WEEK 1 Staatsrecht
Extra:
Van een ongeschreven staatsrechtelijke regel is sprake als een gewoonte of bestendige praktijk ook als rechtens
juist en geboden wordt beschouwd door de actoren en algemeen wordt erkend als essentiële staatsrechtelijke
regel en niet als een meer veranderlijke praktijk. Naast een gewoonte moet er dus sprake zijn van algemene
rechtsovertuiging dat het gedrag ook juridisch vereist is. Voorbeelden zijn de vertrouwensregel (een
regering/minister het vertrouwen van de staten-generaal dient te hebben) en dat de Tweede Kamer niet twee
keer na elkaar wordt ontbonden over dezelfde kwesties en dat dientengevolge na de eerste ontbinding de
meerderheidswil doorslaggevend is.
Vraag 1
Sinds 2022 opent de Nederlandse Grondwet met een algemene bepaling, waarin staat dat de
grondrechten en de democratische rechtsstaat waarborgt.
a. Uit welke elementen bestaat volgens de regering de ‘democratische rechtsstaat’?
Het democratieprincipe, de rechtsstatelijkheid en de grondrechten.
• Legaliteitsbeginsel o Overheid mag alleen handelen als er daarvoor een wettelijke
bevoegdheid is
• Machtenscheiding / -spreiding o Wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht o
Voorkomt machtsmisbruik
o Moet ervoor zorgen dat die machten niet in één hand komen
• Onafhankelijke rechtspraak
• Bescherming fundamentele rechten
• Democratie
o Democratie is geen rechtsstatelijke eis, maar het gaat meestal wel hand in hand. Sterk
verbonden met rechtsstatelijk element
Art 81 Gw<- bepaalt wat wet in formele zin; democratische legitimatie: Staten-Generaal en regering
Art 120 afgeschaft moet worden? Want eigenlijk moet een rechter toch wel wifz toetsen aan
verdragsbepalingen, maar niet Gw
Democratie is niet los te zien van een rechtsstaat aangezien niet aan de criteria is voldaan.
b. Voldeed Nederland vóórdat de algemene bepaling in werking trad aan de democratisch-
rechtsstatelijk eisen die de regering noemt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is de bepaling
dan voorgesteld?
Ja, Nederland voldeed vóórdat deze bepaling in werking trad aan de democratischrechtsstatelijke
eisen. De democratie, de rechtsstaat en de grondrechten zijn de kernbeginselen waarop onze
staat gevestigd is. Toch worden deze kernbeginselen niet expliciet genoemd in onze Grondwet,
evenmin als de waarborgfunctie die de Grondwet heeft ten aanzien van deze kernbeginselen. Het
wordt als een gemis ervaren dat de Grondwet deze drie kernbeginselen niet met zoveel woorden
vastlegt.
De regering beoogt met de algemene bepaling te expliciteren dat de Grondwet de democratie, de
rechtsstaat en de grondrechten waarborgt. Dit doet recht aan de gedachte dat het bij deze
kernbeginselen niet alleen om een abstract idee gaat die is af te leiden uit de Grondwet als
geheel maar om kernbeginselen waarop de Nederlandse democratische rechtstaat is gebaseerd
en die als zodanig het waard zijn om vast te leggen.
1
Extra:
Van een ongeschreven staatsrechtelijke regel is sprake als een gewoonte of bestendige praktijk ook als rechtens
juist en geboden wordt beschouwd door de actoren en algemeen wordt erkend als essentiële staatsrechtelijke
regel en niet als een meer veranderlijke praktijk. Naast een gewoonte moet er dus sprake zijn van algemene
rechtsovertuiging dat het gedrag ook juridisch vereist is. Voorbeelden zijn de vertrouwensregel (een
regering/minister het vertrouwen van de staten-generaal dient te hebben) en dat de Tweede Kamer niet twee
keer na elkaar wordt ontbonden over dezelfde kwesties en dat dientengevolge na de eerste ontbinding de
meerderheidswil doorslaggevend is.
Vraag 1
Sinds 2022 opent de Nederlandse Grondwet met een algemene bepaling, waarin staat dat de
grondrechten en de democratische rechtsstaat waarborgt.
a. Uit welke elementen bestaat volgens de regering de ‘democratische rechtsstaat’?
Het democratieprincipe, de rechtsstatelijkheid en de grondrechten.
• Legaliteitsbeginsel o Overheid mag alleen handelen als er daarvoor een wettelijke
bevoegdheid is
• Machtenscheiding / -spreiding o Wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht o
Voorkomt machtsmisbruik
o Moet ervoor zorgen dat die machten niet in één hand komen
• Onafhankelijke rechtspraak
• Bescherming fundamentele rechten
• Democratie
o Democratie is geen rechtsstatelijke eis, maar het gaat meestal wel hand in hand. Sterk
verbonden met rechtsstatelijk element
Art 81 Gw<- bepaalt wat wet in formele zin; democratische legitimatie: Staten-Generaal en regering
Art 120 afgeschaft moet worden? Want eigenlijk moet een rechter toch wel wifz toetsen aan
verdragsbepalingen, maar niet Gw
Democratie is niet los te zien van een rechtsstaat aangezien niet aan de criteria is voldaan.
b. Voldeed Nederland vóórdat de algemene bepaling in werking trad aan de democratisch-
rechtsstatelijk eisen die de regering noemt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is de bepaling
dan voorgesteld?
Ja, Nederland voldeed vóórdat deze bepaling in werking trad aan de democratischrechtsstatelijke
eisen. De democratie, de rechtsstaat en de grondrechten zijn de kernbeginselen waarop onze
staat gevestigd is. Toch worden deze kernbeginselen niet expliciet genoemd in onze Grondwet,
evenmin als de waarborgfunctie die de Grondwet heeft ten aanzien van deze kernbeginselen. Het
wordt als een gemis ervaren dat de Grondwet deze drie kernbeginselen niet met zoveel woorden
vastlegt.
De regering beoogt met de algemene bepaling te expliciteren dat de Grondwet de democratie, de
rechtsstaat en de grondrechten waarborgt. Dit doet recht aan de gedachte dat het bij deze
kernbeginselen niet alleen om een abstract idee gaat die is af te leiden uit de Grondwet als
geheel maar om kernbeginselen waarop de Nederlandse democratische rechtstaat is gebaseerd
en die als zodanig het waard zijn om vast te leggen.
1
