Volledige samenvatting Strafrecht rechtspraktijk

HOOFDSTUK 1: BELANGRIJKE BEGRIPPEN
1. WAT IS STRAFRECHT?


HET STRAFRECHT IS PUBLIEKRECHT:
 Het is de overheid die bepaalde gedragingen strafbaar stelt en die de sancties
bepaalt.
 Strafzaak gaat niet over een conflict tussen 2 of meer rechtsonderhorigen, maar is
het de overheid die bij monde vh Openbaar Ministerie een persoon ter
verantwoording roept omdat hij de normen die in deze maatschappij gesteld zijn
in het strafrecht overtreden heeft
 Slachtoffer is geen partij in het strafproces  maakt het burgerlijke luik vd
strafzaak uit, als partij die schadevergoeding eist
 Eis vh slachtoffer blijft privaatrechtelijk


WELKE GEDRAGINGEN ZIJN STRAFBAAR:
 Menselijke gedragingen:
o Actieve gedraging
o Nalaten om een bepaalde gedraging te stellen: bv nalaten v hulp bieden
aan persoon in nood
o Gedraging die op zich niet strafbaar is, maar die strafbaar wordt door
ongewild gevolg: bv onopzettelijke slagen en verwondingen bij
verkeersongeval
 Dieren zijn niet strafbaar  eigenaars kunnen wel burgerlijk aansprakelijk gesteld
worden
 Gedragingen van rechtspersonen strafbaar (art. 5 Sw.)


ONDER WELKE VOORWAARDEN:
 De wet bepaalt de voorwaarden
 Al de elementen die in de wet opgesomd staan moeten aanwezig zijn opdat er van
een misdrijf sprake kan zijn
 Vb. artikel 391 bis Sw. : verlating van familie
 Vb. artikel 417/8 Sw: voyeurisme


IN WELKE OMSTANDIGHEDEN:
 Essentieel
 Strafbaar of niet strafbaar
 Strafmaat
 Welke omstandigheden kunnen een impact hebben?
 Slagen en verwondingen en zelfs doodslag geen misdrijf als ze gebeuren onder de
omstandigheid van wettige verdediging (art. 416 Sw.)
 Diefstal kan verschoonbaar zijn, naargelang het slachtoffer
 Misdrijf door iemand met blanco strafregister: vaak aanleiding tot toepassing
verzachtende omstandigheden
 Verzwarende omstandigheden:
o Diefstal met geweld
o Diefstal met braak en/of inklimming
o Slagen en verwondingen met de dood als gevolg


Pagina 1 van 29

,TEGENOVER WELKE PERSONEN:
 Hoedanigheid vd dader en slachtoffer maken dikwijls een verschil uit
o Vb. artikel 417/2 Sw.
 Slagen en verwondingen op andere manier bestraft naargelang vh slachtoffer:
o Aan Koning: art. 101 Sw.
o Aan bedienaar vd eredienst: art. 145,2 Sw.
o Aan openbaar ambtenaar: art. 278 ev Sw.
o Aan anderen: art. 398 Sw.
o Aan ‘speciale’ anderen: art. 410bis Sw.
 Hoedanigheid vd dader en verwantschapsbanden of affectieve banden tussen
dader en slachtoffer: art. 410 Sw.


SANCTIES EN/OF MAATREGELEN:
 Evolutie doorheen de tijd
 Onderscheid met andere gedragingen
 Onderscheid tussen strafrecht en moraal: strafrecht bevat gedragingen die door
de wet als strafbaar bepaald werden
 Gedragingen in maatschappij moreel afgekeurd, maar niet strafbaar bv prostitutie
 Strafrecht: het gaat om voorschriften die op dat ogenblik in die maatschappij
gelden  door de overheid ingesteld en maken dat bepaalde gedragingen
aanleiding geven tot sancties en/of maatregelen


WELKE PUBLIEKRECHTELIJKE ORGANEN ZIJN BEVOEGD:
1) Materieel strafrecht

 = het geheel van rechtsregels die de strafbare gedragingen beschrijven en de
sancties die daarop van toepassing zijn
 Strafwetboek en de bijzondere strafwetten:
o Diefstal is strafbaar
o Slagen en verwondingen toebrengen is strafbaar
o Het gebruik en verhandelen van illegale drugs is strafbaar

2) Formeel strafrecht of strafprocesrecht

 = beschrijft wie bevoegd is om over deze gedragingen te oordelen en op welke
manier, volgens welke procedure dat moet gebeuren
 Vooral in wetboek van strafvordering:
o Correctionele rechtbank is strikt genomen enkel bevoegd voor berechting
van wanbedrijven, maar heeft laatste tijd ingrijpende wijzigingen
ondergaan
o Als onderzoeksrechter zijn onderzoek afgesloten heeft wordt er gevorderd
voor een onderzoeksgerecht. Hier geen sprake van rechtstreekse
dagvaarding voor de rechter ten gronde
o Bij hof van assisen wordt schuldvraag beantwoord door een lekenjury

HET LEGALITEITSBEGINSEL

Art. 2 Sw.: bescherming individu


NULLUM CRIMEN SINE LEGE


Pagina 2 van 29

, = geen misdrijf zonder wet

 Een gedraging is maar strafbaar als ze in de wet beschreven staat
 In strafrecht geen ruimte voor vrije of analoge interpretatie als daardoor
toepassingsgebied vd wet uitgebreid wordt


NULLA POENA SINE LEGE
= geen straf zonder wet

 Strafrecht voorziet bepaalde sancties voor verschillende strafbare gedragingen
 Deze sancties moet de rechter toepassen, en hij moet binnen de door de strafwet
opgelegde grenzen blijven
 Niet toegestaan strenger te zijn dan wet voorziet, mag ook geen alternatieve
straffen toepassen die niet beschreven zijn in wet
 Rechter kan in het kader vd autonome probatiestraf, of opschorting of uitstel
onder voorwaarden, wel vrij probatievoorwaarden opleggen


GEVOLGEN LEGALITEITSBEGINSEL
 bronnen van het strafrecht = de wet
o gewoonte geen bron v strafrecht
 strikte interpretatie van de strafwet
o geen ruimte voor analoge of vrije interpretatie
 geen terugwerkende kracht
o enkel wet die op dat ogenblik bestaat kan toegepast worden op strafbare
gedragingen
 van toepassing op Belgisch grondgebied/Belgen in buitenland

2. BRONNEN VAN HET STRAFRECHT

 Wetgeving:
o internationaal: EVRM, BUPO
o nationaal: G.W., Sw. complementaire wetten, bijzondere strafwetten, …
 Rechtspraak: gezaghebbend (Hof van Cassatie)
o In specifieke zaken zal uitspraak vh Hof van Cassatie soms bindend zijn
 Rechtsleer: gezaghebbend

3. DE STRAFGERECHTEN: ORGANIGRAM

Zie handboek p30

4. WERKING IN DE TIJD: NIET-RETROACTIVITEIT VAN DE STRAFWET

Gevolgen van het legaliteitsbeginsel?

 niet-retroactiviteit van de strengere strafwet
o onmogelijk om feiten te bestraffen die op het ogenblik dat ze begaan
werden nog niet als misdrijf omschreven werden en dus niet strafbaar
waren
o uitzonderingen:
 beveiligingsmaatregelen
 tuchtmaatregelen
 interpretatieve wetten


Pagina 3 van 29