SAMENVATTING HERSENEN &
GEDRAG
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: het wat en hoe van de neurowetenschappen...............................3
Vorm en functie van het neuron......................................................................................3
Anatomie van het zenuwstelsel.......................................................................................4
Anatomie van het brein: hemisferen en verbindingsroutes.............................................4
Anatomie van het brein: drie delen van de hersenen......................................................5
Anatomie van het brein: Het limbisch systeem...............................................................6
Methoden: het experimenteel uitschakelen of stimuleren van een hersengebied...........6
Methoden: het registreren van hersenactiviteit...............................................................6
Methoden: het simuleren van hersenactiviteit................................................................7
Conclusie: de disciplinaire gelaagdheid van hersenonderzoek........................................7
Hoofdstuk 3: Het brein als zakmes..................................................................8
Darwins theorie: natuurlijke selectie...............................................................................8
Darwins theorie: seksuele selectie..................................................................................8
Evolutie na Darwin.......................................................................................................... 8
Het allereerste begin: de vergelijkende psychologie en de cognitieve archeologie.........9
Het brein als zakmes: uitgangspunten van de evolutionaire psychologie......................10
Hoofdstuk 4: Visuele waarneming.................................................................11
De neurale hiërarchie v an visuele waarneming............................................................11
Complexe visuele perceptie: het herkennen en onthouden van gezichten....................11
Bottom-up versus top-down.......................................................................................... 11
De rol van verwachtingen in visuele perceptie..............................................................12
De rol van aandacht in visuele perceptie......................................................................12
Conclusie: visueel filter in een chaotische en ambigue omgeving.................................12
Hoofdstuk 6: het emotionele brein................................................................13
Wat zijn emoties?.......................................................................................................... 13
Van angst naar relevantie: de amygdala als emotiecentrum?.......................................14
Emoties in de cortex...................................................................................................... 14
Netwerken van emoties.................................................................................................15
Emoties: een breed spectrum van beleving en gedrag.................................................16
1
,Hoofdstuk 7: Het taalinstinct........................................................................17
Evolutie van taal............................................................................................................ 17
Belichaamde semantiek................................................................................................17
Taal in context............................................................................................................... 18
2
, HOOFDSTUK 1: HET WAT EN HOE VAN DE NEUROWETENSCHAPPEN
Neurowetenschappers bestuderen het zenuwstelsel.
Zenuwstelsel: verwerkt zintuiglijke informatie, maakt het lichaam klaar voor actie of rust, zet emotionele en
cognitieve processen in gang en stuurt de spieren en organen aan. Samengevat: het zenuwstelsel speelt een
coördinerende rol bij al onze handelingen. Het ontvangt en stuurt hiervoor signalen van en naar verschillende
lichaamsdelen.
Het zenuwstelsel bestaat uit:
- Brein
- Ruggenmerg
- Zenuwen in ons lichaam
Brein: centrale verwerkingseenheid van dit wijdvertakte systeem.
fMRI: kan de activiteit van het brein registreren.
VORM EN FUNCTIE VAN HET NEURON
Neuronen: de belangrijkste basisbouwstenen van ons
zenuwstelsel om informatie te verwerken en door te geven.
Kenmerkend aspect van neuron: boomachtige structuur
Aan de ene zijde van het cellichaam bevinden zich vele
dendrieten en aan de andere zijde een lange vezel het axon.
Axonen: een neuron heeft altijd maar 1 axon. Axonen variëren in
lengte van 0 tot meer dan een meter. Bijvoorbeeld van je voet tot
ruggenmerg.
Een neuron bevindt zich in een rusttoestand in rustpotentiaal. Als een neuron door naastgelegen zenuwcellen
via de dendrieten gestimuleerd worden, gaat er een actiepotentiaal plaatsvinden.
Actiepotentiaal: elektrische golf door het axon die ontstaat door de instroom van positief geladen deeltjes,
natriumionen. Deze golf eindigt bij een aantal vertakkingen aan het uiteinde van het axon, de presynaptische
eindknoppen.
Er is een alles-of-niets-principe bij het actiepotentiaal. Als een prikkeling niet boven een bepaalde drempel
komt, vindt er geen actiepotentiaal plaats. Wanneer de drempel overschreden is vindt er een actiepotentiaal
plaats. De actiepotentiaal is altijd even groot, onafhankelijk van hoe ver de drempel overschreden is.
Om terug te komen in de rustpotentiaal, stromen andere positief geladen deeltjes (kaliumionen), het neuron
uit.
Myeline laag: de isolerende, witgekleurde laag van de vetmoleculen. De laag zorgt ervoor dat de
actiepotentiaal sneller door het axon kan verplaatsen.
Knopen van Ranvier: niet-geïsoleerde delen, hier stromen nieuwe positief geladen natriumdeeltjes naar binnen
voor een extra impuls.
Door het actiepotentiaal geven presynaptische eindknoppen een chemische stof (neurotransmitter) af in de
synpatische kloof (de ruimte tussen de presynaptische eindknop) en de postsynaptische receptoren van de
naastgelegen neuron. De postsynaptische receptoren kunnen bepaalde neurotransmitters aan zich binden.
Hierdoor kan het naastliggende neuron (als deze genoeg gestimuleerd is door de vrijgekomen
neurotransmitter) overgaan tot een actiepotentiaal. Op deze manier geven neuronen informatie aan elkaar
door.
Belangrijke neurotransmitters: dopamine, serotonine, adrenaline, noradrenaline, GABA, glutamaat en
acetylcholine.
