e-Health: een gezondheidspsychologisch perspectief
Uitwerking studietaken
Thema 1 – Achtergrond van e-Health en de rol van
gezondheidspsychologie
Opdracht 1.1.1 – Achtergrond, definities, voordelen en barrières van e-Health
E-Health (EH):
- Met de opkomst van internet werd EH een nieuw middel om:
o Gezondheid te bevorderen
o Gezondheidszorg efficiënter + effectiever maken
- Toepassingen worden onder andere gebruikt voor:
o Uitwisselen zorginformatie
o Burgers en patiënten voorzien van gezondheidsinformatie
o Online consultatie
o Zorg op afstand
o Hulp voor mensen om gezond gedrag te vertonen
- Is een containerbegrip van zorg à gaat om de inzet van nieuwe informatie- en
communicatietechnologieën om gezondheid en zorg te verbeteren
o EH is een middel, geen doel
- EH vraagt om:
o Een andere manier van denken
o Een andere houding van de professional en patiënt
o Goede samenwerking tussen verschillende partijen, zoals:
§ Eerste- en tweedelijnszorg
§ Patiënten en mantelzorgers
§ Leveranciers van techniek
§ Zorgverzekeraars
§ Netwerkzorg
- Vooral om toepassingen gericht op informatie-uitwisseling, communicatie en
gedragsverandering
Technologietoepassingen in de zorg à breder dan EH, zo zijn er ook
behandeltechnologieën zoals specialistische bestralingen en operatierobots
Digitalisering:
- Betreft niet alleen zorg, maar alle sectoren van de samenleving
- Gaat vooral over het proces van veranderingen in deze decennia, waarin digitale
technologieën steeds meer de norm worden
Digitalisering van zorg:
- Omvat hele spectrum van verandering van de zorg, waarbij digitale mogelijkheden
een grote rol spelen
- EH is daar een onderdeel van
, Mogelijke voordelen van e-Health:
1. Gezondheidszorg en -informatie minder tijd- en plaats afhankelijk
2. Verbetert toegang tot zorg, ook voor wie zorg minder toegankelijk is
(onverzekerden, gebieden waar minder zorg beschikbaar is)
3. Vergroot patiënt-empowerment
a. Meer regie over eigen gezondheid/zorg/behandeling
4. Vergroot empowerment van de zorgprofessional
a. Data-driven diagnosesupport + AI à ondersteuning bij besluitvorming
behandeling
b. Efficiëntere informatieuitwisseling zorgverlener-patiënt
5. Innovatieve technologieën zijn vaak een katalysator van het kritisch
beschouwen van huidige werkwijze + op gang brengen van vernieuwingen
6. Levert een bijdrage aan verbetering van kwaliteit van zorg
a. Kosten
b. Efficiëntie
c. Prof. Dr. Vollenbroek à noemt ook betere mogelijkheden voor:
i. Monitoring
ii. Pro-actieve zorg
iii. Predictieve zorg
iv. Vraaggestuurde zorg op maat
Barrières voor de implementatie van EH volgens tekstboek en prof. Dr. Vollenbroek:
1. Gebrek aan digitale vaardigheden bij de arts en (deel van) de patiënten
2. Gebrek aan motivatie om de EH te gebruiken
3. Gebrek aan vertrouwen in technologie
4. Onduidelijkheid over de financiële vergoeding
5. De extra tijd die het kost
à twijfels over effectiviteit van EH worden niet benoemd in tekstboek/door professor
Implementatie coronamelder:
- Twee doelen:
1. Aanvulling op reguliere bron- en contactonderzoek, om meer mensen
te bereiken die in contact zijn geweest met besmette personen en om
deze sneller te bereiken
2. Verspreiding van virus tegengaan door advies te geven
- Barrières grootschalige implementatie:
o Werd door selectieve groep gebruikt
§ Vooral door hoogopgeleiden die al erg voorzichtig leefden
§ Idealiter gezien wil je groepen met hoog-risico en kwetsbare
gezondheid bereiken
o Mensen zagen vooral het nut bij intensief gebruik, maar de app was alleen
actief bij melding
§ = contra-intuïtief à mensen zien mogelijk nut minder in en kwamen
minder in actie bij melding
o Vraagtekens bij privacy
, o App kan argwaan wekken doordat deze door de overheid ontwikkeld is, en
NL geen surveillance cultuur heeft
