VOLLEDIGE SAMENVATTING
METHODOLOGIE _
HS 1 – Inleiding, kennisverwerving en wetenschappelijke methode .............................. 9
1. Methoden van weten en kennis verwerven P2 ...............................................................9
1.1. De methode van vasthoudendheid/volharding (method of tenacity) P3 ...............................9
1.2. De methode van intuïtie / the method of intuition P3 .........................................................9
1.3. De methode van autoriteit / authority P4 ......................................................................... 10
1.4. De rationele methode / rational method P5 ..................................................................... 11
1.5. De methode van empirisme / empirical method P6 ......................................................... 11
2. De wetenschappelijke methode P9............................................................................. 13
2.1. De stappen van de wetenschappelijke methode P9 ......................................................... 13
2.2. Andere elementen van de wetenschappelijke methode P14 ............................................. 16
2.3. Wetenschap vs pseudowetenschap P16 ......................................................................... 17
3. Het onderzoeksproces – the research process P18..................................................... 18
3.1. Kwantitatief en kwalitatief onderzoek P18 ....................................................................... 18
3.2. Stappen in het onderzoeksproces P19 ............................................................................ 18
HS 2 – Onderzoeksideeën en hypotheses ................................................................. 25
1. Aan de slag: een themagebied identificeren P29 ......................................................... 25
1.1. Gemeenschappelijke bronnen van onderzoeksonderwerpen P29 ..................................... 25
2. Bestaande onderzoeksliteratuur in een bepaald onderwerp doorzoeken P31 ............... 26
2.1. Tips voor het starten van een literatuuronderzoek P32 ..................................................... 26
2.2. Primaire en secundaire bronnen P34 .............................................................................. 27
2.3. Het doel van een literatuuronderzoek p34 ....................................................................... 28
2.4. Literatuuronderzoek uitvoeren p36 ................................................................................. 28
2.5. Online database gebruiken P36 ...................................................................................... 29
2.6. PsyncINFO gebruiken P38 .............................................................................................. 29
2.7. Focus houden in een literatuuronderzoek P38 ................................................................. 30
2.8. Artikelen screenen tijdens een literatuuronderzoek P38 ................................................... 30
2.9. Een literatuuronderzoek beëindigen P39 ......................................................................... 30
3. Een idee voor een onderzoek vinden in een gepubliceerd onderzoeksartikel P40 .......... 31
3.1. Suggesties vinden voor toekomstig onderzoek P40 .......................................................... 31
3.2. Bestaande resultaten vergelijken P40 ............................................................................. 31
3.3. Bestaande resultaten combineren P41 ........................................................................... 31
3.4. De onderdelen van een onderzoeksartikel kritisch lezen P41 ............................................ 31
1
, 4. Een onderzoeksidee gebruiken om een hypothese te vormen en onderzoekstudie te
creëren P44 ....................................................................................................................... 33
4.1. Kenmerken van een goede hypothese P44 ...................................................................... 33
4.2. Een hypothese gebruiken om een onderzoek te creëren P47 ............................................ 34
HS 3 – Variabelen definiëren en meten ..................................................................... 35
1. Constructies en operationele definities P51 ................................................................ 35
1.1. Theorieën en constructies p52 ....................................................................................... 35
1.2. Operationele definities p53 ............................................................................................ 36
1.3. Beperkingen van operationele definities P53 ................................................................... 36
1.4. Gebruik van operationele definities p54 .......................................................................... 37
2. Validiteit en betrouwbaarheid van de meting p55 ........................................................ 37
2.1. Consistentie van een relatie P56 .................................................................................... 37
2.2. Validiteit van de meting P57 ........................................................................................... 38
2.3. Betrouwbaarheid van metingen p60 ............................................................................... 39
2.4. De relatie tussen betrouwbaarheid en validiteit p63 ........................................................ 40
3. Meetschalen p64 ....................................................................................................... 41
3.1. De nominale schaal p64 ................................................................................................ 41
3.2. De ordinale schaal P65 .................................................................................................. 41
3.3. Interval- en ratioschalen P65 ......................................................................................... 41
3.4. Een meetschaal selecteren p67 ..................................................................................... 42
4. Meetmodaliteiten P68 ................................................................................................ 43
4.1. Zelfrapportagemaatregelen p68 ..................................................................................... 43
4.2. Fysiologische metingen p69 ........................................................................................... 43
