Samenvatting Socialezekerheidsrecht (18/20)

SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
I. THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
1) DEEL I: WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
1. FOCUS OP ALLEDAAGSE MENSELIJKE NODEN…

 Ziekte: nood aan zorg, medische kosten; onvermogen te werken, inkomensverlies  sociale
zekerheid zorgt ervoor dat medische kosten gedekt worden en dat er vervangingsinkomen wordt
gegeven
 Moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten; nood aan rust, inkomensverlies 
sociale zekerheid zorgt ervoor dat je in rustperiode je inkomen kan krijgen
 Arbeidsongeval of beroepziekte: nood aan medische zorg, medische kosten; onvermogen te
werken of overlijden, inkomensverlies  door professionele context die ertoe geleid heeft, zorgt
sociale zekerheid voor extra tegemoetkoming  inkomensvervanging voor wie overblijft (na
ziekte/sterfet)
o Bv. Fabriek in Bagladesh  gebouw heeft het begeven onder gedreun naaimachines 
daar geen sociale zekerheid zoals bij ons
 Handicap: verminderd verdienvermogen (intrinsiek aan handicap); verlies van zelfredzaamheid,
nood aan aangepaste hulp, bijkomende kosten  sociale zekerheid zorgt ervoor dat verminderd
verdienvermogen wordt gecompenseerd, in plaats van inkomen dat je niet kan verdienen en
tegemoetkoming in hulp(middelen)
 Werkloosheid: inkomensverlies; armoede  ontslagmacht in België (zelfs indien je regels naast
je opzij legt, dan kost het geld)  daarom tijdelijke ondersteuning bij inkomensverlies dat je leidt
door ontslag dat je gekregen hebt (niet als je zelf ontslag neemt) en indien armoede :
leefloon/OCMW dienstverlening  krijg je bestaansminimum om armoede uit te bouwen 
mensen die je op straat ziet zitten : papieren niet in orde geraken of niet onder
toepassingsgebied vallen  eigenlijk zou armoede obv systeem kunnen worden uitgebannen
 Kinderen: kosten opvoeding en onderhoud, opvang  nu : sociale zekerheidsrecht stuk extra
inkomsten om kosten voor opvoeding en onderhoud te dekken 
o bv. meisje in Manilla die werkt op vuilnisbeld  kinderarbeid was vroeger ook bij ons
veel aanwezig
 Ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
o Vroeger : onstlaan plicht omdat je ‘kreupel’ was op die leeftijd (toen 65 jaar)  nu :
andere insteek  je krijgt iets terug voor inspanningen die je hebt geleverd  verhoging
leeftijd heeft als gevolg verlaging sociale rechten
o Sociale zekerheid zorgt voor inkomensvervanging


2. SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN GEBRUIKELIJKE BETEKENIS

 Gebruikelijke betekenis in het Nederlands (HvC) (Van Dale):
o Sociale zekerheid:
 a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten
 = Sociale zekerheid in zijn situationele betekenis (1.3)

1

,  b) het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren  middel om de toestand te bereiken
 Sociale zekerheid in de instrumentele betekenis = (1.)


3. SOCIALE ZEKERHEID IN ZIJN SITUATIONELE/TELEOLOGISCHE BETEKENIS

 Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek  oudste betekenis van het woord
 Link oudste gebruik term:
o Simon Bolivar (1819) (president Venuzuela); het meest perfecte systeem van besturen is
datgene dat grootst mogelijke sociale zekerheid produceert en grootst mogelijke
stabiliteit heeft
o Social Security Act VS (1935): die voorzag in ouderdomspensioen en beperkte
werkloosheidsuitkering en daarna aangepast naar ook medical care  volgens hem een
van de fundamentele vrijheden van een samenleving  geen gebrekkigheid meer lijden
o “Freedom from want” Roosevelt (1941)
 Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek is onvoltooid doel, sociale zekerheid is streven
naar zekerheid voor onszelf en andere leden van de samenleving
o In realiteit kan het nooit bestaan, zal waarschijnlijk nooit worden gerealiseerd  dus het
is een doel om tot situatie te komen dus een teleologisch begrip
 Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
o Verband intrinsieke kwetsbaarheid van het mens zijn (kindertijd, handicap, ziekte,
ouderdom)
o Kwetsbaarheid wordt versterkt door maatschappelijke context
 Nood aan financiële middelen om in levensonderhoud en (medische) zorg te
voorzien, begrensde mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren)
 Bv. betalen om zorg te krijgen is een maatschappelijk keuze  er zijn
maatschappijen waar je niets moet betalen  je bent vatbaar voor medische
kosten die ermee gepaard gaan
 Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke ordening
o Behoefte aan veiligheid is een psychologisch concept
o Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot
leniging  vanuit maatschappelijk oogpunt vinden we het nodig dat we die gaan lenigen:
 Historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen
economische productie en verdeling welvaart  door onze economische
productie worden mensen in bepaalde arbeidsomstandigheden geplaats
 Oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen  wortels
sociale zekerheid ontstaan als idee om armoede uit te bannen bv. christelijke
liefdadigheidsorganisaties om armoede te beperken  niet alleen o.w.v.
altruïsme maar ook o.w.v. fundamentele bedreiging voor samenleving
 Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer
“sociale risico’s” structureert samenspel sociale verzekeringen en
bijstandsvoorzieningen  leer sociale risico’s is kapstok waar sociale zekerheid
aan vasthangt




