1 Introductie
1.1 Omschrijving van praktijkgericht onderzoek
Onderzoek = onszelf dagdagelijks vragen stellen en hier antwoorden op zoeken. Voorbeeld: een pasgeboren
baby stopt van alles in zijn mond om te achterhalen hoe iets smaakt.
Wetenschappelijk onderzoek onderscheidt zich van wetenschappelijk onderzoek door zijn doelgericht en
systematisch karakter om gegevens te verzamelen en te analyseren, om onderzoeksvragen te
beantwoorden.
Binnen wetenschappelijk onderzoek is er een (theoretisch) onderscheid tussen:
1. Fundamenteel onderzoek
DOEL: de algemene kennis over de werkelijkheid te vergroten. Men streeft hier naar kennis omwille
van kennis, zonder dat er een concrete toepassing in het vooruitzicht hoeft te zijn.
2. Praktijkgericht onderzoek
DOEL: om via kennis bijdragen aan de oplossing van een praktijkprobleem.
Het gaat dus om onderzoek dat vanuit het praktijkgebeuren start en waarbij kennis wordt
ontwikkeld die onmiddellijk kan vertaald worden en als dusdanig tot verbetering en innovatie in de
praktijk leidt. Het wordt bijvoorbeeld uitgevoerd wanneer professionals uit het werkveld meer zicht
willen krijgen op een praktijkthema of handvatten willen krijgen om hun professionele handelen te
verbeteren.
!! Ze zijn in die zin verschillend van elkaar dat ze vertrekken van een ander doel.
1.2 Nut van praktijkgericht onderzoek
PGO is een kernopdracht voor hogescholen. decreet 30/06/1994
De redenen hiervoor zijn:
via PGO band versterken tussen opleiding, werkveld en wetenschap
innovatie en expertise
professionalisering van medewerkers
kwaliteitsvolle onderwijs- en curriculumvernieuwing
sterk gevormde alumni
Aandacht voor onderzoek blijkt ook visie van hogeschool:
visie: door sterke verwevenheid van onderwijs, onderzoek, dienstverlening en beoefening van de
kunsten studenten, ... te laten groeien tot excellente professionals afleveren. vb: X-factor
specifiek voor SW noodzaak aan:
o Evidence Based Practice = gebruik maken van praktijken waarvan impact via
onderzoeksresultaten is aangetoond.
Belangen van EBP:
Kwalitatieve en effectieve zorg te leveren die een verschil maakt in
probleemsituaties
de schaarse middelen van de overheid en de belastingbetaler moeten goed
worden besteed.
1
, Signaleren (kerntaak) = het wijzen op lacunes in het beleid en sociale wantoestanden
aanklagen om de verbetering van de situatie van (potentiële) cliënten te realiseren.
Signaleren is op verschillende beleidsniveaus mogelijk:
binnen een team of organisatie of op Vlaams
Federaal of Europees niveau.
EBP en signaleren is onmogelijk zonder PGO
1.3 Competenties en attitudes onderzoekend handelen
Op hogeschoolniveau onderscheidt hogeschool PXL de volgende competenties onderzoekend handelen.
de student kan:
- niet vertrouwde complexe probleemsituaties zelfstandig definiëren en analyseren.
- geselecteerde methodes en hulpmiddelen innovatief aanwenden.
- relevante gegevens verzamelen, integreren, verwerken en evalueren.
- op basis van een gegevensverzameling en -analyse een zinvolle oplossing uitwerken voor de gestelde
probleemsituatie in een specifiek domein.
Concreet betekenen deze competenties en attitudes dat studenten die afstuderen in staat moeten zijn om
op zelfstandige basis (kleinschalig) praktijkgericht onderzoek te doen en over de sterktes en zwaktes van dit
onderzoek te reflecteren.
1.4 Literatuur- versus empirisch onderzoek
Literatuuronderzoek
o = methode om bestaande kennis over een onderwerp of probleemstelling te verzamelen.
grondig bestuderen en samenvatten van reeds bestaande literatuur overeen bepaald
onderwerp.
o Geen fase van dataverzameling
o Kritische bespreking van relevante bronnen (aangeven via APA)
Empirisch onderzoek
o = fase van dataverzameling en/of analyse.