o Effectiviteit is eenzijdig vanuit epidemiologisch perspectief bekeken
- Positieve punten:
o Mensen die de app hadden en risico liepen werden eerder getraceerd dan
met regulier bron- en contactonderzoek
o App is ontwikkeld volgens privacy-by-design principe
o App is ontwikkeld om zo open en transparant mogelijk te zijn
Falen van implementatie van EH-interventies:
- Voorbeeld: Persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) in 2020 à inzage eigen
dossier, wordt nog weinig gebruikt
- Groot deel EH-interventies lijken te falen tijdens de klinische implementatie
- Schatting is dat 75% van de EH-implementaties faalt
- Groot deel ontwikkelde EH-interventies worden nooit geïmplementeerd
Tot slot:
- Belangrijke randvoorwaarde voor goede inbedding van EH in zorgpreventie à
waarborgen van kwaliteit van zorg en veiligheid
o Nadenken voor risico’s
§ Niet-werkende technologie
§ Impact op zorgverleners (niet overzien van inzet nieuwe technieken)
- Inzet EH vraagt om nieuwe rollen in organisaties en/of om wijzigingen in processen
o Risico’s kunnen ontstaan
§ Onduidelijk wie verantwoordelijk is voor de kwaliteit met EH
geleverde zorg
§ Goede organisatiestructuur is noodzakelijk + duidelijk beleid
Opdracht 1.1.2 – Een holistische benadering van e-Health
Holistische benadering e-Health:
- Bij de ontwikkeling, evaluatie en implementatie van EH moet in samenhang
gekeken worden naar de technologie, de mens die het gebruikt en de context
waarin het wordt gebruikt.
- EH is geen losse toepassing of tool, maar een infrastructuur om:
o Gezondheid te bevorderen
o Zorg rondom patiënt te organiseren
o Kennis te delen
o Te communiceren
Kernelementen holistische benadering:
1. Participerend ontwikkelproces:
a. Alle relevante stakeholders inclusief eindgebruikers horen betrokken te
worden bij:
i. Ontwikkeling
, ii. Evaluatie
iii. Implementatie
b. Gevolg: zoveel mogelijk tegemoetkomen aan behoeften, mogelijkheden en
belangen
2. De EH-toepassing moet aansluiten bij de context(en) waarin de interventie of
toepassing gebruikt wordt.
a. Er wordt rekening gehouden met het ecosysteem (organisatie van zorg +
handelen zorgprofessionals) dat kan veranderen als gevolg van de
interventie
3. Ontwikkeling en implementatie zijn nauw verbonden en dienen gecombineerd en
continu geëvalueerd te worden
i. Cyclisch, iteratief, formatief proces zonder eindpunt
4. Het gebruik van persuatieve technologie is noodzakelijk om de doelen van een EH-
interventie te bereiken
Artikel Kerkhof et al. (2016):
- Kenmerken van holistische benadering in het artikel:
o Gebruikers (mensen met milde dementie + mantelzorgers) zijn betrokken in
ontwikkel- en selectieproces (= participerend ontwikkelproces)
o Ontwikkeling van de apps en selectieproces verloopt cyclisch:
§ Prototypes meerdere malen in iteratief proces ontwikkeld,
geëvalueerd en bijgesteld
o Vanaf begin wordt er nagedacht en wordt er informatie verzameld over het
goed vormgeven van implementatie en evaluatie
o Vroeg in onderzoekstraject wordt een pilot van de implementatie gedaan
§ Verkrijgen van goed beeld: wat loopt goed/minder goed
§ Met deze informatie kan geanticipeerd worden op toekomstige
implementatie
o Aandacht voor personalisatie van interventies (op behoeften van individuele
ouderen)
o Aandacht voor trainen van de gebruikers in het gebruik van de apps
- Kenmerken die je minder terugziet in het artikel:
o Hoe de interventie past in het ecosysteem van (informele) zorg van ouderen
met milde dementie en welke aanpassingen nodig zijn om de interventie
ten volle te benutten
o Er wordt niet nagegaan of persuatieve technieken mogelijk kunnen worden
toegepast en hoe je dat ethisch mag en kan doen
o Er lijkt geen aandacht te zijn voor inclusiviteit (toegankelijkeid):
§ Geen tablet