4.3. Gedragsmaatregelen P70 .............................................................................................. 44
5. Andere aspecten van meting p71 ................................................................................ 44
5.1. Meerdere metingen P71 ................................................................................................. 44
5.2. Gevoeligheidseffecten (sensitivity effects) en bereikeffecten (range effects) P71 ............... 44
5.3. Artefacten: experimentator bias en deelnemersreactiviteit p72 ........................................ 45
5.4. Een meetprocedure selecteren P76 ................................................................................ 48
5.5. Meting tussen culturen P76 ........................................................................................... 48
HS 4 – Ethiek in onderzoek ...................................................................................... 51
1. Inleiding p82 .............................................................................................................. 51
1.1. Ethische overwegingen tijdens het onderzoeksproces P82 ............................................... 51
1.2. De basiscategorieën van ethische veranwoordelijkheid p83 ............................................. 52
2. Ethische kwesties en menselijke deelnemers aan onderzoek P84 ................................ 52
2.1. Historische hoogtepunten van de behandeling van menselijke deelnemers P84 ................ 52
2
, 2.2. Richtlijnen van de “American Psychological Association (apa)” P87 ................................. 54
2.3. De institutionele beoordelingscommissie of de Commissie voor Onderzoeksethiek P98 ... 58
3. Ethische kwesties en niet-menselijke proefpersonen/ onderwerpenen in onderzoek P100
59
3.1. Niet-menselijke proefpersonen (subjects) in onderzoek p100 .......................................... 59
4. Ethische kwesties en wetenschappelijke integriteit P100 ............................................ 60
4.1. Fraude in de wetenschap P101 ...................................................................................... 60
4.2. Twijfelachtige onderzoekspraktijken P102 ....................................................................... 61
4.3. Open science-beweging, waarborgen tegen twijfelachtige praktijken P104 ....................... 61
4.4. Plagiaat P105 ................................................................................................................ 62
HS 5 – Participanten selecteren ............................................................................... 65
1. Inleiding tot sampling / steekproeftrekking p110 ......................................................... 65
1.1. Populatie en steekproef p111 ......................................................................................... 65
1.2. Representatieve steekproef P113 ................................................................................... 65
1.3. Steekproefgrootte p113 ................................................................................................. 66
1.4. Basisprincipes steekproeven P115 ................................................................................. 67
2. Probability sampling methodes/waarschijnlijkheidssteekproef P116 ........................... 68
2.1. Eenvoudige aselecte steekproef (simple random sampling) p116 ..................................... 68
2.2. Systematische steekproef P118 ..................................................................................... 69
2.3. Gestratificeerde willekeurige steekproef P118................................................................. 69
2.4. Proportionele gestratificeerde aselecte steekproef P120 ................................................. 70
2.5. Cluster steekproef P120 ................................................................................................ 71
2.6. Gecombineerde strategie steekproef P121 ..................................................................... 71
2.7. Een samenvatting van waarschijnlijkheidssteekproeven P121 .......................................... 71
3. Non-probability sampling = niet-waarschijnlijkheids steekproef P122 .......................... 71
3.1. Gemakssteekproef / convenience sampling P122 ........................................................... 71
3.2. Quota steekproef P123 .................................................................................................. 72
HS 6 – Onderzoeksstrategieën en validiteit ............................................................... 76
1. Onderzoeksstrategieën P130 ..................................................................................... 76
1.1. Beschrijvende onderzoeksstrategie P131 ........................................................................ 76
1.2. Strategieën die relaties tussen variabelen onderzoeken P131 ........................................... 77
1.3. De correlationele onderzoeksstrategie P132 ................................................................... 77
1.4. Het vergelijken van twee of meer sets scores: de experimentele, quasi-experimentele en
niet-experimentele onderzoeksstrategieën P133 ......................................................................... 77
1.5. Quasi-experimenteel (QE) en niet-experimenteel (NE) onderzoek P135 ............................ 78
1.6. Niet-experimenteel en correlatief onderzoek P136 .......................................................... 78
3
, 1.7. Samenvatting onderzoeksstrategie P136 ........................................................................ 79
1.8. Onderzoeksstrategieën, -ontwerpen en -procedures P137 ............................................... 80
1.9. Gegevensstructuren en statistische analyse P139 ........................................................... 81
1.10. Samenvatting P139 ....................................................................................................... 81
2. Externe en interne validiteit p140 ................................................................................ 81
2.1. Externe validiteit P141 ................................................................................................... 82
2.2. Interne validiteit P142 .................................................................................................... 82
2.3. Validiteit en de kwaliteit van een onderzoeksstudie P143 ................................................. 83