Relevante bronnen zoeken/vinden:
‘slim’ zoeken
Zoek via zoektermen op goede plaatsen.
In vak- als wetenschappelijke literatuur
verschillende soorten van bronnen (boeken, tijdschriftartikels, webpagina’s …)
onderzoeksrapporten controleer de bruikbaarheid (recente, relevante en betrouwbaar)
2
, 1.5 Kwantitatief versus kwalitatief onderzoek
2 grondvormen van onderzoek => manieren van onderzoek
De wijze van gegevensverzameling en de bekomen gegevens verschillen:
Kwantitatief onderzoek (CIJFERMATIGE GEGEVENS) Kwalitatief onderzoek
o gebeurt bij een grote groep eenheden (grote o gebeurt bij een kleine groep eenheden (kleine
steekproeven) steekproeven)
o De dataverzameling gebeurt via een gestructureerde o Meestal gaat het om een kleine steekproef. De
of gestandaardiseerde methode dataverzameling gebeurt via een meetinstrument dat
Voorbeeld: via afname van een enquête. minder gestructureerd is.
Bekomen gegevens/data zijn kwantitatief: Voorbeeld: de interviewleidraad
cijfers/gegevens die naar cijfers kunnen worden bekomen gegevens/data zijn kwalitatief:
omgezet (=gecodeerd). gegevens in tekstformaat.
Als dusdanig kunnen dit soort van data Dit soort van gegevens kan niet statistisch
ingevoerd worden in een datamatrix en worden geanalyseerd, maar wordt
statistisch worden geanalyseerd. geanalyseerd door de informatie thematisch
samen te vatten.
1.6 Kennisgericht versus ontwerpend praktijkgericht onderzoek
Kennisgericht praktijkgericht onderzoek
o Leidt tot kennis en inzicht in het praktijkprobleem
o Vaak mondt dit uit in aanbevelingen om veranderingen door te voeren in de praktijk
Ontwerpend praktijkgericht onderzoek
o Leidt tot effectieve interventies in de praktijk die men test en bijstuurt
o Er gaat kennisgericht PGO aan vooraf
1.7 Stappen in praktijkgericht onderzoek
Tabel 1: Stappen in kennisgericht praktijkgericht onderzoek
Wat? Stappen in onderzoek
Oriënteren en richten 1. Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen
Plannen 2. Het plannen van het onderzoek
Verzamelen 3. Het verzamelen van de gegevens
Analyseren 4. De analyse van de gegevens
Rapporteren 5. Het rapporteren van het onderzoek
Tabel 2: Stappen in ontwerpend praktijkgericht onderzoek
Wat? Stappen in onderzoek Fase
Oriënteren en richten 1. Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen 1
Plannen 2. Het plannen van het onderzoek
Verzamelen 3. Het verzamelen van de gegevens
Analyseren 4. De analyse van de gegevens (om tot een ontwerp te komen)
Ontwerpen 5. Het in de praktijk brengen van het ontwerp 2
plannen 6. Het plannen van het onderzoek (om het ontwerp te evalueren)
Verzamelen 7. Het verzamelen van de gegevens (om het ontwerp te evalueren)
3
, Analyseren 8. De analyse van de gegevens (= de eigenlijke evaluatie van het
ontwerp)
Rapporteren 9. Het rapporteren van het onderzoek
Voor ontwerpend PGO zijn er 2 fases in het onderzoeksproces omdat de kennis die verzameld wordt ook in
de praktijk geëvalueerd en bijgestuurd wordt.
Fase 1 = kennisgerichte fase waarbij men tot een onderwerp komt.
Fase 2 = innovatiecyclus waarbij men het ontwerp in de praktijk uitvoert om het ontwerp eventueel
bij te sturen.
Het gaat vaak om een cyclisch proces waarbij de evaluatie van het initiële ontwerp (stap 8) tot bijsturing
ervan (en dus een herontwerp) leidt. Dit betekent dat in dit geval, na stap 8, stappen 5 t/m 8 opnieuw
worden doorlopen.
