INLEIDING IN ONDERZOEKSMETHODEN- EN TECHNIEKEN
1 Inhoud
1 Inleiding............................................................................................................................. 4
2 Vormen van wetenschappelijk onderzoek.............................................................................5
2.1 Verschillende vormen wetenschappelijk onderzoek – praktijk/theorie...............................6
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek............................................................................6
Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek........................................................................... 6
Praktijkgericht niet-wetenschappelijk onderzoek....................................................................6
2.2 Verschillende vormen wetenschappelijk onderzoek – pragmatische indeleling..................6
2.3 Verschillende visies op onderwijsonderzoek (Subjectivisme versus objectivisme).............8
basis 1: Ontologie................................................................................................................... 8
basis 2: Epistemologisch......................................................................................................... 9
bais 3: De menselijke natuur................................................................................................ 10
Methodologie........................................................................................................................ 10
kenmerken objectivisme en subjectivisme + invloed op sociale wetenschappen.................10
Oefening OLP........................................................................................................................ 11
2.4 Empirische cyslus versus regulatieve cyclus..................................................................12
2.5 Empirische cyclus (De Groot)........................................................................................12
Fase 1: Observatie................................................................................................................ 13
Fase 2: Inductie (van veronderstellingen)............................................................................ 14
Fase 3: Deductie (van hypothesen)....................................................................................... 15
Fase 4: Toetsing.................................................................................................................... 16
Fase 5: Evaluatie.................................................................................................................. 17
EXTRA PASSAGE UIT ARTIKEL A: deductie / inductie..............................................................17
3 Onderzoeksproblemen....................................................................................................... 19
3.1 Drie soorten onderwijsonderzoek..................................................................................20
Beschrijvend onderzoek........................................................................................................ 20
Verklarend onderzoek........................................................................................................... 20
Toetsend onderzoek.............................................................................................................. 21
Overzicht............................................................................................................................... 21
VOORBEELDEN/OEFENINGEN................................................................................................ 21
3.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen..............................................................................24
kenmerken goede onderzoeksvragen................................................................................... 24
voorbeelden.......................................................................................................................... 24
3.3 Argumentatie............................................................................................................... 24
Beschrijvend onderzoek........................................................................................................ 24
Verklarend onderzoek........................................................................................................... 24
Toetsend onderzoek.............................................................................................................. 24
4 Onderzoeksmethoden........................................................................................................ 25
4.1 Kenmerken methoden => kenmerken goed wetenschappelijk onderzoek........................25
1
, 4.2 Kwantitatief onderzoek versus kwalitatief onderzoek....................................................25
historische verschil................................................................................................................ 26
Bepaling keuze onderzoeksmethode..................................................................................... 26
KENMERKEN.......................................................................................................................... 26
4.3 stappen in onderzoeksmethoden..................................................................................28
De zes stappen in een onderzoek volgens Creswell..............................................................28
Overeenkomsten tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek............................................30
5 Onderzoekstechnieken....................................................................................................... 30
5.1 2 soorten Onderzoekstechnieken of dataverzamelings- technieken................................31
Een overzicht........................................................................................................................ 31
Sterktes en zwaktes.............................................................................................................. 32
Belangrijkste kwantitatieve dataverzamelingstechnieken....................................................33
Kiezen is verliezen................................................................................................................. 34
6 Onderzoeksdesign............................................................................................................. 36
6.1 Begrippen.................................................................................................................... 36
begrippen meten................................................................................................................... 36
6.2 Onderzoeksdesign geassocieerd met kwantitatief en kwalitatief onderzoek: overzicht....37
6.3 overzicht: probleemstelling, vraagstelling, methode en techniek...................................37
6.4 Kwantitatieve onderzoeksdesigns.................................................................................38
Experiment (EXPERIMENTELE RESARCH DESIGNS)...............................................................38
Survey (Survey research designs)......................................................................................... 40
6.5 Kwalitatieve onderzoeksdesigns...................................................................................41
Fenomenografie (vb van grounded theory resarch design)...................................................42
Case-study............................................................................................................................ 43
Verschil tussen fenomenografie en case-study.....................................................................44
6.6 Gecombineerde kwalitatieve en kwatitatieve onderzoeksdesigns...................................44
Mixed method onderzoek...................................................................................................... 44
Multi method onderzoek........................................................................................................ 45
Notatiesysteem (Tashakkori & Teddlie).................................................................................. 45
Sterktes en zwaktes combincatie.......................................................................................... 46
