Samenvatting - Gerechtelijk privaatrecht

GERECHTELIJK PRIVAATRECHT
LEERSTUK 1. SITUERING VAN HET GERECHTELIJK PRIVAATRECHT

1. VINDPLAATS VAN HET GERECHTELIJK PRIVAATRECHT OF BURGERLIJK PROCESRECHT

Waar wordt dit geregeld?
- Internationaal recht (vb art 6 EVRM)
- Gw.
- Ger W.
- Spefecieke wetgeving (vb Taalwet)
- Algemene beginselen (vb beschikkingsbeginsel) (geen geschreven recht)
- gebruiken (vb akkoordprotocollen)
- Rechtspraak en rechtsleer (geen bindende maar gezaghebbende rechtsbronnen)

2. KENMERKEN VAN HET GERECHTELIJK PRIVAATRECHT

 dienende functie: staat ten dienste vh materieel, inhoudelijk recht
 afzonderlijke, autonome rechtstak
 dynamisch karakter
 nationaal karakter
 Sommige regels zijn van openbare orde
 Andere regels zijn van dwingend recht of van aanvullend recht
 accusatoir van aard (<-> strafproces inquisitoir): initiatief ligt bij partijen

3. TOEPASSINGSGEBIED VAN HET GERECHTELIJK PRIVAATRECHT.

Bij elke wet (of wetboek) kan je vier vragen stellen:


OP WIE IS DE WET VAN TOEPASSING?

Ratione personae:  Voor elk rechtsbekwaam rechtssubject (Iedere persoon die bestaat en levend of iedere
rechtspersoon waarvan statuten werden gepubliceerd in BS en rechtspersoonlijkheid heeft)


OP WELKE SITUATIES IS DE WET VAN TOEPASSING?

Ratione materiae:
• Enkel van toepassing op burgerlijke geschillen (objectieve geschillen)
• Maar: artikel 2 Ger.W.: van toepassing op alle rechtsplegingen
• Tenzij: niet uitdrukkelijk opgeheven wetsbepaling ervan afwijkt

Subjectief geschil: geschillen over subjectieve rechten vs. Objectief geschil: geschillen mbt wettelijkheid, handelingen door overheid


VANAF WANNEER IS DE WET VAN TOEPASSING?

Ratione temporis:
• Artikel 3 Ger.W.: wetten op rechterlijke organisatie / bevoegdheid / rechtspleging

,• Principe: onmiddellijk van toepassing op hangend rechtsgeding
– Zonder invloed op geldig gestelde proceshandelingen

• Tenzij: overgangsbepalingen voorzien in de wet

Wat is een hangend rechtsgeding?
Geding inleidende exploot = Na dagvaarding heb je hangend geding totdat rechter een vonnis
uitspreekt




WAAR IS DE WET VAN TOEPASSING?

Ratione loci:  Enkel op Belgisch grondgebied (nationaal karakter) (soms grensoverschrijnende geschil geld daar ook)

4. BASISBEGINSELEN VAN HET GERECHTELIJK PRIVAATRECHT

Grondrechten (subjectieve rechten)  Rechten van verdediging (art 6 EVRM Toegetreden landen verplicht om hun
rechtssysteem zodanig te organiseren dat voldoet aan vereisten)


Toegang tot rechter Onpartijdige rechter
 Effectieve en vrije toegang  Subjectieve onpartijdigheid = persoonlijke
 Plicht om recht te spreken (art 5 Ger W als niet onpartijdigheid (altijd bewijzen)
doet  verhaal op rechter (= schadevergoeding, vonnis  Objectieve onpartijdigheid = Plaatsvervangende
weg)) rechter mag maar mag niet van die mogelijkheid gebruik
 Beperkingen door wetgever maken dat in jouw voordeel is voor zitting

 Beperkingen door partijen  “Justice must not only be done; it must also
Overheid zorgt geen juridische hindernis is die toegang tot be seen to be done”.  soms schijn van partijdig
rechter belemmert. Hoe oplossen?  Rechtsbijstand en
juridische bijstand
Onafhankelijke rechter Eerlijk en openbaar process Art 6 EVRM en art 148 Gw
Rechter  Openbaar en gemotiveerd = controle (rechter moet
 Voor leven benoemd uitdrukkelijk aangeven wrm die keuze ookal is onlogisch)

 Onverplaatsbaar (nieuwe benoeming dan)  Redelijke termijn = binnen 6m nadat zaak in beraad
uitspraak doen
 Niet regering maken, geen openbaar
 Recht op tegenspraak = gelijke behandeling van
mandaat, geen deurwaarder advocaat …. beide partijen (art 736 en 745) elk partij recht om kennis te
nemen die andere parij naar rechter overgemaakt
 Procesgelijkheid (art 4 Ger W)
 Partijautonomie = beschikkingsbeginsel: burgerlijke
procedure dat procespartijen grenzen gaan bepalen v prcoes


Opmerking - wraking van de rechter (Artikel 828 Ger.W.)

