Taalontwikkelingsstoornissen
Hoofdstuk 1: SLI
Taalontwikkelingsstoornissen
● Primaire taalstoornis
○ Staat op zichzelf
○ SLI = specific language impairment
● Secundaire taalstoornis
○ Sensorische problemen
■ Gehoor en zicht
○ Afwijkingen van het spraakorgaan
○ Cognitieve problemen
○ Emotionele of contactstoornissen
○ Onvoldoende taalaanbod
Taalontwikkeling
● Taalontwikkeling → multidimensioneel gebeuren
● Complex proces dat samenhangt met andere ontwikkelingsdomeinen
○ Genetische predispositie
■ Aangeboren taalvermogen
■ LAD: language acquisition device (Chomsky)
○ Omgevingsfactoren
■ Voldoende taalaanbod
■ Taalstimulerende omgeving
○ Sensori-motorische ontwikkeling
■ Ontwikkeling vd zintuigen: zien, horen
■ Motorische ontwikkeling
○ Cognitieve ontwikkeling
○ Sociaal emotionele ontwikkeling
○ Neurologische rijping
● Taalontwikkeling
○ Start: geboorte
○ Voltooid: ± 12 jaar
● Verschillende fasen op basis van taalinterne kenmerken
○ Cruciale periode: tussen 0 en 5 jaar
○ Taalbegrip voorsprong op taalproductie
● Voortalige fase: 0-12 maanden
● Vroegtalige fase: 12m-2j6m
● Differentiatiefase: 2j6m-5j (vanaf kleuterklas)
● Voltooiingsfase: >5j
1
,Taalstoornissen
● Taalachterstand
○ Veel variatie! Niet alle kinderen die een wat tragere taalontwikkeling
doormaken hebben noodzakelijk problemen (laatbloeiers)
○ Taalstoornis, vertraagde spraak-en taalontwikkeling
● Etiologie
○ Taalstoornis: niet eenvoudig te identificeren oorzaak
○ Primaire taalontwikkelingsstoornis
■ Geen duidelijke oorzaak (exclusiecriterium)
○ Secundaire taalontwikkelingsstoornis
■ Oorzaak andere stoornis: vb. slechthorendheid, verstandelijke
beperking, blindheid, neuropsychiatrische aandoeningen
Specific language impairment - SLI
● Verloop
○ Vertraagde spraak-en taalontwikkeling (VSTO) ~ (specific) language delay
■ Harmonisch profiel, gelijkmatige achterstand en uitval voor de
verschillende taalcomponenten
○ Gestoorde spraak-en taalontwikkeling ~ specific language impairment
■ Disharmonisch profiel
● Terminologie
○ Specifieke taalontwikkelingsstoornis
○ Primaire taalontwikkelingsstoornis
○ Specific language impairment (SLI)
○ (Ontwikkelingsdysfasie)
○ Developmental language disorder (DLD)
Definitie SLI
● Taalstoornis die niet aantoonbaar het gevolg is van een andere primaire stoornis
● SLI: verwijst naar primaire taalstoornis
● Onbevredigende definitie voor wetenschappers
● Stark & Tallal: mate van taalachterstand
○ Taalbegrip: minstens 6 maanden t.o.v. mentale leeftijd
○ Taalproductie: minstens 12 maanden t.o.v. mentale leeftijd
○ → Meest aanvaarde definitie
○ → Literatuur: meningsverschillen over de vereiste ernst vd stoornis en over
wat precies als exclusiecriterium aanvaard wordt
● Tomblin et al en Paul
○ Taalstoornis indien kind lager scoort dan percentiel 10 op minstens 2
onderdelen taaltest
○ Internationaal aanvaard criterium
○ Ongeveer gelijk aan -1,25 SD
Epidemiologie SLI
● Prevalentie
○ 1%, 3-10%, 5-10%, 7%
2
, ○ Geslacht
■ Vaker bij jongens
Etiologie SLI
● Etiologisch gezien wordt SLI vastgesteld op basis van exclusiecriteria en is er dus
geen duidelijke oorzaak aanwezig