3. Bedreigingen voor externe validiteit P144 .................................................................... 83
3.1. Categorie 1: generaliseren over deelnemers of onderwerpen P145 ................................... 83
3.2. Categorie 2: generaliseren over kenmerken van een onderzoek P146 ................................ 84
3.3. Categorie 3: generaliseren over kenmerken van de maatregelen P147 .............................. 85
4. Bedreigingen voor interne validiteit P148 .................................................................... 86
4.1. Vreemde/extraneous variabelen P149 ............................................................................ 86
4.2. Confounding variabelen/verwarrende variabelen P149 .................................................... 86
4.3. Vreemde en confounding variabelen en interne validiteit P150 ......................................... 87
5. Meer over interne en externe validiteit P153 ................................................................ 88
5.1. In evenwicht brengen van interne en externe validiteit P153 ............................................. 88
5.2. Artefacten: bedreigingen voor zowel de interne als de externe validiteit P154 .................... 89
5.3. Overdreven variabelen P155 .......................................................................................... 90
5.4. Geldigheid en individuele onderzoeksstrategieën P155.................................................... 90
HS 7 – De experimentele onderzoeksstrategie .......................................................... 91
1. Oorzaak-en-gevolgrelaties P160 ................................................................................. 91
1.1. Terminologie voor de experimentele onderzoeksstrategie P161 ........................................ 91
1.2. Causaliteit en het derde-variabele probleem P164 – probleem 1 ...................................... 92
1.3. Causaliteit en het directionaliteitsprobleem P164 – probleem 2 ....................................... 92
1.4. De natuur beheersen/controleren P165 .......................................................................... 93
2. Onderscheidende elementen van een experiment P166 .............................................. 93
2.1. Manipulatie P166 .......................................................................................................... 93
2.2. Controle P169 ............................................................................................................... 94
2.3. Vreemde variabelen en verstorende (confounding) variabelen P170 ................................. 94
3. Controle van vreemde variabelen P173 ....................................................................... 95
3.1. Controle door constant te houden (1) of te matchen (2) P173 ........................................... 95
3.2. Controle door randomisatie P174 (3) .............................................................................. 96
3.3. Vergelijken van controlemethoden P175 ......................................................................... 97
3.4. Voor- en nadelen van controlemethoden P176 ................................................................ 97
4
METHODOLOGIE _
HS 1 – Inleiding, kennisverwerving en wetenschappelijke methode .............................. 9
1. Methoden van weten en kennis verwerven P2 ...............................................................9
1.1. De methode van vasthoudendheid/volharding (method of tenacity) P3 ...............................9
1.2. De methode van intuïtie / the method of intuition P3 .........................................................9
1.3. De methode van autoriteit / authority P4 ......................................................................... 10
1.4. De rationele methode / rational method P5 ..................................................................... 11
1.5. De methode van empirisme / empirical method P6 ......................................................... 11
2. De wetenschappelijke methode P9............................................................................. 13
2.1. De stappen van de wetenschappelijke methode P9 ......................................................... 13
2.2. Andere elementen van de wetenschappelijke methode P14 ............................................. 16
2.3. Wetenschap vs pseudowetenschap P16 ......................................................................... 17
3. Het onderzoeksproces – the research process P18..................................................... 18
3.1. Kwantitatief en kwalitatief onderzoek P18 ....................................................................... 18
3.2. Stappen in het onderzoeksproces P19 ............................................................................ 18
HS 2 – Onderzoeksideeën en hypotheses ................................................................. 25
1. Aan de slag: een themagebied identificeren P29 ......................................................... 25
1.1. Gemeenschappelijke bronnen van onderzoeksonderwerpen P29 ..................................... 25
2. Bestaande onderzoeksliteratuur in een bepaald onderwerp doorzoeken P31 ............... 26
2.1. Tips voor het starten van een literatuuronderzoek P32 ..................................................... 26
2.2. Primaire en secundaire bronnen P34 .............................................................................. 27
2.3. Het doel van een literatuuronderzoek p34 ....................................................................... 28
2.4. Literatuuronderzoek uitvoeren p36 ................................................................................. 28
2.5. Online database gebruiken P36 ...................................................................................... 29
2.6. PsyncINFO gebruiken P38 .............................................................................................. 29
2.7. Focus houden in een literatuuronderzoek P38 ................................................................. 30
2.8. Artikelen screenen tijdens een literatuuronderzoek P38 ................................................... 30
2.9. Een literatuuronderzoek beëindigen P39 ......................................................................... 30
3. Een idee voor een onderzoek vinden in een gepubliceerd onderzoeksartikel P40 .......... 31