, LEERSTUK 2 GERECHTELIJKE ORGANISATIE

1. ORGANEN VAN DE RECHTERLIJKE MACHT EN MAGISTRATEN

Art. 151 § 1 EN art 40 Grondwet

- Hoven (arrest) en rechtbanken (vonnis)
 Rechters (rechtbank), raadsheren (hof) = leden van de zetel  zittende magistratuur
 Taak : beslechten geschillen
 Onafhankelijk: allerlei waarborgen (regels over cumulatie van ambten, onafzetbaarheid,…)

- Openbaar ministerie
 Leden van het parket  staande magistratuur
 Deel van de RM én de UM (ambt, uitgeoefend onder gezag van de minister van Justitie)
 Hiërarchisch korps onafhankelijk van de rechtbanken en hoven
 Taak: waken over algemeen belang, openbare orde en toepassing van de wet
 Privaatrechtelijke zaken :
 rechtsvordering (= als partij een vordering instellen of een rechtsmiddel aanwenden)
 vordering (= inlichtingen inwinnen bij de administratieve of politionele overheden)
 advies (onafhankelijk van de rechters én van de minister van Justitie)

Art 138bis §1 Ger.W. en Art 138ter Ger.W.


RECHTERS EN RAADSHEREN (ZITTENDE MAGISTRATUUR)

Korpsoversten (“managers”)
 Voorzitter, ondervoorzitter van de vrederechters en rechters in de politierechtbank
 Voorzitter, afdelingsvoorzitter, ondervoorzitter van de rechtbank van eerste aanleg,
arbeidsrechtbank, ondernemingsrechtbank
 Eerste voorzitter, kamervoorzitter van het hof van beroep
 Eerste voorzitter bij het Hof van Cassatie

Beroepsrechters vs lekenrechters
 Arbeidsrechtbank (“rechters in sociale zaken”: lekenrechters)
 Ondernemingsrechtbank (“rechters in ondernemingszaken”: lekenrechters).


OPENBAAR MINISTERIE (STAANDE MAGISTRATUUR)

Hiërarchisch korps
 Procureur-generaal bij het hof van beroep
 Procureur des konings bij REA en ondernemingsrechtbank, politierechtbank, (1ste) substituten
 Arbeidsauditoraat bij arbeidsrechtbank, (eerste) substituten
 Bij het vredegerecht: geen OM
 Procureur-generaal bij het Hof van Cassatie


KIJK TAAK OF ONVA VOOR
VERDELING



Afdeling = geografisch onderverdeeld niet over bepaalde materie

, Rechtscolleges van de rechterlijke macht Andere rechtscolleges
• Vredegerecht • Grondwettelijk Hof
• Politierechtbank • Bevoegdheidsgeschillen tussen overheden
• Rechtbank van eerste aanleg - Toetsen wetten, decreten en ordonnanties
• Arbeidsrechtbank aan GW
• Ondernemingsrechtbank
• Arrondissementsrechtbank • RvS afdeling bestuursrechtspraak
• Hof van Beroep - Lagere administratieve rechtscolleges
• Arbeidshof
• Tuchtrechtscolleges
• Hof van Assisen
• Rekenhof
• Hof van Cassatie

2. HOGE RAAD VOOR DE JUSTITIE

Geen rechtscollege/geen lid van staatsmacht  instelling sui generis

Doel: brug tussen RM – UM – WM

Paritair samengesteld  44 leden, NL/FR college met elk 22 leden (magistraten en niet-magistraten)

Bevoegdheden
 Organisatie benoeming, bevordering en vorming rechters
 Beleidsadviezen aan de politiek
 Externe controle op de werking van de rechterlijke organisatie

3. LEDEN VD GRIFFIE – LEDEN VAN HET PARKETSECRETARIAAT – DE STEUNDIENSTEN

(art.157 Ger W) = “secretariaat” van de rechtbank
 conclusies, verzoekschriften worden “neergelegd ter griffie”
 griffier zorgt voor kennisgevingen
 autonome dienst: niet in ondergeschikte relatie tot rechtbank of OM

Hoofdgriffier (art. 164 en 165 Ger.W.)

Griffier = openbaar ambtenaar (art. 168 Ger W)
 minuten (= origineel van de vonnissen en
arresten)
 gerechtsnotaris/neutrale getuige

4. BALIE


1) ADVOCAAT

Gereglementeerd vrij beroep – zelfstandige  medewerker gerecht

Taken
 Advies geven en behartigen individuele belangen van de cliënt
 Minnelijke schikking en bemiddelen
 Bijstand en vertegenwoordiging bij gerechtelijke procedures