4
1.1 Omschrijving van praktijkgericht onderzoek
Onderzoek = onszelf dagdagelijks vragen stellen en hier antwoorden op zoeken. Voorbeeld: een pasgeboren
baby stopt van alles in zijn mond om te achterhalen hoe iets smaakt.
Wetenschappelijk onderzoek onderscheidt zich van wetenschappelijk onderzoek door zijn doelgericht en
systematisch karakter om gegevens te verzamelen en te analyseren, om onderzoeksvragen te
beantwoorden.
Binnen wetenschappelijk onderzoek is er een (theoretisch) onderscheid tussen:
1. Fundamenteel onderzoek
DOEL: de algemene kennis over de werkelijkheid te vergroten. Men streeft hier naar kennis omwille
van kennis, zonder dat er een concrete toepassing in het vooruitzicht hoeft te zijn.
2. Praktijkgericht onderzoek
DOEL: om via kennis bijdragen aan de oplossing van een praktijkprobleem.
Het gaat dus om onderzoek dat vanuit het praktijkgebeuren start en waarbij kennis wordt
ontwikkeld die onmiddellijk kan vertaald worden en als dusdanig tot verbetering en innovatie in de
praktijk leidt. Het wordt bijvoorbeeld uitgevoerd wanneer professionals uit het werkveld meer zicht
willen krijgen op een praktijkthema of handvatten willen krijgen om hun professionele handelen te
verbeteren.
!! Ze zijn in die zin verschillend van elkaar dat ze vertrekken van een ander doel.
1.2 Nut van praktijkgericht onderzoek
PGO is een kernopdracht voor hogescholen. decreet 30/06/1994
De redenen hiervoor zijn:
via PGO band versterken tussen opleiding, werkveld en wetenschap
innovatie en expertise
professionalisering van medewerkers
kwaliteitsvolle onderwijs- en curriculumvernieuwing
sterk gevormde alumni
Aandacht voor onderzoek blijkt ook visie van hogeschool:
visie: door sterke verwevenheid van onderwijs, onderzoek, dienstverlening en beoefening van de
kunsten studenten, ... te laten groeien tot excellente professionals afleveren. vb: X-factor
specifiek voor SW noodzaak aan:
o Evidence Based Practice = gebruik maken van praktijken waarvan impact via
onderzoeksresultaten is aangetoond.
Belangen van EBP:
Kwalitatieve en effectieve zorg te leveren die een verschil maakt in
probleemsituaties
de schaarse middelen van de overheid en de belastingbetaler moeten goed
worden besteed.
1
, Signaleren (kerntaak) = het wijzen op lacunes in het beleid en sociale wantoestanden
aanklagen om de verbetering van de situatie van (potentiële) cliënten te realiseren.
Signaleren is op verschillende beleidsniveaus mogelijk:
binnen een team of organisatie of op Vlaams
Federaal of Europees niveau.
EBP en signaleren is onmogelijk zonder PGO
1.3 Competenties en attitudes onderzoekend handelen
Op hogeschoolniveau onderscheidt hogeschool PXL de volgende competenties onderzoekend handelen.
de student kan:
- niet vertrouwde complexe probleemsituaties zelfstandig definiëren en analyseren.
- geselecteerde methodes en hulpmiddelen innovatief aanwenden.
- relevante gegevens verzamelen, integreren, verwerken en evalueren.
- op basis van een gegevensverzameling en -analyse een zinvolle oplossing uitwerken voor de gestelde
probleemsituatie in een specifiek domein.
Concreet betekenen deze competenties en attitudes dat studenten die afstuderen in staat moeten zijn om
op zelfstandige basis (kleinschalig) praktijkgericht onderzoek te doen en over de sterktes en zwaktes van dit
onderzoek te reflecteren.
1.4 Literatuur- versus empirisch onderzoek
Literatuuronderzoek
o = methode om bestaande kennis over een onderwerp of probleemstelling te verzamelen.
grondig bestuderen en samenvatten van reeds bestaande literatuur overeen bepaald
onderwerp.
o Geen fase van dataverzameling
o Kritische bespreking van relevante bronnen (aangeven via APA)
Empirisch onderzoek
o = fase van dataverzameling en/of analyse.