3.1. Suggesties vinden voor toekomstig onderzoek P40 .......................................................... 31
3.2. Bestaande resultaten vergelijken P40 ............................................................................. 31
3.3. Bestaande resultaten combineren P41 ........................................................................... 31
3.4. De onderdelen van een onderzoeksartikel kritisch lezen P41 ............................................ 31
1
, 4. Een onderzoeksidee gebruiken om een hypothese te vormen en onderzoekstudie te
creëren P44 ....................................................................................................................... 33
4.1. Kenmerken van een goede hypothese P44 ...................................................................... 33
4.2. Een hypothese gebruiken om een onderzoek te creëren P47 ............................................ 34
HS 3 – Variabelen definiëren en meten ..................................................................... 35
1. Constructies en operationele definities P51 ................................................................ 35
1.1. Theorieën en constructies p52 ....................................................................................... 35
1.2. Operationele definities p53 ............................................................................................ 36
1.3. Beperkingen van operationele definities P53 ................................................................... 36
1.4. Gebruik van operationele definities p54 .......................................................................... 37
2. Validiteit en betrouwbaarheid van de meting p55 ........................................................ 37
2.1. Consistentie van een relatie P56 .................................................................................... 37
2.2. Validiteit van de meting P57 ........................................................................................... 38
2.3. Betrouwbaarheid van metingen p60 ............................................................................... 39
2.4. De relatie tussen betrouwbaarheid en validiteit p63 ........................................................ 40
3. Meetschalen p64 ....................................................................................................... 41
3.1. De nominale schaal p64 ................................................................................................ 41
3.2. De ordinale schaal P65 .................................................................................................. 41
3.3. Interval- en ratioschalen P65 ......................................................................................... 41
3.4. Een meetschaal selecteren p67 ..................................................................................... 42
4. Meetmodaliteiten P68 ................................................................................................ 43
4.1. Zelfrapportagemaatregelen p68 ..................................................................................... 43
4.2. Fysiologische metingen p69 ........................................................................................... 43
4.3. Gedragsmaatregelen P70 .............................................................................................. 44
5. Andere aspecten van meting p71 ................................................................................ 44
5.1. Meerdere metingen P71 ................................................................................................. 44
5.2. Gevoeligheidseffecten (sensitivity effects) en bereikeffecten (range effects) P71 ............... 44
5.3. Artefacten: experimentator bias en deelnemersreactiviteit p72 ........................................ 45
5.4. Een meetprocedure selecteren P76 ................................................................................ 48
5.5. Meting tussen culturen P76 ........................................................................................... 48
HS 4 – Ethiek in onderzoek ...................................................................................... 51
1. Inleiding p82 .............................................................................................................. 51
1.1. Ethische overwegingen tijdens het onderzoeksproces P82 ............................................... 51
1.2. De basiscategorieën van ethische veranwoordelijkheid p83 ............................................. 52
2. Ethische kwesties en menselijke deelnemers aan onderzoek P84 ................................ 52
2.1. Historische hoogtepunten van de behandeling van menselijke deelnemers P84 ................ 52
2
, 2.2. Richtlijnen van de “American Psychological Association (apa)” P87 ................................. 54
2.3. De institutionele beoordelingscommissie of de Commissie voor Onderzoeksethiek P98 ... 58
3. Ethische kwesties en niet-menselijke proefpersonen/ onderwerpenen in onderzoek P100
59
3.1. Niet-menselijke proefpersonen (subjects) in onderzoek p100 .......................................... 59
4. Ethische kwesties en wetenschappelijke integriteit P100 ............................................ 60
4.1. Fraude in de wetenschap P101 ...................................................................................... 60
4.2. Twijfelachtige onderzoekspraktijken P102 ....................................................................... 61
4.3. Open science-beweging, waarborgen tegen twijfelachtige praktijken P104 ....................... 61
4.4. Plagiaat P105 ................................................................................................................ 62
HS 5 – Participanten selecteren ............................................................................... 65
1. Inleiding tot sampling / steekproeftrekking p110 ......................................................... 65
1.1. Populatie en steekproef p111 ......................................................................................... 65
1.2. Representatieve steekproef P113 ................................................................................... 65
1.3. Steekproefgrootte p113 ................................................................................................. 66
1.4. Basisprincipes steekproeven P115 ................................................................................. 67