● Genetische basis - neurologische dysfuncties
○ Nation
■ Groter risico SLI bij positieve familiegeschiedenis
■ Identieke tweelingen grotere kans beide kinderen SLI in vgl met
niet-identieke tweelingen
○ Fisher
■ FOXP2 gen
○ Bishop
■ Interactie tussen meerdere genen en aantal risicofactoren omgeving
○ Ors et al
■ SPECT- en PET scans tonen morfologische en functionele verschillen
in de diepere hersenstructuren bij kinderen met SLI
Onderscheid VSTO - SLI
● Vertraagde spraak- en taalontwikkeling
○ 50% primaire taalstoornis van voorbijgaande aard
○ Language delay of specific language delay
○ Achterstand in STO t.o.v. leeftijdsgenoten, // met jongere kinderen
○ STO komt later op gang, verloopt trager
○ Harmonisch profiel
○ Achterstand taalproductie en/of taalbegrip
○ Logopedische therapie
■ Gunstig effect
■ Spraak en taalachterstand vermindert drastisch of verdwijnt volledig
○ Scheidingslijn VSTO en SLi is niet zo duidelijk
○ Blijft belangrijk om ook kinderen met VSTO blijvend op te volgen
■ Latere leeftijd: vaak minder goede resultaten op taal gerelateerde
vaardigheden zoals lezen en spellen
● SLI
○ Geen duidelijk aantoonbaar hersenletsel/etiologie
○ Grilliger taalprofiel
○ Hardnekkig
○ Stoornisspecifieke kenmerken
Onderscheid kinderafasie - SLI
● SLI
○ Geen duidelijk aantoonbaar hersenletsel/etiologie
● Kinderafasie
○ Duidelijk aantoonbaar hersenletsel
○ Meestal een goed aangeboren taalvermogen, normale start taalontwikkeling
3
, ○ Hersenletsel op een bepaald moment in de ontwikkeling met beschadiging vd
taalgebieden in de hersenen
■ Gevolg: duidelijke kenmerken van een taalontwikkelingsstoornissen bij
herstel
○ Oorzaken
■ Hersentrauma, tumoren, epilepsie, stoornissen bloedvoorziening,
hersenvliesontsteking
○ Zeldzaam
○ Verworven taalontwikkelingsstoornis, verworven kinderafasie
○ Herstel
■ Ingewikkeld proces waarbij beide hemisferen betrokken zijn bij herstel
vd taal op langere termijn
■ Kenmerken
● Afh. vd leeftijd van het kind, locatie en omvang hersenletsel
● Woordvindingsmoeilijkheden, parafasieën, dysgrammatisme
● Bepaalde gelijkenissen met SLI kinderen
● Aangeboren afasie of congenitale afasie
○ Bij hersenletsel voor, tijdens of vlak na geboorte, dus voor de start vd
taalontwikkeling
○ Zeldzaam
○ Gunstige prognose (indien geen epilepsie)
■ Plasticiteit vd hersenen → niet beschadigde hersendelen nemen de
taalfuncties over
Classificatie SLI
● Klinische subtypen
○ Verbale auditieve agnosie (woorddoofheid), semantisch-pragmatische
stoornis, verbale dyspraxie, fonologisch-syntactische stoornis,
lexicaal-syntactische stoornis
● Drie modaliteiten
○ Taalbegrip, taalproductie en articulatie met drie gradaties: minor, moderate,
severe (negen subgroepen)
○ Grootste groep: classic
■ ~ fonologisch-syntactische stoornis
■ Ernstige expressieve taalproblemen en een redelijk taalbegrip
● Van der Lely
○ Semantisch-pragmatisch type
○ Fonologisch type
○ Grammaticaal type
■ Grootste consensus
● Probleem vd linguïstische invalshoek: SLI synoniem voor morfologisch-syntactisch
type
● Syntactisch-sequentieel-morfologisch type
○ Variabiliteit tussen kinderen
○ Morfosyntactische problemen
