4 HET GASTRO-INTESTINAAL STELSEL
INLEIDING: OVERZICHT + FUNCTIES VAN HET SVS
Gastro-intestinaal stelsel = spijsverteringsstelsel
Spijsvertering : 6 stappen
1. Ingestie : voedsel komt via mond in het spijsverteringskanaal
2. Mechanische verwerking: fysische bewerking door tong/gebit/kneden
3. Vertering: chemische afbraak
4. Secretie: afgifte van water, zuren, enzymen, buffers
5. Opname: verplaatsing van kleine organische moleculen, elektrolyten, vitaminen en water door het
dekweefsel v/h spijsverteringskanaal naar de interstitiële vloeistof
6. Uitscheiding: verwijdering van afvalstoffen
OVERZICHT
Spijsverteringskanaal
1. Cavitas oris (mondholte)
2. pharynx (keelholte)
3. Oesophagus (slokdarm)
4. Gaster (maag)
5. Intestinum tenue (dunne darm)
• Duodenum
• Jejunum
• ileum
6. Intestinum crassum (dikke darm)
• Caecum
• Colon ascendens
• Colon transversum
• Colon descendens
• Rectum
Accessoire organen:
1. Hepar (lever)
2. Vesica fellea (galblaas) en galwegen
3. Pancreas (alvleesklier)
CAVITAS ORIS = MONDHOLTE
LINGUA = TONG
Te kennen structuren
• Labia: lippen (enkelvoud: labium)
• Vestibulum: ruimte tss lippen en tanden
• Buccae: wangen (enkelvoud: bucca)
• Palatum durum: harde gehemelte
• Palatum molle: zachte gehemelte
• Maxilla: bovenkaakbeen
• Mandibula: onderkaakbeen
1
,• Os hyoideum: tongbeen
• Lingua: tong
• Frenulum linguae: tongriempje
• Uvula: huig
• Caruncula = uitmonding speekselklier
• Gebitselementen: zie gebit
• Dwarsgestreepte spier (willekeurig)
• Loopt van os hyoideum naar mandibula
• Plaveiselepitheel
• A/d basis: gepaarde tongamandelen
• Functies v/d lingua:
o Mechanische bewerking voedsel
o Hulpmiddel bij kauwen en slikken
o Onderzoeken voedsel
SPEEKSELKLIEREN
3 grote speekselklieren per zijde (zie dia 11!)
1. Glandulae parotideae (‘parotisklier) = oorspeekselklier
o ductus parotideus = gang van Stensen : mondt uit thv bovenste 2 de ware kies
2. Glandulae submandibulares = onderkaakspeekselklier
o Caruncula sublingualis : gezamenlijke uitmonding van ductus submandibularis en ductus
sublingualis (drainage voorste dee gl. Sublingualis)
3. Glandulae sublinguales = ondertongspeekselklier → uitmonding = caruncula
o Ductus submandibularis
o Glandula submandibularis
SPEEKSELKLIEREN : FYSIOLOGIE
Samenstelling
• Water (99.4%)
• Mucinen (slijmstoffen)
• Enzymes: vnl amylase
• Buffers,ionen
• Immunoglobulines
Functies
• Oplossen chemische stoffen ter smaakregistratie
• Bevochtigen voedsel ter bevordering v/h slikken en de transit door de slokdarm
• Initiatie v/d vertering (chemische afbraak) oiv amylase
• Buffering
• Spoelen/reinigen mondholte + antibacteriële werking
Secretie
• 1-1.5 L/dag
• Continu
• Bij stimulus (ruiken, zien, smaken)
• Regulatie door parasympatische baan!
2
, KLINISCHE TOEPASSINGEN
Pathologieën
• Bofvirus: parotitis: preventie door vaccin “MMR “ (measles – mumps – rubella)
• Speekselkliersteen (sialolithiasis)
Bij tanddoorbraak bij kinderen: meer speekselvloed, slappere stoelgang, irritatie ter hoogte van de mond en
peri-anaal → dit komt omdat er meer speeksel en dus meer amylase wordt afgescheiden, dus meer
eindvertering en meer osmotische werking in stoelgang, dus wat slappere consistentie. Lokale irritatie mond
eveneens door amylase
GEBITSELEMENTEN
Innervatie door N. trigeminus
• ganglion Trigeminale
• N. ophthalmicus
• N. Maxillaris
• N. mandibularis
PHARYNX = KEELHOLTE
= ruimte achter de neus en mond, gaat over in luchtpijp en slokdarm; is een gezamenlijke doorgang voor
voedsel, vloeistof en lucht.
