Inhoudsopgave
1 Inleiding .............................................................................................................................. 2
2 Verschillende soorten goederen ........................................................................................... 2
3 Publieke goederen ............................................................................................................... 3
4 Gemeenschappelijke hulpbronnen (middelen) ...................................................................... 3
5 Clubgoederen (vaak voorbeeld natuurlijk monopolie) ........................................................... 4
6 Waardering publieke goederen in MKBA .............................................................................. 4
7 Merit goods en merit bads (‘de-merit’ goods) ....................................................................... 5
HOOFDSTUK 8: PUBLIEKE GOEDEREN, GEMEENSCHAPPELIJKE HULPBRONNEN & MERIT GOEDEREN 1 van 5
,HOOFDSTUK 8: Publieke goederen, gemeenschappelijke
hulpbronnen & merit goederen
1 Inleiding
- De meeste goederen worden verhandeld op de private markt
Hier vormt de prijs meestal een goed signaal voor beslissingen van kopers en verkopers, zodat
een evenwicht tot stand komt
- Als goederen gratis worden aan geboden, ontbreekt dat signaal en faalt de markt (= marktfaling)
2 Verschillende soorten goederen
- De indeling van goederen op basis van twee criteria:
• Uitsluitbaarheid: Het is technisch mogelijk om een niet-betaler uit te sluiten van consumptie
van het betreffende goed
(bv. Uitsluitbaarheid: blikje cola)
(bv. Niet-uitsluitbaarheid: straatverlichting)
Gewoon al het feit dat uitsluiting mogelijk is, is voldoende, ook al vindt de uitsluiting om
sociale reden de facto niet plaats
• Rivaliteit in consumptie: Consumptie van het goed door één persoon vermindert de
hoeveelheid die nog beschikbaar is om te worden geconsumeerd door andere personen
(bv. Rivaliteit: kleding)
(bv. Niet-rivaliteit: vuurwerk)
- Zuiver private goederen voldoen aan de criteria ‘rivaliteit’ en ‘uitsluitbaarheid’
- Zuiver publieke goederen voldoen niet aan de criteria ‘rivaliteit’ en ‘uitsluitbaarheid’
- Gemeenschappelijke goederen voldoen aan de criteria ‘rivaliteit’, maar niet aan de criteria
‘uitsluitbaarheid’
- Clubgoederen voldoen niet aan de criteria ‘rivaliteit’, maar wel aan de criteria ‘uitsluitbaarheid’
Rivaliteit
Ja Nee
Private goederen Clubgoederen
Ja • Chocolade reep • Brandweer
• Kleding • Kabel tv
Uitsluitbaarheid
Gemeenschappelijke Publieke goederen
goederen • Nationale veiligheid
Nee
• Vis in de oceaan • Dammen voor
• Milieu overstromingsbeheer
- Soms kan een bepaald goed in meerdere categorieën worden ingedeeld afhankelijk van de context
We spreken dan van een ‘quasi-publiek goed’ (bv. wegen, parken, stranden afhankelijk van congestie en tol)
HOOFDSTUK 8: PUBLIEKE GOEDEREN, GEMEENSCHAPPELIJKE HULPBRONNEN & MERIT GOEDEREN 2 van 5
, 3 Publieke goederen
- Bij een publiek goed is er sprake van niet-rivaliteit en niet-uitsluitbaar
- Vrijbuitersprobleem (free-rider problem) ontstaat doordat individuen de baten van een goed willen
bekomen zonder er de kosten voor te betalen
‘Schippersdilemma’1: Niet samenwerken is de ‘dominante strategie’ – wat de andere partij
ook doet – deze strategie levert steeds een beter resultaat op
- Een zuiver publiek goed kan NIET worden aangeboden door de private markt
De zuivere private aanbieder zou failliet gaan (om technische redenen wegens de niet-uitsluitbaarheid en
het vrijbuitersprobleem)
DUS: enkel de overheid kan zuiver publieke goederen aanbieden op basis van verplichte
bijdragen (belastingen)
MAAR: private goederen kunnen zowel door de private markt als door de overheid worden
aangeboden
Wanneer de overheid private goederen aanbiedt, is dat om sociale redenen (merit goods)
- Een publiek goed wordt aangeboden door de overheid
MAAR: een goed aangeboden door de overheid is niet noodzakelijk een zuiver publiek goed (het
kan gaan om ‘publieke voorziening (van een privaat goed)’
VOORBEELDEN: Vrijbuitersgedrag
• Zwartrijden op de trein
• Met de auto blijven pendelen naar een drukke stad
• Sigaret op straat gooien
• Info verzamelen bij een distributeur en het product finaal elders kopen
• Belastingen ontwijken/ontduiken
4 Gemeenschappelijke hulpbronnen (middelen)
- Bij een gemeenschappelijke hulpbron is er sprake van niet-uitsluitbaarheid en rivaliteit
- Tragedy of the Commons: Gezien de niet-uitsluitbaarheid in combinatie met de eindigheid van de
hoeveelheid worden gemeenschappelijke hulpbronnen overgeconsumeerd
Gebruikers van gemeenschappelijke hulpbronnen houden geen rekening met het externe
effect van hun actie
GEVOLG: Gemeenschappelijke hulpbronnen riskeren te verdwijnen
- Een oplossing voor de Tragedy of the Commons is de ‘enclosure’ (privatisering) van de
gemeenschappelijke hulpbron (bv. omheinde weilanden)
1 Gevangenisdilemma: zie HOOFDSTUK 13
HOOFDSTUK 8: PUBLIEKE GOEDEREN, GEMEENSCHAPPELIJKE HULPBRONNEN & MERIT GOEDEREN 3 van 5