§ Zeer beperkte digitale vaardigheden
Uitwerking studietaken
Thema 1 – Achtergrond van e-Health en de rol van
gezondheidspsychologie
Opdracht 1.1.1 – Achtergrond, definities, voordelen en barrières van e-Health
E-Health (EH):
- Met de opkomst van internet werd EH een nieuw middel om:
o Gezondheid te bevorderen
o Gezondheidszorg efficiënter + effectiever maken
- Toepassingen worden onder andere gebruikt voor:
o Uitwisselen zorginformatie
o Burgers en patiënten voorzien van gezondheidsinformatie
o Online consultatie
o Zorg op afstand
o Hulp voor mensen om gezond gedrag te vertonen
- Is een containerbegrip van zorg à gaat om de inzet van nieuwe informatie- en
communicatietechnologieën om gezondheid en zorg te verbeteren
o EH is een middel, geen doel
- EH vraagt om:
o Een andere manier van denken
o Een andere houding van de professional en patiënt
o Goede samenwerking tussen verschillende partijen, zoals:
§ Eerste- en tweedelijnszorg
§ Patiënten en mantelzorgers
§ Leveranciers van techniek
§ Zorgverzekeraars
§ Netwerkzorg
- Vooral om toepassingen gericht op informatie-uitwisseling, communicatie en
gedragsverandering
Technologietoepassingen in de zorg à breder dan EH, zo zijn er ook
behandeltechnologieën zoals specialistische bestralingen en operatierobots
Digitalisering:
- Betreft niet alleen zorg, maar alle sectoren van de samenleving
- Gaat vooral over het proces van veranderingen in deze decennia, waarin digitale
technologieën steeds meer de norm worden
Digitalisering van zorg:
- Omvat hele spectrum van verandering van de zorg, waarbij digitale mogelijkheden
een grote rol spelen
- EH is daar een onderdeel van
, Mogelijke voordelen van e-Health:
1. Gezondheidszorg en -informatie minder tijd- en plaats afhankelijk
2. Verbetert toegang tot zorg, ook voor wie zorg minder toegankelijk is
(onverzekerden, gebieden waar minder zorg beschikbaar is)
3. Vergroot patiënt-empowerment
a. Meer regie over eigen gezondheid/zorg/behandeling
4. Vergroot empowerment van de zorgprofessional
a. Data-driven diagnosesupport + AI à ondersteuning bij besluitvorming
behandeling
b. Efficiëntere informatieuitwisseling zorgverlener-patiënt
5. Innovatieve technologieën zijn vaak een katalysator van het kritisch
beschouwen van huidige werkwijze + op gang brengen van vernieuwingen
6. Levert een bijdrage aan verbetering van kwaliteit van zorg
a. Kosten
b. Efficiëntie
c. Prof. Dr. Vollenbroek à noemt ook betere mogelijkheden voor:
i. Monitoring
ii. Pro-actieve zorg
iii. Predictieve zorg
iv. Vraaggestuurde zorg op maat
Barrières voor de implementatie van EH volgens tekstboek en prof. Dr. Vollenbroek:
1. Gebrek aan digitale vaardigheden bij de arts en (deel van) de patiënten
2. Gebrek aan motivatie om de EH te gebruiken
3. Gebrek aan vertrouwen in technologie
4. Onduidelijkheid over de financiële vergoeding
5. De extra tijd die het kost
à twijfels over effectiviteit van EH worden niet benoemd in tekstboek/door professor
Implementatie coronamelder:
- Twee doelen:
1. Aanvulling op reguliere bron- en contactonderzoek, om meer mensen
te bereiken die in contact zijn geweest met besmette personen en om
deze sneller te bereiken
2. Verspreiding van virus tegengaan door advies te geven
- Barrières grootschalige implementatie:
o Werd door selectieve groep gebruikt
§ Vooral door hoogopgeleiden die al erg voorzichtig leefden
§ Idealiter gezien wil je groepen met hoog-risico en kwetsbare
gezondheid bereiken
o Mensen zagen vooral het nut bij intensief gebruik, maar de app was alleen
actief bij melding
§ = contra-intuïtief à mensen zien mogelijk nut minder in en kwamen
minder in actie bij melding
o Vraagtekens bij privacy
, o App kan argwaan wekken doordat deze door de overheid ontwikkeld is, en
NL geen surveillance cultuur heeft