Praktijkvoorbeeld survey....................................................................................................... 46
Praktijkvoorbeeld Experiment............................................................................................... 51
Praktijkvoorbeeld fenomenografie........................................................................................ 53
Praktijkvoorbeeld CASESTUDY............................................................................................... 54
Oefening met voorbeeldartikelen.......................................................................................... 55
7 Onderzoeksplan................................................................................................................. 56
7.1 Beïnvloedende factoren................................................................................................57
7.2 Proces naar onderzoeksdesign: pvmtd..........................................................................57
7.3 Onderwijsonderzoek opzetten (Cohen) - vraagstellingen die komen kijken bij het plannen
van onderzoek................................................................................................................... 58
CONCEPTUEEL kader om onderzoek te plannen....................................................................60
2
, Voorbeeld casusses wwhww-schema’s..................................................................................61
voorbeeld conceptueel kader................................................................................................ 62
8 Kwaliteitseisen.................................................................................................................. 63
8.1 Validiteit en betrouwbaarheid......................................................................................64
Validiteit................................................................................................................................ 64
Betrouwbaarheid................................................................................................................... 67
betrouwbaarheid noodzakelijke voorwaarde voor validiteit...................................................68
8.2 validiteit en betrouwbaarheid in elke fase.....................................................................69
Voorbeelden.......................................................................................................................... 70
9 onderzoeksethiek.............................................................................................................. 74
9.1 Ethische controle......................................................................................................... 74
9.2 informed consent (deelname).......................................................................................74
Wie moet je informeren, wie geeft toestemming (informed consent)...................................75
9.3 Anonimiteit en confidentialiteit (vertrouwelijkheid).......................................................76
9.4 Privacy en databeheer => AVG (persoonsgegevens gebruiken)......................................77
Tips anonieme data............................................................................................................... 78
Wie moet je informeren, wie geeft toestemming (AVG)........................................................79
Bewaring data....................................................................................................................... 79
9.5 Fraude en plagiaat....................................................................................................... 79
9.6 Ethics creep................................................................................................................. 79
9.7 voorbeeldoefeningen.................................................................................................... 79
3
, 1 INLEIDING
Vormen onderwijsonderzoek:
Verzamelen van anekdotes
Experimenteel onderzoek in labsettings
Bevraging via vragenlijsten
Bevraging via interviews
Diepgaand casusonderzoek in contexten
Reviewstudies op basis van voorgaand onderzoek
Welke vormen van onderwijsonderzoek zijn meer wetenschappelijk kwaliteitsvol?
→ afhankelijk van onderzoeksdoel en hoeveelheid respons
4
1 Inhoud
1 Inleiding............................................................................................................................. 4
2 Vormen van wetenschappelijk onderzoek.............................................................................5
2.1 Verschillende vormen wetenschappelijk onderzoek – praktijk/theorie...............................6
Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek............................................................................6
Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek........................................................................... 6
Praktijkgericht niet-wetenschappelijk onderzoek....................................................................6
2.2 Verschillende vormen wetenschappelijk onderzoek – pragmatische indeleling..................6
2.3 Verschillende visies op onderwijsonderzoek (Subjectivisme versus objectivisme).............8
basis 1: Ontologie................................................................................................................... 8
basis 2: Epistemologisch......................................................................................................... 9
bais 3: De menselijke natuur................................................................................................ 10
Methodologie........................................................................................................................ 10
kenmerken objectivisme en subjectivisme + invloed op sociale wetenschappen.................10
Oefening OLP........................................................................................................................ 11
2.4 Empirische cyslus versus regulatieve cyclus..................................................................12
2.5 Empirische cyclus (De Groot)........................................................................................12
Fase 1: Observatie................................................................................................................ 13
Fase 2: Inductie (van veronderstellingen)............................................................................ 14
Fase 3: Deductie (van hypothesen)....................................................................................... 15
Fase 4: Toetsing.................................................................................................................... 16
Fase 5: Evaluatie.................................................................................................................. 17
EXTRA PASSAGE UIT ARTIKEL A: deductie / inductie..............................................................17
3 Onderzoeksproblemen....................................................................................................... 19
3.1 Drie soorten onderwijsonderzoek..................................................................................20
Beschrijvend onderzoek........................................................................................................ 20
Verklarend onderzoek........................................................................................................... 20
Toetsend onderzoek.............................................................................................................. 21
Overzicht............................................................................................................................... 21
VOORBEELDEN/OEFENINGEN................................................................................................ 21
3.2 Voorbeelden van onderzoeksvragen..............................................................................24
kenmerken goede onderzoeksvragen................................................................................... 24
voorbeelden.......................................................................................................................... 24
3.3 Argumentatie............................................................................................................... 24
Beschrijvend onderzoek........................................................................................................ 24