1 Inleiding .............................................................................................................................. 2
2 Verschillende soorten goederen ........................................................................................... 2
3 Publieke goederen ............................................................................................................... 3
4 Gemeenschappelijke hulpbronnen (middelen) ...................................................................... 3
5 Clubgoederen (vaak voorbeeld natuurlijk monopolie) ........................................................... 4
6 Waardering publieke goederen in MKBA .............................................................................. 4
7 Merit goods en merit bads (‘de-merit’ goods) ....................................................................... 5
HOOFDSTUK 8: PUBLIEKE GOEDEREN, GEMEENSCHAPPELIJKE HULPBRONNEN & MERIT GOEDEREN 1 van 5
,HOOFDSTUK 8: Publieke goederen, gemeenschappelijke
hulpbronnen & merit goederen
1 Inleiding
- De meeste goederen worden verhandeld op de private markt
Hier vormt de prijs meestal een goed signaal voor beslissingen van kopers en verkopers, zodat
een evenwicht tot stand komt
- Als goederen gratis worden aan geboden, ontbreekt dat signaal en faalt de markt (= marktfaling)
2 Verschillende soorten goederen
- De indeling van goederen op basis van twee criteria:
• Uitsluitbaarheid: Het is technisch mogelijk om een niet-betaler uit te sluiten van consumptie
van het betreffende goed
(bv. Uitsluitbaarheid: blikje cola)
(bv. Niet-uitsluitbaarheid: straatverlichting)
Gewoon al het feit dat uitsluiting mogelijk is, is voldoende, ook al vindt de uitsluiting om
sociale reden de facto niet plaats
• Rivaliteit in consumptie: Consumptie van het goed door één persoon vermindert de
hoeveelheid die nog beschikbaar is om te worden geconsumeerd door andere personen
(bv. Rivaliteit: kleding)
(bv. Niet-rivaliteit: vuurwerk)
- Zuiver private goederen voldoen aan de criteria ‘rivaliteit’ en ‘uitsluitbaarheid’
- Zuiver publieke goederen voldoen niet aan de criteria ‘rivaliteit’ en ‘uitsluitbaarheid’
- Gemeenschappelijke goederen voldoen aan de criteria ‘rivaliteit’, maar niet aan de criteria
‘uitsluitbaarheid’
- Clubgoederen voldoen niet aan de criteria ‘rivaliteit’, maar wel aan de criteria ‘uitsluitbaarheid’
Rivaliteit
Ja Nee
Private goederen Clubgoederen
Ja • Chocolade reep • Brandweer
• Kleding • Kabel tv
Uitsluitbaarheid
Gemeenschappelijke Publieke goederen
goederen • Nationale veiligheid
Nee
• Vis in de oceaan • Dammen voor
• Milieu overstromingsbeheer
- Soms kan een bepaald goed in meerdere categorieën worden ingedeeld afhankelijk van de context
We spreken dan van een ‘quasi-publiek goed’ (bv. wegen, parken, stranden afhankelijk van congestie en tol)
HOOFDSTUK 8: PUBLIEKE GOEDEREN, GEMEENSCHAPPELIJKE HULPBRONNEN & MERIT GOEDEREN 2 van 5
, 3 Publieke goederen
- Bij een publiek goed is er sprake van niet-rivaliteit en niet-uitsluitbaar
- Vrijbuitersprobleem (free-rider problem) ontstaat doordat individuen de baten van een goed willen
bekomen zonder er de kosten voor te betalen
‘Schippersdilemma’1: Niet samenwerken is de ‘dominante strategie’ – wat de andere partij
ook doet – deze strategie levert steeds een beter resultaat op
- Een zuiver publiek goed kan NIET worden aangeboden door de private markt
De zuivere private aanbieder zou failliet gaan (om technische redenen wegens de niet-uitsluitbaarheid en
het vrijbuitersprobleem)
DUS: enkel de overheid kan zuiver publieke goederen aanbieden op basis van verplichte
bijdragen (belastingen)
MAAR: private goederen kunnen zowel door de private markt als door de overheid worden
aangeboden
Wanneer de overheid private goederen aanbiedt, is dat om sociale redenen (merit goods)
- Een publiek goed wordt aangeboden door de overheid
MAAR: een goed aangeboden door de overheid is niet noodzakelijk een zuiver publiek goed (het
kan gaan om ‘publieke voorziening (van een privaat goed)’
VOORBEELDEN: Vrijbuitersgedrag
• Zwartrijden op de trein
• Met de auto blijven pendelen naar een drukke stad
• Sigaret op straat gooien
• Info verzamelen bij een distributeur en het product finaal elders kopen
• Belastingen ontwijken/ontduiken
4 Gemeenschappelijke hulpbronnen (middelen)
- Bij een gemeenschappelijke hulpbron is er sprake van niet-uitsluitbaarheid en rivaliteit
- Tragedy of the Commons: Gezien de niet-uitsluitbaarheid in combinatie met de eindigheid van de
hoeveelheid worden gemeenschappelijke hulpbronnen overgeconsumeerd
Gebruikers van gemeenschappelijke hulpbronnen houden geen rekening met het externe
effect van hun actie
GEVOLG: Gemeenschappelijke hulpbronnen riskeren te verdwijnen
- Een oplossing voor de Tragedy of the Commons is de ‘enclosure’ (privatisering) van de
gemeenschappelijke hulpbron (bv. omheinde weilanden)
1 Gevangenisdilemma: zie HOOFDSTUK 13
HOOFDSTUK 8: PUBLIEKE GOEDEREN, GEMEENSCHAPPELIJKE HULPBRONNEN & MERIT GOEDEREN 3 van 5