o Effectiviteit is eenzijdig vanuit epidemiologisch perspectief bekeken
- Positieve punten:
o Mensen die de app hadden en risico liepen werden eerder getraceerd dan
met regulier bron- en contactonderzoek
o App is ontwikkeld volgens privacy-by-design principe
o App is ontwikkeld om zo open en transparant mogelijk te zijn
Falen van implementatie van EH-interventies:
- Voorbeeld: Persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) in 2020 à inzage eigen
dossier, wordt nog weinig gebruikt
- Groot deel EH-interventies lijken te falen tijdens de klinische implementatie
- Schatting is dat 75% van de EH-implementaties faalt
- Groot deel ontwikkelde EH-interventies worden nooit geïmplementeerd
Tot slot:
- Belangrijke randvoorwaarde voor goede inbedding van EH in zorgpreventie à
waarborgen van kwaliteit van zorg en veiligheid
o Nadenken voor risico’s
§ Niet-werkende technologie
§ Impact op zorgverleners (niet overzien van inzet nieuwe technieken)
- Inzet EH vraagt om nieuwe rollen in organisaties en/of om wijzigingen in processen
o Risico’s kunnen ontstaan
§ Onduidelijk wie verantwoordelijk is voor de kwaliteit met EH
geleverde zorg
§ Goede organisatiestructuur is noodzakelijk + duidelijk beleid
Opdracht 1.1.2 – Een holistische benadering van e-Health
Holistische benadering e-Health:
- Bij de ontwikkeling, evaluatie en implementatie van EH moet in samenhang
gekeken worden naar de technologie, de mens die het gebruikt en de context
waarin het wordt gebruikt.
- EH is geen losse toepassing of tool, maar een infrastructuur om:
o Gezondheid te bevorderen
o Zorg rondom patiënt te organiseren
o Kennis te delen
o Te communiceren
Kernelementen holistische benadering:
1. Participerend ontwikkelproces:
a. Alle relevante stakeholders inclusief eindgebruikers horen betrokken te
worden bij:
i. Ontwikkeling
, ii. Evaluatie
iii. Implementatie
b. Gevolg: zoveel mogelijk tegemoetkomen aan behoeften, mogelijkheden en
belangen
2. De EH-toepassing moet aansluiten bij de context(en) waarin de interventie of
toepassing gebruikt wordt.
a. Er wordt rekening gehouden met het ecosysteem (organisatie van zorg +
handelen zorgprofessionals) dat kan veranderen als gevolg van de
interventie
3. Ontwikkeling en implementatie zijn nauw verbonden en dienen gecombineerd en
continu geëvalueerd te worden
i. Cyclisch, iteratief, formatief proces zonder eindpunt
4. Het gebruik van persuatieve technologie is noodzakelijk om de doelen van een EH-
interventie te bereiken
Artikel Kerkhof et al. (2016):
- Kenmerken van holistische benadering in het artikel:
o Gebruikers (mensen met milde dementie + mantelzorgers) zijn betrokken in
ontwikkel- en selectieproces (= participerend ontwikkelproces)
o Ontwikkeling van de apps en selectieproces verloopt cyclisch:
§ Prototypes meerdere malen in iteratief proces ontwikkeld,
geëvalueerd en bijgesteld
o Vanaf begin wordt er nagedacht en wordt er informatie verzameld over het
goed vormgeven van implementatie en evaluatie
o Vroeg in onderzoekstraject wordt een pilot van de implementatie gedaan
§ Verkrijgen van goed beeld: wat loopt goed/minder goed
§ Met deze informatie kan geanticipeerd worden op toekomstige
implementatie
o Aandacht voor personalisatie van interventies (op behoeften van individuele
ouderen)
o Aandacht voor trainen van de gebruikers in het gebruik van de apps
- Kenmerken die je minder terugziet in het artikel:
o Hoe de interventie past in het ecosysteem van (informele) zorg van ouderen
met milde dementie en welke aanpassingen nodig zijn om de interventie
ten volle te benutten
o Er wordt niet nagegaan of persuatieve technieken mogelijk kunnen worden
toegepast en hoe je dat ethisch mag en kan doen
o Er lijkt geen aandacht te zijn voor inclusiviteit (toegankelijkeid):
§ Geen tablet
§ Zeer beperkte digitale vaardigheden