Bestaat uit 3 delen
1. Nasopharynx (Grens: pallatum molle)
2. Oropharynx
3. Laryngopharynx
Voedsel en drinken passeren enkel de oro- en laryngopharynx, bekleed met meerlagig plaveiselepitheel
Slikken = deglutitie = samenwerking van spieren uit cavitas oris, pharynx en oesophagus
DE PHARYNX : RING VAN WALDEYER
Bestaat uit 5 amandelen (zie dia 19)
• tonsillae pallatinae (2 gehemelteamandelen)
• tonsillae lingualis (2 tongamandelen)
• tonsilla pharyngealis (neusamandel)
Samen met het tussenliggend lymfatisch weefsel vormen deze een ringvormig geheel, dat deel uitmaakt van
ons immuunstelsel
Functie: verdediging tegen binnendringende micro-organismen thv neus en mondholte (opname vreemde
lichamen, afbraak en afvoer naar dichtstbijzijnde lymfeknoop waar AL vorming start)
ALGEMENE HISTOLOGISCHE ORGANISATIE VAN HET SPIJSVERTERINGSKANAAL
WAND SPIJSVERTERINGSKANAAL
3
INLEIDING: OVERZICHT + FUNCTIES VAN HET SVS
Gastro-intestinaal stelsel = spijsverteringsstelsel
Spijsvertering : 6 stappen
1. Ingestie : voedsel komt via mond in het spijsverteringskanaal
2. Mechanische verwerking: fysische bewerking door tong/gebit/kneden
3. Vertering: chemische afbraak
4. Secretie: afgifte van water, zuren, enzymen, buffers
5. Opname: verplaatsing van kleine organische moleculen, elektrolyten, vitaminen en water door het
dekweefsel v/h spijsverteringskanaal naar de interstitiële vloeistof
6. Uitscheiding: verwijdering van afvalstoffen
OVERZICHT
Spijsverteringskanaal
1. Cavitas oris (mondholte)
2. pharynx (keelholte)
3. Oesophagus (slokdarm)
4. Gaster (maag)
5. Intestinum tenue (dunne darm)
• Duodenum
• Jejunum
• ileum
6. Intestinum crassum (dikke darm)
• Caecum
• Colon ascendens
• Colon transversum
• Colon descendens
• Rectum
Accessoire organen:
1. Hepar (lever)
2. Vesica fellea (galblaas) en galwegen
3. Pancreas (alvleesklier)
CAVITAS ORIS = MONDHOLTE
LINGUA = TONG
Te kennen structuren
• Labia: lippen (enkelvoud: labium)
• Vestibulum: ruimte tss lippen en tanden
• Buccae: wangen (enkelvoud: bucca)
• Palatum durum: harde gehemelte
• Palatum molle: zachte gehemelte
• Maxilla: bovenkaakbeen
• Mandibula: onderkaakbeen
1
,• Os hyoideum: tongbeen
• Lingua: tong
• Frenulum linguae: tongriempje
• Uvula: huig
• Caruncula = uitmonding speekselklier
• Gebitselementen: zie gebit
• Dwarsgestreepte spier (willekeurig)
• Loopt van os hyoideum naar mandibula
• Plaveiselepitheel
• A/d basis: gepaarde tongamandelen
• Functies v/d lingua:
o Mechanische bewerking voedsel
o Hulpmiddel bij kauwen en slikken
o Onderzoeken voedsel
SPEEKSELKLIEREN
3 grote speekselklieren per zijde (zie dia 11!)
1. Glandulae parotideae (‘parotisklier) = oorspeekselklier
o ductus parotideus = gang van Stensen : mondt uit thv bovenste 2 de ware kies
2. Glandulae submandibulares = onderkaakspeekselklier
o Caruncula sublingualis : gezamenlijke uitmonding van ductus submandibularis en ductus
sublingualis (drainage voorste dee gl. Sublingualis)
3. Glandulae sublinguales = ondertongspeekselklier → uitmonding = caruncula
o Ductus submandibularis
o Glandula submandibularis
SPEEKSELKLIEREN : FYSIOLOGIE
Samenstelling
• Water (99.4%)
• Mucinen (slijmstoffen)
• Enzymes: vnl amylase
• Buffers,ionen
• Immunoglobulines
Functies
• Oplossen chemische stoffen ter smaakregistratie
• Bevochtigen voedsel ter bevordering v/h slikken en de transit door de slokdarm
• Initiatie v/d vertering (chemische afbraak) oiv amylase
• Buffering
• Spoelen/reinigen mondholte + antibacteriële werking
Secretie
• 1-1.5 L/dag
• Continu
• Bij stimulus (ruiken, zien, smaken)
• Regulatie door parasympatische baan!
2
, KLINISCHE TOEPASSINGEN
Pathologieën
• Bofvirus: parotitis: preventie door vaccin “MMR “ (measles – mumps – rubella)
• Speekselkliersteen (sialolithiasis)
Bij tanddoorbraak bij kinderen: meer speekselvloed, slappere stoelgang, irritatie ter hoogte van de mond en
peri-anaal → dit komt omdat er meer speeksel en dus meer amylase wordt afgescheiden, dus meer
eindvertering en meer osmotische werking in stoelgang, dus wat slappere consistentie. Lokale irritatie mond
eveneens door amylase
GEBITSELEMENTEN
Innervatie door N. trigeminus
• ganglion Trigeminale
• N. ophthalmicus
• N. Maxillaris
• N. mandibularis
PHARYNX = KEELHOLTE
= ruimte achter de neus en mond, gaat over in luchtpijp en slokdarm; is een gezamenlijke doorgang voor
voedsel, vloeistof en lucht.
Bestaat uit 3 delen
1. Nasopharynx (Grens: pallatum molle)
2. Oropharynx
3. Laryngopharynx
Voedsel en drinken passeren enkel de oro- en laryngopharynx, bekleed met meerlagig plaveiselepitheel
Slikken = deglutitie = samenwerking van spieren uit cavitas oris, pharynx en oesophagus
DE PHARYNX : RING VAN WALDEYER
Bestaat uit 5 amandelen (zie dia 19)
• tonsillae pallatinae (2 gehemelteamandelen)
• tonsillae lingualis (2 tongamandelen)
• tonsilla pharyngealis (neusamandel)
Samen met het tussenliggend lymfatisch weefsel vormen deze een ringvormig geheel, dat deel uitmaakt van
ons immuunstelsel
Functie: verdediging tegen binnendringende micro-organismen thv neus en mondholte (opname vreemde
lichamen, afbraak en afvoer naar dichtstbijzijnde lymfeknoop waar AL vorming start)
ALGEMENE HISTOLOGISCHE ORGANISATIE VAN HET SPIJSVERTERINGSKANAAL
WAND SPIJSVERTERINGSKANAAL
3