2

, Figuur (examenvraag):




o Rij 2: Indien je niet in aanmerking komt voor sociale zekerheid, dan kan je sociale
bijstand krijgen via OCMW
o Rij 6: Geen werknemer en geen zelfstandige zal er leefloon zijn als je buiten wil niet aan
arbeid geraakt
o Rij 7: geld om kinderen op te voeden en naar school te gaan
o Rij 8:
 Ouderdom
 Inkomsgarantie (= uitkering voor 65-plussers die niet over voldoende
financiële middelen beschikken) voor ouderen indien je op bepaalde
leeftijd komt
 Partner komt te overlijden en je was afhankelijk van dat inkomen

4. SOCIALE ZEKERHEID IN DE INSTRUMENTELE BETEKENIS

 Sociale zekerheid = geheel instellingen en regelingen (=middelen) erop gericht mensen te
vrijwaren van bezorgdheid voor gebrek
 Historische diversiteit:
o Rol (solidaire) samenlevingsverbanden
 Oudste vorm van sociale zekerheid in deze zin
 Samenlevingsverbanden  als je zorg nodig hebt, zal familie als eerste zijn die
dit doen
 Stam
 Familie
 (Kern)gezin

3

, o Rol eigendom
 Onroerende goederen  is beste garantie op goede oude dag  je kan het
verkopen en kapitaal hebben
 Spaargeld
 Beleggingen)
o Rol liefdadigheid(sinstellingen): voorloper sociale bijstand  zijn belangrijke instituten
van sociale zekerheid geweest
o Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale verzekeringen  heeft kiem
gelegd voor sociale verzekeringen die we vandaag kennen
 Evolutie van landbouweconomie (grootgrondbezitters, mensen hadden amper
overschot dus daarom ook huisarbeid om te overleven bv. manden vlechten 
nadien: hongersnood  mensen verlaten platteland) naar industrieel
kapitalisme in 19e eeuw (door machines die geld opbrengen die in grote
hoeveelheden arbeid kunnen verzetten, ontvolking in platteland, Daens):
ontregeling traditionele samenlevings- en solidariteitsverbanden
 Arbeider (“proletariër”) is aangewezen op verkoop arbeidskracht om in
levensonderhoud te voorzien: genese arbeidsmarkt en sociale risico’s
 Scherpe kwetsbaarheid begint hier te groeien  eerste vormen van
sociale zekerheid  pot en stukje van loon erin, als er dan iemand ziek
wordt dan mag die eruit nemen  simpel systeem is essentie van sociale
verzekeringen  later: uitgegroeid tot nationale systemen
 Ontwikkeling van onderlinge bijstand en verzekeringen
o Rol overheid:
 In opvolging religieuze liefdadigheid: organisatie sociale bijstand
 Vanaf Franse revolutie heeft overheid zich beziggehouden met openbare
onderstand = sociale bijstand toen kerk buiten staten halen, kerkelijke
goederen genationaliseerd, armenzorg wordt nu door staat gedaan,
officieel begin sociale bijstand door overheid
 Na initiële onderdrukking emancipatiestrijd arbeidersklasse:
 Beleid van “gesubsidieerde vrijheid” (einde 19 e eeuw) en wettelijke
omkadering particuliere initiatieven
o 19e eeuw Nachtwakersstaat  interne orde handhaven, maar
geen tussenkomst in sociale kwesties  arbeidersverzet groeit
 vakbonden ontstaan
o Eind 19e eeuw: overheid stopt sociale organisatie te
onderdrukken  subsidies geven
 Inrichting verplichte sociale verzekeringen  zelf voortouw nemen in
sociale zekerheid  inzicht maatschappij hierbij gebaat  vrede kan
enkel orden behouden als sociale vrede behouden blijft:
o Consolidatie “sociaal pact” overlegd tussen vertegenwoordigers
werknemers en werknemers na WOII: Besluitwet 1944
organiseert sociale zekerheid werknemers  afspraken worden
omgezet in wetgeving  systeem van sociale zekerheid wordt
ingericht voor werknemers


4