Relevante bronnen zoeken/vinden:
‘slim’ zoeken
Zoek via zoektermen op goede plaatsen.
In vak- als wetenschappelijke literatuur
verschillende soorten van bronnen (boeken, tijdschriftartikels, webpagina’s …)
onderzoeksrapporten controleer de bruikbaarheid (recente, relevante en betrouwbaar)
2
, 1.5 Kwantitatief versus kwalitatief onderzoek
2 grondvormen van onderzoek => manieren van onderzoek
De wijze van gegevensverzameling en de bekomen gegevens verschillen:
Kwantitatief onderzoek (CIJFERMATIGE GEGEVENS) Kwalitatief onderzoek
o gebeurt bij een grote groep eenheden (grote o gebeurt bij een kleine groep eenheden (kleine
steekproeven) steekproeven)
o De dataverzameling gebeurt via een gestructureerde o Meestal gaat het om een kleine steekproef. De
of gestandaardiseerde methode dataverzameling gebeurt via een meetinstrument dat
Voorbeeld: via afname van een enquête. minder gestructureerd is.
Bekomen gegevens/data zijn kwantitatief: Voorbeeld: de interviewleidraad
cijfers/gegevens die naar cijfers kunnen worden bekomen gegevens/data zijn kwalitatief:
omgezet (=gecodeerd). gegevens in tekstformaat.
Als dusdanig kunnen dit soort van data Dit soort van gegevens kan niet statistisch
ingevoerd worden in een datamatrix en worden geanalyseerd, maar wordt
statistisch worden geanalyseerd. geanalyseerd door de informatie thematisch
samen te vatten.
1.6 Kennisgericht versus ontwerpend praktijkgericht onderzoek
Kennisgericht praktijkgericht onderzoek
o Leidt tot kennis en inzicht in het praktijkprobleem
o Vaak mondt dit uit in aanbevelingen om veranderingen door te voeren in de praktijk
Ontwerpend praktijkgericht onderzoek
o Leidt tot effectieve interventies in de praktijk die men test en bijstuurt
o Er gaat kennisgericht PGO aan vooraf
1.7 Stappen in praktijkgericht onderzoek
Tabel 1: Stappen in kennisgericht praktijkgericht onderzoek
Wat? Stappen in onderzoek
Oriënteren en richten 1. Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen
Plannen 2. Het plannen van het onderzoek
Verzamelen 3. Het verzamelen van de gegevens
Analyseren 4. De analyse van de gegevens
Rapporteren 5. Het rapporteren van het onderzoek
Tabel 2: Stappen in ontwerpend praktijkgericht onderzoek
Wat? Stappen in onderzoek Fase
Oriënteren en richten 1. Het formuleren van de probleemstelling en de onderzoeksvragen 1
Plannen 2. Het plannen van het onderzoek
Verzamelen 3. Het verzamelen van de gegevens
Analyseren 4. De analyse van de gegevens (om tot een ontwerp te komen)
Ontwerpen 5. Het in de praktijk brengen van het ontwerp 2
plannen 6. Het plannen van het onderzoek (om het ontwerp te evalueren)
Verzamelen 7. Het verzamelen van de gegevens (om het ontwerp te evalueren)
3
, Analyseren 8. De analyse van de gegevens (= de eigenlijke evaluatie van het
ontwerp)
Rapporteren 9. Het rapporteren van het onderzoek
Voor ontwerpend PGO zijn er 2 fases in het onderzoeksproces omdat de kennis die verzameld wordt ook in
de praktijk geëvalueerd en bijgestuurd wordt.
Fase 1 = kennisgerichte fase waarbij men tot een onderwerp komt.
Fase 2 = innovatiecyclus waarbij men het ontwerp in de praktijk uitvoert om het ontwerp eventueel
bij te sturen.
Het gaat vaak om een cyclisch proces waarbij de evaluatie van het initiële ontwerp (stap 8) tot bijsturing
ervan (en dus een herontwerp) leidt. Dit betekent dat in dit geval, na stap 8, stappen 5 t/m 8 opnieuw
worden doorlopen.
4
