Samenvatting Celbiologie 1 BMLT 1

C E L B IO L O G I E 1



CHEMISCHE COMPONENTEN VAN DE CEL


1. INLEIDING

BOUWELEMENTEN
• Ieder levend wezen = systeem
• Fundamentele bestanddelen = elementen
• 92 natuurlijke elementen → 26 in levende wezen
• 11 belangrijkste elementen in mens = bouwelementen
H, C, O, Ca, Fe, Mg, Cl, S, P, N
• Vier elementen sterkst vertegenwoordigd: H, O, C en N

SPOORELEMENTEN
Spoorelementen
= elementen in micro-hoeveelheden < 0,05%
→ noodzakelijk voor goed funcVoneren van lichaam

OLIGO-ELEMENTEN
Oligo-elementen
= zijn absoluut noodzakelijke spoorelementen voor een organisme (bv. I, Fe, F, Cu, Mn, Zn, Se)

niet per se noodzakelijk voor andere organismen

BIO-ELEMENTEN
Bio- elementen = spoorelementen + bouwelementen


TOEVALLIGE SPOORELEMENTEN
Toevallige spoorelementen
= toevallige elementen in organisme aanwezig

OPEN SYSTEMEN
Levende organismen = open systemen

• Constante uitwisseling van energie en materie met de omgeving
Elementen (bio-elementen ook) → weg
• Globaal = streven naar winst

Bv. voedsel =winst fecaliën =verlies


---→ Moet in evenwicht anders ziektes!

,2. ANORGANISCHE MOLECULEN

EssenVele anorganische moleculen: H20, CO2 en O2

WATERSTOF H20
• Belangrijkste deel van de cel 70%
• Oplos-, reacVe-, transportmiddel, warmteregulaVe


ZUURSTOF 02
• Om organisch materiaal te oxideren
(aerobe aaraak van voedingsstoffen; in alle organismen)

KOOLSTOFGAS CO2
• afvalproduct van verbranding van organisch materiaal
• Belangrijkste anorganische bron van koolstof
• CO2 → organische verbindingen → voedsel voor organisme → afvalproduct (CO2)

3. ORGANISCHE MOLECULEN

4 belangrijkste organische moleculen in onze cellen:
• Suikers
• Vetzuren
MONOMEREN SUBEENHEDEN (BOUWBLOKKEN)
• Aminozuren
• NucleoVden

monomeer sub eenheden → polymere macromolecule
• suikers → polysacharide
• aminozuren → eiwifen
• vefen → vefen, lipiden, membranen
• nucleoVden → nucleïnezuren


--→ deze vier groepen + macromoleculen =totale celmassa (maar ook andere componenten)
3.1 S U I K E R S (P O L Y S A C H A R I D E N)
Sachariden:
- monosachariden
- disacchariden
- polysachariden

MONOSACHARIDEN
• de meest eenvoudige suikers: monosachariden
• algemene formule:
(CH20)n
n: 3-8 (bv. n = 3 triose)

• monosachariden: ketongroep of aldehydegroep àingedeeld ketosen & aldosen

,• ketenvormige of ringvormige monosachariden
• stereochemische isomeren
= suikers die dezelfde formule hebben maar verschillen in de posiVe van de OH-groep (aan
eerste koolstofatoom)
Bv. alpha-glucose en beta-glucose




• FuncVes:
Van belang voor de vele stofwisselingsprocessen in cellen

Glucose:
- levert energie bij aaraak,
- tussenproducten (grondstoffen voor synthese van andere belangrijke moleculen)
- onderdeel van grotere moleculen

Bv. ribose --> bouwsteen RNA en ATP

INGEWIKKELDE SUIKERS
• Disachariden en polysachariden
= aaneengekoppelde monosachariden

• Polymeriseren
= het aaneenkoppelen van kleine moleculen tot lange ketens waarbij polymeren worden
gevormd

DISACHARIDEN

• Twee hexose molexulen = disaccharide (afsplitsing H20)
• Voorbeelden dissacharide:
- sacharose & lactose =bestanddelen van voedingsmiddelen

• Maltose = tussenproduct bij aaraak zetmeel

POLYSACHARIDE MOLECULEN
• Polysacharide moleculen = veel aaneengekoppelde (glucose)moleculen
• Bv. zetmeel, glycogeen en cellulose

Zetmeel en glycogeen: opslagvorm van α-glucose
Zetmeel: bij planten; mengsel van amylose en amylosepecVne
Glycogeen: bij mens en dier, in de lever & spieren

, Cellulosemoleculen: opgebouwd uit β-glucose --> draadvormig structuur --> belangrijk voor
celwand (stevigheid)

COMPONENTEN CELMEMBRAAN
kleine oligosachariden --> covalent binden met eiwifen --> glycoproteïnen
kleine oligosachariden --> covalent binden met lipiden --> glycolipiden

elementen celmembraan!

VETZUREN ALS BASIS VOOR LIPIDEN OF VETTEN
VETZUURMOLECULE
- lange koolstofwaterketen; hydrofoob & weinig chemisch reacPef --> hydrofobe staart
- carboxylgroep (-COOH); als zuur; ionisaPe in waterig oplossing (-COO-) --> hydrofiele kop

Alle vetzuren (bijna) covalent gebonden andere moleculen via carboxylgroep




SOORTEN VETZUREN

Koolstofwaterketen



Verzadigd koolstofwaterketen Onverzadigd koolstofwaterketen
Verzadigd vetzuur onverzadigd vetzuur


1 dubbele binding --> enkelvoudig onverzadigd vetzuur
2 dubbele bindingen --> tweevoudige onverzadigd vetzuur

Bv. triacylglycerolen (derivaat van vetzuren)

OPBOUW LIPIDEN / VETTEN
• Lipiden opgebouwd uit C, H, O (P en N eventueel)
• Apolair: goed oplosbaar in apolaire oplosmiddelen (slecht oplosbaar in water)