■ Expressie
4
Hoofdstuk 1: SLI
Taalontwikkelingsstoornissen
● Primaire taalstoornis
○ Staat op zichzelf
○ SLI = specific language impairment
● Secundaire taalstoornis
○ Sensorische problemen
■ Gehoor en zicht
○ Afwijkingen van het spraakorgaan
○ Cognitieve problemen
○ Emotionele of contactstoornissen
○ Onvoldoende taalaanbod
Taalontwikkeling
● Taalontwikkeling → multidimensioneel gebeuren
● Complex proces dat samenhangt met andere ontwikkelingsdomeinen
○ Genetische predispositie
■ Aangeboren taalvermogen
■ LAD: language acquisition device (Chomsky)
○ Omgevingsfactoren
■ Voldoende taalaanbod
■ Taalstimulerende omgeving
○ Sensori-motorische ontwikkeling
■ Ontwikkeling vd zintuigen: zien, horen
■ Motorische ontwikkeling
○ Cognitieve ontwikkeling
○ Sociaal emotionele ontwikkeling
○ Neurologische rijping
● Taalontwikkeling
○ Start: geboorte
○ Voltooid: ± 12 jaar
● Verschillende fasen op basis van taalinterne kenmerken
○ Cruciale periode: tussen 0 en 5 jaar
○ Taalbegrip voorsprong op taalproductie
● Voortalige fase: 0-12 maanden
● Vroegtalige fase: 12m-2j6m
● Differentiatiefase: 2j6m-5j (vanaf kleuterklas)
● Voltooiingsfase: >5j
1
,Taalstoornissen
● Taalachterstand
○ Veel variatie! Niet alle kinderen die een wat tragere taalontwikkeling
doormaken hebben noodzakelijk problemen (laatbloeiers)
○ Taalstoornis, vertraagde spraak-en taalontwikkeling
● Etiologie
○ Taalstoornis: niet eenvoudig te identificeren oorzaak
○ Primaire taalontwikkelingsstoornis
■ Geen duidelijke oorzaak (exclusiecriterium)
○ Secundaire taalontwikkelingsstoornis
■ Oorzaak andere stoornis: vb. slechthorendheid, verstandelijke
beperking, blindheid, neuropsychiatrische aandoeningen
Specific language impairment - SLI
● Verloop
○ Vertraagde spraak-en taalontwikkeling (VSTO) ~ (specific) language delay
■ Harmonisch profiel, gelijkmatige achterstand en uitval voor de
verschillende taalcomponenten
○ Gestoorde spraak-en taalontwikkeling ~ specific language impairment
■ Disharmonisch profiel
● Terminologie
○ Specifieke taalontwikkelingsstoornis
○ Primaire taalontwikkelingsstoornis
○ Specific language impairment (SLI)
○ (Ontwikkelingsdysfasie)
○ Developmental language disorder (DLD)
Definitie SLI
● Taalstoornis die niet aantoonbaar het gevolg is van een andere primaire stoornis
● SLI: verwijst naar primaire taalstoornis
● Onbevredigende definitie voor wetenschappers
● Stark & Tallal: mate van taalachterstand
○ Taalbegrip: minstens 6 maanden t.o.v. mentale leeftijd
○ Taalproductie: minstens 12 maanden t.o.v. mentale leeftijd
○ → Meest aanvaarde definitie
○ → Literatuur: meningsverschillen over de vereiste ernst vd stoornis en over
wat precies als exclusiecriterium aanvaard wordt
● Tomblin et al en Paul
○ Taalstoornis indien kind lager scoort dan percentiel 10 op minstens 2
onderdelen taaltest
○ Internationaal aanvaard criterium
○ Ongeveer gelijk aan -1,25 SD
Epidemiologie SLI
● Prevalentie
○ 1%, 3-10%, 5-10%, 7%
2
, ○ Geslacht
■ Vaker bij jongens
Etiologie SLI
● Etiologisch gezien wordt SLI vastgesteld op basis van exclusiecriteria en is er dus
geen duidelijke oorzaak aanwezig
● Genetische basis - neurologische dysfuncties