3
GEDRAG
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: het wat en hoe van de neurowetenschappen...............................3
Vorm en functie van het neuron......................................................................................3
Anatomie van het zenuwstelsel.......................................................................................4
Anatomie van het brein: hemisferen en verbindingsroutes.............................................4
Anatomie van het brein: drie delen van de hersenen......................................................5
Anatomie van het brein: Het limbisch systeem...............................................................6
Methoden: het experimenteel uitschakelen of stimuleren van een hersengebied...........6
Methoden: het registreren van hersenactiviteit...............................................................6
Methoden: het simuleren van hersenactiviteit................................................................7
Conclusie: de disciplinaire gelaagdheid van hersenonderzoek........................................7
Hoofdstuk 3: Het brein als zakmes..................................................................8
Darwins theorie: natuurlijke selectie...............................................................................8
Darwins theorie: seksuele selectie..................................................................................8
Evolutie na Darwin.......................................................................................................... 8
Het allereerste begin: de vergelijkende psychologie en de cognitieve archeologie.........9
Het brein als zakmes: uitgangspunten van de evolutionaire psychologie......................10
Hoofdstuk 4: Visuele waarneming.................................................................11
De neurale hiërarchie v an visuele waarneming............................................................11
Complexe visuele perceptie: het herkennen en onthouden van gezichten....................11
Bottom-up versus top-down.......................................................................................... 11
De rol van verwachtingen in visuele perceptie..............................................................12
De rol van aandacht in visuele perceptie......................................................................12
Conclusie: visueel filter in een chaotische en ambigue omgeving.................................12
Hoofdstuk 6: het emotionele brein................................................................13
Wat zijn emoties?.......................................................................................................... 13
Van angst naar relevantie: de amygdala als emotiecentrum?.......................................14
Emoties in de cortex...................................................................................................... 14
Netwerken van emoties.................................................................................................15
Emoties: een breed spectrum van beleving en gedrag.................................................16
1
,Hoofdstuk 7: Het taalinstinct........................................................................17
Evolutie van taal............................................................................................................ 17
Belichaamde semantiek................................................................................................17
Taal in context............................................................................................................... 18
2
, HOOFDSTUK 1: HET WAT EN HOE VAN DE NEUROWETENSCHAPPEN
Neurowetenschappers bestuderen het zenuwstelsel.
Zenuwstelsel: verwerkt zintuiglijke informatie, maakt het lichaam klaar voor actie of rust, zet emotionele en
cognitieve processen in gang en stuurt de spieren en organen aan. Samengevat: het zenuwstelsel speelt een
coördinerende rol bij al onze handelingen. Het ontvangt en stuurt hiervoor signalen van en naar verschillende
lichaamsdelen.
Het zenuwstelsel bestaat uit:
- Brein
- Ruggenmerg
- Zenuwen in ons lichaam
Brein: centrale verwerkingseenheid van dit wijdvertakte systeem.
fMRI: kan de activiteit van het brein registreren.
VORM EN FUNCTIE VAN HET NEURON
Neuronen: de belangrijkste basisbouwstenen van ons
zenuwstelsel om informatie te verwerken en door te geven.
Kenmerkend aspect van neuron: boomachtige structuur
Aan de ene zijde van het cellichaam bevinden zich vele
dendrieten en aan de andere zijde een lange vezel het axon.
Axonen: een neuron heeft altijd maar 1 axon. Axonen variëren in
lengte van 0 tot meer dan een meter. Bijvoorbeeld van je voet tot
ruggenmerg.
Een neuron bevindt zich in een rusttoestand in rustpotentiaal. Als een neuron door naastgelegen zenuwcellen
via de dendrieten gestimuleerd worden, gaat er een actiepotentiaal plaatsvinden.
Actiepotentiaal: elektrische golf door het axon die ontstaat door de instroom van positief geladen deeltjes,
natriumionen. Deze golf eindigt bij een aantal vertakkingen aan het uiteinde van het axon, de presynaptische
eindknoppen.
Er is een alles-of-niets-principe bij het actiepotentiaal. Als een prikkeling niet boven een bepaalde drempel
komt, vindt er geen actiepotentiaal plaats. Wanneer de drempel overschreden is vindt er een actiepotentiaal
plaats. De actiepotentiaal is altijd even groot, onafhankelijk van hoe ver de drempel overschreden is.
Om terug te komen in de rustpotentiaal, stromen andere positief geladen deeltjes (kaliumionen), het neuron
uit.
Myeline laag: de isolerende, witgekleurde laag van de vetmoleculen. De laag zorgt ervoor dat de
actiepotentiaal sneller door het axon kan verplaatsen.
Knopen van Ranvier: niet-geïsoleerde delen, hier stromen nieuwe positief geladen natriumdeeltjes naar binnen
voor een extra impuls.
Door het actiepotentiaal geven presynaptische eindknoppen een chemische stof (neurotransmitter) af in de
synpatische kloof (de ruimte tussen de presynaptische eindknop) en de postsynaptische receptoren van de
naastgelegen neuron. De postsynaptische receptoren kunnen bepaalde neurotransmitters aan zich binden.
Hierdoor kan het naastliggende neuron (als deze genoeg gestimuleerd is door de vrijgekomen
neurotransmitter) overgaan tot een actiepotentiaal. Op deze manier geven neuronen informatie aan elkaar
door.
Belangrijke neurotransmitters: dopamine, serotonine, adrenaline, noradrenaline, GABA, glutamaat en
acetylcholine.
3
