Volledige samenvatting Sociaal Recht 2

Sociaal Recht 2 – sociale zekerheid voor WN’s

Hoofdstuk 1: Sociale zekerheid in het algemeen
Afkortingen:
RSVZ = Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen
RSZ = Rijksdienst voor sociale zekerheid
ZIV = Ziekte- en invaliditeitsverzekering

Wat is sociale zekerheid
Sociale zekerheid / sociale verzekeringen (1e vangnet)
= geheel van maatregelen en instellingen met als doel voor elke burger voldoende bestaansmiddelen
waarborgen wanneer zijn bestaanszekerheid wordt bedreigd door bepaalde risico’s.
 Dit is een eerste vangnet indien je niet kan werken
Hieronder valt o.a. gezondheidszorg, economisch beleid, defensiepolitiek, onderwijs, ...
Het bevat overheidsmaatregelen die de maatschappelijke zekerheid en veiligheid van burgers op het
oog hebben.

Traditionele takken die onder sociale zekerheid vallen  SOORTEN SOCIALE VERZEKERINGEN
WERKNEMERS  7 takken ZELFSTANDIGEN  5 takken
 Ziekte- en invaliditeitsverzekering  Geneeskundige verzorging,
 Rust- en overlevingspensioen arbeidsongeschiktheid en invaliditeit
 Gezinsbijslag  Moederschapsverzekering
 Werkloosheidsverzekering  Gezinsbijslag
 Professionele risico’s bestaande uit  Pensioen
o Arbeidsongevallenverzekering  Faillissement
o Beroepsverzekering (vb: lawaai
tijdens werk waardoor je doof
bent)
 Jaarlijkse vakantie (behandelen we niet
dit jaar)


Wat is sociale bijstand
Sociale bijstand (2de vangnet)
Dit biedt een bestaansminimum aan wie door de mazen van het net valt van de sociale zekerheid.
 indien je niet voldoet aan de voorwaarden van sociale zekerheid, dan kan je beroep doen op
sociale bijstand
Wat valt hieronder:
 Maatschappelijke integratie en dienstverlening
 Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
 Vlaamse sociale bescherming
 Tegemoetkomingen aan mensen met een beperking




Sociale risico’s die bestaanszekerheid kunnen aantasten

Pagina 1 van 61

,Er zijn 2 manieren:
 Bij inkomensvermindering  sociaal risico kan tot gevolg hebben dat je je arbeidsinkomen
geheel/gedeeltelijk wegvalt
o Komt voor na een ongeval, zwangerschap, ziekte, werkloosheid, ouderdom
 Bij uitgavensvermeerdering  sociaal risico kan tot gevolg hebben dat het inkomen
onverwachts wordt aangetast.
o Komt voor bij medische kosten en opvoeden van kinderen: deze kosten worden
gedeeltelijk opgevangen

1.2 Geschiedenis van de Belgische sociale zekerheid
Middeleeuwen:
 Standenmaatschappij  armoede = straf van God, dit wordt niet gezien als sociaal probleem
 Oplossing:
o Liefdadigheid
o Steun van familie
o Gilden (huidige vakbonden, belangenorganisatie van en voor mensen met hetzelfde
beroep, vorm van sociale zekerheid bij werkloosheid en overlijden)
e
Midden 19 eeuw
 Voedselcrisis, stijgende voedselprijzen
 Teloorgang huisnijverheid door opkomst fabrieken

Industriële Revolutie:
 Kinderarbeid: veel onveiligheid en slechte omstandigheden, ...
 Deze situatie verkrijgen we indien we geen sociale zekerheid hebben!!
 Ontstaan eerste vakbonden

Coalitieverbod (1791-1866)
 = verbod om samen te komen als werknemers
 Maatschappijen van onderlinge bijstand worden gedoogd omwille van armoede
 1842: eerste vakbond

Werkmansboekje = boek dat alle werknemers moesten hebben. Dit nam je mee op de eerste
werkdag en kreeg je terug als je stopte met daar te werken. Ondertussen kon de WG hier zaken in
schrijven tijdens de tewerkstellingsperiode. Om ergens anders te gaan werken, moest je dit boekje
opnieuw afgeven zodat de nieuwe WG kon lezen waar je gewerkt had en hoe je dit deed. Dit was
geen goed systeem want de WG kon schrijven wat hij wou.