2. Probability sampling methodes/waarschijnlijkheidssteekproef P116 ........................... 68
2.1. Eenvoudige aselecte steekproef (simple random sampling) p116 ..................................... 68
2.2. Systematische steekproef P118 ..................................................................................... 69
2.3. Gestratificeerde willekeurige steekproef P118................................................................. 69
2.4. Proportionele gestratificeerde aselecte steekproef P120 ................................................. 70
2.5. Cluster steekproef P120 ................................................................................................ 71
2.6. Gecombineerde strategie steekproef P121 ..................................................................... 71
2.7. Een samenvatting van waarschijnlijkheidssteekproeven P121 .......................................... 71
3. Non-probability sampling = niet-waarschijnlijkheids steekproef P122 .......................... 71
3.1. Gemakssteekproef / convenience sampling P122 ........................................................... 71
3.2. Quota steekproef P123 .................................................................................................. 72
HS 6 – Onderzoeksstrategieën en validiteit ............................................................... 76
1. Onderzoeksstrategieën P130 ..................................................................................... 76
1.1. Beschrijvende onderzoeksstrategie P131 ........................................................................ 76
1.2. Strategieën die relaties tussen variabelen onderzoeken P131 ........................................... 77
1.3. De correlationele onderzoeksstrategie P132 ................................................................... 77
1.4. Het vergelijken van twee of meer sets scores: de experimentele, quasi-experimentele en
niet-experimentele onderzoeksstrategieën P133 ......................................................................... 77
1.5. Quasi-experimenteel (QE) en niet-experimenteel (NE) onderzoek P135 ............................ 78
1.6. Niet-experimenteel en correlatief onderzoek P136 .......................................................... 78
3
, 1.7. Samenvatting onderzoeksstrategie P136 ........................................................................ 79
1.8. Onderzoeksstrategieën, -ontwerpen en -procedures P137 ............................................... 80
1.9. Gegevensstructuren en statistische analyse P139 ........................................................... 81
1.10. Samenvatting P139 ....................................................................................................... 81
2. Externe en interne validiteit p140 ................................................................................ 81
2.1. Externe validiteit P141 ................................................................................................... 82
2.2. Interne validiteit P142 .................................................................................................... 82
2.3. Validiteit en de kwaliteit van een onderzoeksstudie P143 ................................................. 83
3. Bedreigingen voor externe validiteit P144 .................................................................... 83
3.1. Categorie 1: generaliseren over deelnemers of onderwerpen P145 ................................... 83
3.2. Categorie 2: generaliseren over kenmerken van een onderzoek P146 ................................ 84
3.3. Categorie 3: generaliseren over kenmerken van de maatregelen P147 .............................. 85
4. Bedreigingen voor interne validiteit P148 .................................................................... 86
4.1. Vreemde/extraneous variabelen P149 ............................................................................ 86
4.2. Confounding variabelen/verwarrende variabelen P149 .................................................... 86
4.3. Vreemde en confounding variabelen en interne validiteit P150 ......................................... 87
5. Meer over interne en externe validiteit P153 ................................................................ 88
5.1. In evenwicht brengen van interne en externe validiteit P153 ............................................. 88
5.2. Artefacten: bedreigingen voor zowel de interne als de externe validiteit P154 .................... 89
5.3. Overdreven variabelen P155 .......................................................................................... 90
5.4. Geldigheid en individuele onderzoeksstrategieën P155.................................................... 90
HS 7 – De experimentele onderzoeksstrategie .......................................................... 91
1. Oorzaak-en-gevolgrelaties P160 ................................................................................. 91
1.1. Terminologie voor de experimentele onderzoeksstrategie P161 ........................................ 91
1.2. Causaliteit en het derde-variabele probleem P164 – probleem 1 ...................................... 92
1.3. Causaliteit en het directionaliteitsprobleem P164 – probleem 2 ....................................... 92
1.4. De natuur beheersen/controleren P165 .......................................................................... 93
2. Onderscheidende elementen van een experiment P166 .............................................. 93
2.1. Manipulatie P166 .......................................................................................................... 93
2.2. Controle P169 ............................................................................................................... 94
2.3. Vreemde variabelen en verstorende (confounding) variabelen P170 ................................. 94
3. Controle van vreemde variabelen P173 ....................................................................... 95
3.1. Controle door constant te houden (1) of te matchen (2) P173 ........................................... 95
3.2. Controle door randomisatie P174 (3) .............................................................................. 96
3.3. Vergelijken van controlemethoden P175 ......................................................................... 97
3.4. Voor- en nadelen van controlemethoden P176 ................................................................ 97
4
