zezi volledige samenvatting

HOOFDSTUK 3: FYSIOLOGIE VAN NEUROTRANSMITTERS EN HUN RECEPTOREN

NEUROTRANSMITTERS, RECEPTOREN EN HUN EFFECTEN
o Acetylcholine
 Postganglionaire neurotransmitter van PS ZS
 Nicotine R: ionotroop
 Muscariene-R: metabotroop
 Nucleus basalis meynert (RAS)  neocortex, hypocampus en amygdala
 Thv dorsale tegmentum ook een belangrijke cholinerge nucleus  thalamus
o Amine-neurotransmitters
 Catecholaminen:
 Adrenaline
 Vnl functie buiten de hersenen
 Noradrenaline
 Afgebroken door MAO en COMT
 Locus ceruleus : alertheid bij onverwachte prikkels
 Vnl naar g. cingulum
 pontine
 Lateraal tegmentaal systeem: regulatie hypofysaire hormonen: stemming en
gemoedstoestand
 Dorsale motor nucleus n. X
 Nucleus van tractus solitarius
 Alfa1 en 2 en beta 1 en 2 receptoren
 Alfa 1: postsynaptisch
 Alfa 2: presynaptsich= autorecpetoren
 Beta 1: verhoogt alertheid door noradrenerge locus ceruleus verhoogt
exciteerbaarheid door sluiten van K+ ca2+ kanalen
 Effect op gemoed en stemming
 Tyrosine  dopa  dopamine  noradrenaline  epinerfrine
 Dopamine
 D1-receptorfamilie: activatie Ca2+ signaal + vorming IP3  camp conc stijgt
 D2-receptorfamilie: onderdrukt Ca2+ signaal + k+ stroom  camp conc zal dalen
(amf en cocaine)
 Executeive functie in PFC (cogn controle over gedrag, planning en beslissingen,
gedragskeuzes, bijsturen van gedrag
 Hypofyse: inhibitie van prolactine en dus lactatie
 Mediale PFC
 Dorsaolaterale PFC
 Orbitofrontale en ventromediale PFC
 Projectiesystemen
 Mesolimbisch
 Mesocorticale
 nigrostriataal
 Ventraal teg area  nucleus accumbens
 Ziekte van Parkinson

,  Depletie van dopamine in nigrostriatale systeem
 Schizofrenie
 Verstoorde reactiviteit thv meoslimbisch en mesocorticaal systeem
 D2-R antagonisten: antipsychotische farmaca
 Belongingssysteem en verslavingsgedrag
 VTA  nuc accumbens
 Rookverslaving: activatie dr nicotinereceptoren
 Alcohol: presynaptische GABA -R (inhibitie)
 Opiaten: mu-R op GABA-erge interneuronen disinhibitie
 Canabinoiden:inhibitie v GABA-erge neuronen  i nuc accumbens-neuronen
 Andere voorbeelden van verstoorde dopaminerge neurotransmissie
 ADHD: gedaalde DA-ntsie (D4 en DAT-R)
 Novelty-seeking: toegenomen DA-ntsie (D2-R minder)
 Monoaminen (pre- post- en extra- synaptsiche receptoren):
 Serotonine
 Tryptofaan  serotonine (5HT) ( melatonine)
 5HT  5HIAA  CSV of urine
 Afbraak via MAO
 Depressie: lage 5HIAA conc
 Nucleus van raphe
 Pontine formatio reticulair
 Onderdrukt REM-slaap
 Histamine
 Histidine  histamine  afbraak door MAO
 Nucleus tuberomammillaris
 Posterior hypothalamus
 H1: PLC activatie (antagonist bij hooikoorts)
 H2: activatie AC
 H3 en H4: inhibitie AC (3 = autoreceptor)
 Orexines uit lat hypothalamus versterken arrousal response
o Aminozuurneurotransmitters
 Glutamaat en aspartaat
 Meest wijdverspeide excitatorische neurotransmitter in het centraal zenuwstelsel
 Alfa ketoglutaraat  transaminatie: glutamaat  glutamaat decarbox: GABA
 Oxaalacetaat  transaminatie: aspartaat
 EAAT: excitatorische AZ transporter
 EAAT1/2: op gliale cellen/ astrocyten (reuptake: glutamaat  glutamine dr
glutamine synthase)
 EAAT3: post- en presynaptisch
 Ionotrope en metabotrope glutamaat receptoren
 Kaïnaat-, AMPA- en NMDA-receptorkanelen = ionotroop
 Non-NMDA-R (kaïnaat en AMPA)
 K+ uit en Na+ in
 EPSP: excitatorische postsynaptische potentiaal
 AMPA-I: CNQX
 Ampakines: positieve modulatoren en openen AMPA-R