1886 Eerste sociale maatregelen na grote sociale onrust  WG moeten WN in geld uitbetalen
1901 Ghent Stystem = er is een tussenniveau tussen de overheid en de sociaal verzekerde zelf,
namelijk de vakbonden.
 uitkeringen worden niet rechtstreeks betaald door de overheid, maar door de
vakbond als tussenpersoon
1944 Sociale zekerheid is een noodzakelijke basis voor vrede op LT.
Henri  zonder sociale zekerheid is er sociale onrust (stakingen, betogingen, ...
Fuss  Ontwerp van Overeenkomst tot Sociale Solidariteit
o Vrucht van geheim overleg tussen WN en WG om ideeën uit te wisselen
om het economisch sociaal leven na de oorlog terug op gang te krijgen

Pagina 2 van 61

, o Systeem van verplichte sociale verzekering voor ALLE WN’s
o 5 sectoren toen:
 Rust- en overlevingspensioen
 ZIV
 Werkloosheid
 Gezinsbijslagen
 Jaarlijkse vakantie
 Inning bijdragen door nationale reparitiefonds (latere RSZ)
o Globale bijdrage van 23.05 (8% ten laste van de WN  is nu 13.07%!)
 Optrekken uitkeringen tot redelijk niveau
o Bij arbeidsongeschiktheid: 60% van het loon, verminderd tot 50% na 1
jaar
o Gezondheidszorgen werden uitgebreid tot gezinsleden
Pensioenen werden opgetrokken tot 50% van het gemiddeld loon
Na  Verandering visie op de taak van de sociale zekerheid  van bestrijding armoede
1945 naar behoud welvaartsniveau.
 Sociale uitkering wijzigen van éénzelfde bedrag naar percentage van het eigen
loon
 Pensioenstelsel
o Van kapitalisatie naar repartitie
 Kapitalisatie = pensioensbijdrage op een eigen rekening zetten en
dan krijg je dit als je op pensioen gaat.  je spaart voor jezelf!
(houd risico’s in bij bv een beurscrash, je hebt dan geen pensioen
als de beurs crasht).
 Repartitiesysteem = WN van dit moment betalen een bijdrage in
een pot en deze wordt nu gebruikt voor gepensioneerden. Je
spaart niet voor jezelf, er is een herverdeling.

ZIV: afspraken over tarieven van artsen omdat er een terugbetaling aan vast hangt.
Artsen kunnen zelf kiezen wat ze vragen om te betalen, de terugbetaling van het
ziekenfonds blijft €25 ongeacht wat de patiënt betaald bij de arts.
1952 Algemene koppeling van de lonen en uitkeringen aan de consumptieprijsindex
 om de zoveel tijd worden de lonen automatisch geïndexeerd bij inflatie
 ! dit is enkel in België, in onze buurlanden kennen ze dit NIET
1994 Invoering Bijzondere Bijdrage voor Sociale Zekerheid (BBSZ)
2012  Niveau van loonplafond daalt
 Niveau van het percentage daalt
 als je langer werkloos bent, dan val je op een vaste uitkering
2019  Taks shift: taxering verleggen  arbeid goedkoper maken en het geld ergens
anders vandaan halen
 door de taxen te verhogen op bepaalde producten, kan je de taks op arbeid
verminderen
1.3 Kenmerken
1) Solidariteit
 Centraal begrip in ons sociale zekerheidssysteem

Pagina 3 van 61

, o Tussen werkenden en werklozen
o Tussen jongeren en ouderen
o Tussen gezonden en zieken
o Tussen mensen met en mensen zonder inkomen
o Tussen mensen met en zonder kinderen
 Financiering via bijdragen op het loon van WN’s
 Wordt gewaarborgd door:
o WN betalen bijdragen in verhouding tot hun loon
o Financiering door de gemeenschap
o Sociale partners beslissen mee over het systeem

2) Verplicht karakter
 Sociale verzekeringen zijn verplicht
o Er is geen keuze om al dan niet deel te nemen aan sociale verzekeringen & enkel
persoonlijke verzekeringen te nemen  DIT GAAT NIET
o Je kan ook NIET kiezen om geen bijdrage te betalen aan de takken die je niet nodig
zou hebben  JE BETAALD VOOR ALLE TAKKEN VERPLICHT

1.4 stelsels van sociale zekerheid (3)
1) Stelsel van loontrekkenden
 algemeen stelsel
o bescherming voor alle klassieke takken
 bijzondere stelsels
o specifieke stelsels voor mijnwerkers en zeelieden
 aanvullende sociale zekerheid/bestaanszekerheid
o sectorale / ondernemingsstelsel

2) Stelsel van zelfstandigen
 Verzekering voor 5 takken  ZZN moeten zelf bijdragen betalen
o Geneeskundige verzorging, arbeidsongeschiktheid en invaliditeit
o Moederschapsverzekering
o Gezinsbijslag
o Pensioen
o Faillissement
 Aansluiting en bijdragebetaling via sociale verzekeringsfondsen voor ZN onder toezicht vna
RSVZ

3) Stelsels voor ambtenaren
 Plaatselijke en provinciale overheden via RSZ
 Andere ambtenaren: rechtstreeks verzekerd via tewerkstellende overheid zelf
 Zijn wel via algemeen stelsel van de loontrekkenden verzekerd voor gezondheidszorg




1.5 Structuur van sociale zekerheid
 De RSZ wordt gefinancierd door de WN en WG bijdragen + door de overheid
 RSZ verdeelt dit geld onder 6 takken van sociale zekerheid.

Pagina 4 van 61