○ Nation
■ Groter risico SLI bij positieve familiegeschiedenis
■ Identieke tweelingen grotere kans beide kinderen SLI in vgl met
niet-identieke tweelingen
○ Fisher
■ FOXP2 gen
○ Bishop
■ Interactie tussen meerdere genen en aantal risicofactoren omgeving
○ Ors et al
■ SPECT- en PET scans tonen morfologische en functionele verschillen
in de diepere hersenstructuren bij kinderen met SLI
Onderscheid VSTO - SLI
● Vertraagde spraak- en taalontwikkeling
○ 50% primaire taalstoornis van voorbijgaande aard
○ Language delay of specific language delay
○ Achterstand in STO t.o.v. leeftijdsgenoten, // met jongere kinderen
○ STO komt later op gang, verloopt trager
○ Harmonisch profiel
○ Achterstand taalproductie en/of taalbegrip
○ Logopedische therapie
■ Gunstig effect
■ Spraak en taalachterstand vermindert drastisch of verdwijnt volledig
○ Scheidingslijn VSTO en SLi is niet zo duidelijk
○ Blijft belangrijk om ook kinderen met VSTO blijvend op te volgen
■ Latere leeftijd: vaak minder goede resultaten op taal gerelateerde
vaardigheden zoals lezen en spellen
● SLI
○ Geen duidelijk aantoonbaar hersenletsel/etiologie
○ Grilliger taalprofiel
○ Hardnekkig
○ Stoornisspecifieke kenmerken
Onderscheid kinderafasie - SLI
● SLI
○ Geen duidelijk aantoonbaar hersenletsel/etiologie
● Kinderafasie
○ Duidelijk aantoonbaar hersenletsel
○ Meestal een goed aangeboren taalvermogen, normale start taalontwikkeling
3
, ○ Hersenletsel op een bepaald moment in de ontwikkeling met beschadiging vd
taalgebieden in de hersenen
■ Gevolg: duidelijke kenmerken van een taalontwikkelingsstoornissen bij
herstel
○ Oorzaken
■ Hersentrauma, tumoren, epilepsie, stoornissen bloedvoorziening,
hersenvliesontsteking
○ Zeldzaam
○ Verworven taalontwikkelingsstoornis, verworven kinderafasie
○ Herstel
■ Ingewikkeld proces waarbij beide hemisferen betrokken zijn bij herstel
vd taal op langere termijn
■ Kenmerken
● Afh. vd leeftijd van het kind, locatie en omvang hersenletsel
● Woordvindingsmoeilijkheden, parafasieën, dysgrammatisme
● Bepaalde gelijkenissen met SLI kinderen
● Aangeboren afasie of congenitale afasie
○ Bij hersenletsel voor, tijdens of vlak na geboorte, dus voor de start vd
taalontwikkeling
○ Zeldzaam
○ Gunstige prognose (indien geen epilepsie)
■ Plasticiteit vd hersenen → niet beschadigde hersendelen nemen de
taalfuncties over
Classificatie SLI
● Klinische subtypen
○ Verbale auditieve agnosie (woorddoofheid), semantisch-pragmatische
stoornis, verbale dyspraxie, fonologisch-syntactische stoornis,
lexicaal-syntactische stoornis
● Drie modaliteiten
○ Taalbegrip, taalproductie en articulatie met drie gradaties: minor, moderate,
severe (negen subgroepen)
○ Grootste groep: classic
■ ~ fonologisch-syntactische stoornis
■ Ernstige expressieve taalproblemen en een redelijk taalbegrip
● Van der Lely
○ Semantisch-pragmatisch type
○ Fonologisch type
○ Grammaticaal type
■ Grootste consensus
● Probleem vd linguïstische invalshoek: SLI synoniem voor morfologisch-syntactisch
type
● Syntactisch-sequentieel-morfologisch type
○ Variabiliteit tussen kinderen
○ Morfosyntactische problemen
■ Expressie
4