Verklarend onderzoek........................................................................................................... 24
Toetsend onderzoek.............................................................................................................. 24
4 Onderzoeksmethoden........................................................................................................ 25
4.1 Kenmerken methoden => kenmerken goed wetenschappelijk onderzoek........................25
1
, 4.2 Kwantitatief onderzoek versus kwalitatief onderzoek....................................................25
historische verschil................................................................................................................ 26
Bepaling keuze onderzoeksmethode..................................................................................... 26
KENMERKEN.......................................................................................................................... 26
4.3 stappen in onderzoeksmethoden..................................................................................28
De zes stappen in een onderzoek volgens Creswell..............................................................28
Overeenkomsten tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek............................................30
5 Onderzoekstechnieken....................................................................................................... 30
5.1 2 soorten Onderzoekstechnieken of dataverzamelings- technieken................................31
Een overzicht........................................................................................................................ 31
Sterktes en zwaktes.............................................................................................................. 32
Belangrijkste kwantitatieve dataverzamelingstechnieken....................................................33
Kiezen is verliezen................................................................................................................. 34
6 Onderzoeksdesign............................................................................................................. 36
6.1 Begrippen.................................................................................................................... 36
begrippen meten................................................................................................................... 36
6.2 Onderzoeksdesign geassocieerd met kwantitatief en kwalitatief onderzoek: overzicht....37
6.3 overzicht: probleemstelling, vraagstelling, methode en techniek...................................37
6.4 Kwantitatieve onderzoeksdesigns.................................................................................38
Experiment (EXPERIMENTELE RESARCH DESIGNS)...............................................................38
Survey (Survey research designs)......................................................................................... 40
6.5 Kwalitatieve onderzoeksdesigns...................................................................................41
Fenomenografie (vb van grounded theory resarch design)...................................................42
Case-study............................................................................................................................ 43
Verschil tussen fenomenografie en case-study.....................................................................44
6.6 Gecombineerde kwalitatieve en kwatitatieve onderzoeksdesigns...................................44
Mixed method onderzoek...................................................................................................... 44
Multi method onderzoek........................................................................................................ 45
Notatiesysteem (Tashakkori & Teddlie).................................................................................. 45
Sterktes en zwaktes combincatie.......................................................................................... 46
Praktijkvoorbeeld survey....................................................................................................... 46
Praktijkvoorbeeld Experiment............................................................................................... 51
Praktijkvoorbeeld fenomenografie........................................................................................ 53
Praktijkvoorbeeld CASESTUDY............................................................................................... 54
Oefening met voorbeeldartikelen.......................................................................................... 55
7 Onderzoeksplan................................................................................................................. 56
7.1 Beïnvloedende factoren................................................................................................57
7.2 Proces naar onderzoeksdesign: pvmtd..........................................................................57
7.3 Onderwijsonderzoek opzetten (Cohen) - vraagstellingen die komen kijken bij het plannen
van onderzoek................................................................................................................... 58
CONCEPTUEEL kader om onderzoek te plannen....................................................................60
2
, Voorbeeld casusses wwhww-schema’s..................................................................................61
voorbeeld conceptueel kader................................................................................................ 62
8 Kwaliteitseisen.................................................................................................................. 63
8.1 Validiteit en betrouwbaarheid......................................................................................64
Validiteit................................................................................................................................ 64
Betrouwbaarheid................................................................................................................... 67
betrouwbaarheid noodzakelijke voorwaarde voor validiteit...................................................68
8.2 validiteit en betrouwbaarheid in elke fase.....................................................................69
Voorbeelden.......................................................................................................................... 70
9 onderzoeksethiek.............................................................................................................. 74
9.1 Ethische controle......................................................................................................... 74
9.2 informed consent (deelname).......................................................................................74
Wie moet je informeren, wie geeft toestemming (informed consent)...................................75
9.3 Anonimiteit en confidentialiteit (vertrouwelijkheid).......................................................76
9.4 Privacy en databeheer => AVG (persoonsgegevens gebruiken)......................................77
Tips anonieme data............................................................................................................... 78
Wie moet je informeren, wie geeft toestemming (AVG)........................................................79
Bewaring data....................................................................................................................... 79
9.5 Fraude en plagiaat....................................................................................................... 79
9.6 Ethics creep................................................................................................................. 79
9.7 voorbeeldoefeningen.................................................................................................... 79
3
, 1 INLEIDING
Vormen onderwijsonderzoek:
Verzamelen van anekdotes
Experimenteel onderzoek in labsettings
Bevraging via vragenlijsten
Bevraging via interviews
Diepgaand casusonderzoek in contexten
Reviewstudies op basis van voorgaand onderzoek
Welke vormen van onderwijsonderzoek zijn meer wetenschappelijk kwaliteitsvol?
→ afhankelijk van onderzoeksdoel en hoeveelheid respons
4
