën............................................................................................ 50
8. Samenvattend........................................................................................................... 51
Hoofdstuk 14: De toestand vandaag: voortzetting van het verleden of bruuske breuken?
......................................................................................................................................... 51
1. Risicosamenleving..................................................................................................... 51
2. Van diversiteit via superdiversiteit naar hyperdiversiteit?.........................................51
Leerpad 1: Kruispuntdenken: over diversiteit, identiteit en machtsprocessen..................52
1. Wat is kruispuntdenken?............................................................................................ 52
2. Wat is ‘woke’ en waar komt het vandaan?.................................................................52
Leerpad 2: mediawijsheid, sociologische verbeelding.......................................................53
4
