Samenvatting Immunologie 1

Inhoudstafel
Inleiding
 Onderscheid tussen eigen en niet-eigen
 De pathogenen
 Plaats van het verweer
 Enkele begrippen
 De barrières van het niet-specifiek verweer
 Fysisch-mechanisch
 Chemisch
 Biologisch


Niet-specifiek verweer
 De cellen van het niet-specifiek verweer:
 Macrofagen
 Dendritische cellen
 Granulaire leukocyten
 Natural killer cellen
 Cellulaire mechanismen:
 Fagocytose
 Macropinocytose
 Apoptose
 Cel lysis
 Onderscheid tussen eigen en niet-eigen: receptoren
 De eiwitten van het niet-specifiek verweer:
 Acute-fase eiwitten
 Complementfactoren
 Interferonen
 Transferrine en lactoferrine
 Defensines
 Bacteriocines
 Lysozyme en andere lytische enzymen

Specifiek verweer - antigenen
 Antigenen
 Inleiding: fronten, vergelijking specifiek/niet-specifiek verweer
 Antigenen
 Eigenschappen
 HLA



Specifiek verweer – antilichamen
 Structuur
 Isotypes

1

,  Biologische functies
 Antigen-antilichaaminteractie
 Werking antilichamen

Verschillende fronten
e
 1 front
 Fysisch/mechanisch
 Chemisch
 Biologisch

e
 2 front
 NK cellen/macrofagen/DC
 Ontsteking / koorts = acute fase!
 Antimicrobiële eiwitten
 Acute fase eiwitten
 Complement factoren
 ...
ASPECIFIEK
e
 3 front
 Humoraal: Ig’s + cytokines (B-cellen en plasmacellen)
 Cellulair:
 T-cellen
 NK cellen

SPECIFIEK




2

,INLEIDING: Het verweer en niet-specifiek verweer
 Verkomen van invasie door vreemde organismen en moleculen
 Balans tussen vernietigen vreemde cellen en vermijden zelfdestructie
 Immuundeficiëntie: verzwakt immuunsysteem of slecht functionerend
immuunsysteem.  Infectie met HIV (Human Immune deficiency Virus) leidt
tot immuundeficiëntie, doordat de virussen immuuncellen aanvallen. Infectie
met HIV kan leiden tot AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome). De leer
van het verweer (immunologie) is, als gevolg van intens onderzoek op deze
ziekte, spectaculair geëvolueerd.
 Hypergevoeligheid/hyperactiviteit: allergie  het immuunsysteem wordt
overactief
 Auto-immuniteit: reactie tegen eigen lichaamscellen of moleculen

Niet specifiek verweer = aangeboren = ‘innate immune systeem’ (IS)
Specifiek verweer = verworven = ‘adaptive immune system’ (S) of aquired
(We bouwen ons specifiek systeem.)

Ons lichaam kan worden ‘aangevallen’ door verschillende belagers van uit of veranderingen
in ons lichaam (kanker). Het immuunsysteem bewaakt het menselijk lichaam en voorkomt
invasie door vreemde organismen en moleculen. Op deze wijze beschermt het de mens
tegen ziekten met fatale afloop en overdraagbare aandoeningen.

Ons immuunsysteem moet weten of een andere cel of molecule vreemd is, m.a.w. het moet
een onderscheid kunnen maken tussen eigen en niet-eigen, het moet dus aan- of
afwezigheid van eigen structuren kunnen herkennen. Niet-eigen zijn indringers zoals
bacteriën, maar ook abnormale lichaamscellen zoals kankercellen of cellen van andere
individuen (bij transplantaties).

Het immuunsysteem vormt een delicate balans tussen het vernietigen van vreemde cellen
en het vermijden van zelfdestructie. Het perfect functioneren van het immuunsysteem is
fundamenteel voor het overleven. Afwijkingen van het systeem worden bestudeerd in de
immuunpathologie (=immuundefinciëtie).

Onderscheid tussen eigen/niet-eigen
 Verworven systeem: specifieke receptoren (indringer herkennen)
 Receptoren ontstaan tijdens ontwikkeling van de cellen (ontvanger voor
boodschapper)
 Herkennen zowel eigen als niet-eigen  moeten leren wat eigen (niet aanvallend) is.
Al de rest is niet-eigen.

Immuunsysteem moet kunnen weten of een andere cel vreemd is:
Door aan- of afwezigheid van eigen structuren

3

, Niet-eigen = indringers zoals bacteriën, maar ook abnormale lichaamscellen zoals
kankercellen
Of cellen van andere individuen (bij transplantaties)
Receptoren
Receptor/ligand interactie = algemeen
biochemisch verschijnsel = manier van
communicatie = manier om reactie teweeg te
brengen (heeft welbekende structuur)

Kd = [L][R]/[LR] = bindings- of
associatieconstante  indien klein, is er een
grote affiniteit tussen ligand en receptor

Als ligand op receptor past, wordt er een signaal gestuurd (signaaltransductie)  cel kan
actie uitvoeren

Eiwitten
 Informatie opbouw: genen  liggen in DNA
 Biopolymeren van AZ: peptidebinding
 Ruimte structuur: 4 niveaus
Aminozuren hangen aan elkaar met een
peptidebinding.




Eiwit-structuur
Ruimtelijke opbouw van een eiwit: 4 niveaus
Supersecundaire structuur met bepaalde
functie: domein (meerdere)

4 soorten bindingen:
 ionaire binding
 waterstofbruggen
 hydrofobe interacties
 covalente binding

1. primaire eiwitstructuur: is opeenvolging van een keten aminozuren
2. secundaire eiwitstructuur: ontstaat wanneer de volgorde van aminozuren met elkaar
verbonden zijn door waterstofbruggen (primaire georganiseerd in secundaire)
3. tertiaire eiwitstructuur: treedt op wanneer er bepaalde attracties aanwezig zijn
tussen alfa-helixes en pleated cheats  laat toe om een domein te kunnen
onderscheiden (apart te onderscheiden structureel deel) dat ook een eigen functie
zal hebben. In 1 eiwit kunnen meerde tertaire structuren voorkomen, meerder
domeinen dus. (extra opvouwen tot vorming)
4. Kwartaire eiwitstructuur: is een eiwit dat bestaat uit meer dan één aminozuurketen
(niet alle eiwitten). Sommige eiwitten, verschillende peptideketens die zich samen

4