,  AMPA: GluR 1-4
o Als GluR2: subunit afwezig  Ca2+ permeabel
 NMDA-R
 2 NR1-subunties + 2 NR2A en D subunits
 Na+, K+ en Ca2+
 Glutamaat + depolarisatie  kanaalopening
 Depolarisatie zorgt ervoor dat Mg2+ naar buiten gaat
 D-serine bindt op glycine bp  openhouden van kanaal
 Kanaalblokkers: ketamine fenylcydine, MK801
 NMDA-I: memantine en riluzole (ZvA)
 NMDA-I: Amantadine ( ziekte van parkinson)
 mGLURx = metabotroop
 Excitotoxiciteit
 Ongecontroleerde loslating van glutamaat
 Glutamaat concentratie in synaps stijgt  co-activatie van AMPA EN NMDA 
depolarisatie  verwijdering van Mg2+ blok v NMDA-R
 Ca 2+ stroomt naar binnen
 activatie spanningsgevoelige Ca 2+ kanalen
 neurale Ca 2+ overload
 verstoorde celfunctie door activatie ≠ systemen
 Ca2+ gevoelige proteasen, endonucleasen en lipasen activatie
o Single strand breaks, breking van DNA
o  PARP activatie (herstelmechanisme)
o  veel gebruik ATP en NAD+
o  energiecatastrofe  stop Na/K pomp  neurale celdood
o K+ vrijstelling  verdere depolarisatie
o  Mg2+ blok van NMDA -kanalen weg  influx van Ca2+
 Ornithine-decarboxylase activate
 PLA2 activatie: arachidonzuurmetabolisme
 Calpain: xanthineoxidase
o ROS + NO  RNS
 Neuronaal NOS
 opgevangen door mitochondrien
 overactivatie mitochondriale metabolisme + ROS/RNS
 activatie apoptotische cascade door opening mPTP
 ROS/RNS zorgen voor directe membraanschade => necrose
 Glutamaat-glutamine cycling en koppeling daarvan aan een neurale energiemetabolisme
 Synaptische glutamaat wordt opgenomen in astrocyten door EAAT ½ samen met
3Na+ (de Na+ naar buiten gepompt door Na+/K+-ATPase) kost 1 ATP
 In astrocyten: glucose  lactaat
 Lactaat  neuronen via MCTs
 Glucose  neuronen via GLUT-3
 Neurometabole koppeling: hoe meer glutamaat er w vrijgesteld, meer ATP geprod
in astrocyten en neuronen
 Energiemetabolisme bij hersenactivatie: sprint: tekort aan zuurstof en vorming
melkzuur

,  Metabolisme van DMN: marathon: continue voorziening van zuurstof voor aëroob
glucose metabolisme
 Neurovasculairekoppeling: toenamein hersendoorbloeding door toegenomen
hersenactiviteit, arteriole vasodilatatie bij sporten
 Neurobarriere koppeling: neurale activiteit en transport glucose
 GABA
 Inhibitorische neurotransmitter van CZS
 Glutamaterg:
 Pyramidal
 Spiny non – pyramidal
 Vnl projectieneuronen
 Gaba-erg
 Chandelier
 Basket
 Vnl interneuronen
 Glutamaat  GABA door decarboxylatie
 Wordt uit synaptische spleet verwijderd door reuptake in astrocyten
 GABAA-R
o Ionotroop
o Agonist: muscinol
o Antagonist: bicuculline (convulsies)
o Cl-ionen  IPSP
o Bp voor benzodiazepinen: anxiolytisch, sedatief, slaapinducerend,
spierrelaxerend, anticonvulsief en anti-epilleptisch
o Bp voor barbituraten, steroiden, anesthteica, ethanol en
picrotoxine
o  laatste twee verhogen de open probabiliteit van het kanaal en
daardoor de amplitude van IPSP
 GABAB-R
o Metabotroop
o Inhiberen AC
o Activatie: openen K+ en sluiten Ca2+  IPSP
o Agonist: baclofan, I bij binding op GABAB-R presynaptisch
onderdrukking excotcytose –X vermindering spierspacticiteit
 Gaba-erge neuronen
 Feedback inhibitie
o Temporele inhibitie
o Glutamaterg neuron exciteert gaba-erg interneuron deze
inhibeert glutamaterg neuron
 Surround inhibitie = laterale inhibitie
o Spatiale inhibitie
o Zelfde maar gaba-erge interneuron zal nabijgelegen glutamaterge
neuronen inhiberen
 Verstoord bij convulsies en epilepsie
o Ongecontroleerde elektrische prikkels