Samenvatting pedagogiek 2.4
Cyclisch onderwijs ontwerpen
Hoofdstuk 2 Zelf onderwijs ontwerpen
Opbrengstgericht werken en handelingsgericht werken zijn beide een systematische manier van doelgericht
werken aan het leren en de ontwikkeling van kinderen.
Opbrengstgericht werken (OGW)
OGW is gericht op het realiseren van optimale leer- en
ontwikkelopbrengsten bij leerlingen. In de praktijk zie je
dat door hoge scores op taal- en rekentoetsen. Het
uitgangspunt is: werken vanuit doelstellingen die
gebaseerd zijn op de uitkomsten van
metingen/toetsgegevens, leidend tot maximale prestaties
van leerlingen. Hierbij is de rol van meetgegevens
belangrijk. Deze manier van opbrengstgericht werken
gebeurt aan de hand van de ‘regulatieve cyclus’. Hierbij
staat het werken vanuit meetgegevens centraal als
startpunt voor het formuleren van doelen.
Handelingsgericht werken (HGW)
HGW is een cyclische werkwijze, bedoeld om elke leerling zo goed mogelijk onderwijs en begeleiding te bieden.
Zeven uitgangspunten:
- Onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal
- Afstemming en wisselwerking tussen betrokken partijen is belangrijk
- Leerkrachten maken in HGW het verschil
- Positieve aspecten spelen een belangrijke rol
- Constructieve samenwerking is belangrijk
- Werkwijze is systematisch, stapsgewijs en
transparant
De doelen die gesteld worden, zijn op korte en
lange termijn. Afstemming en constructieve
samenwerking spelen een belangrijke rol.
Overeenkomsten en verschillen
Overeenkomsten:
- Belang van de leerkracht, sturende en
betekenisvolle rol die de leerkracht heeft
in het leren en ontwikkelen, en dat de
leerkracht het verschil maakt voor de
leerling.
- Systematisch, methodisch wordt gewerkt
vanuit een cyclus
- Uitgaan van doelgericht werken en het
belang van het stellen van goede,
transparante doelen
- Streven een goede ontwikkeling van leerlingen na en bieden
handvatten voor leerkrachten om hier vorm aan te geven.
Verschillen:
- OGW-focus op het eindresultaat. HGW nadruk op de
behoeften van leerlingen in combinatie met kerndoelen
- HGW meer aandacht aan leren, werkhouding en sociaal-
emotionele ontwikkeling. OGW-leeruitkomsten meer
aandacht krijgt
Opbrengstgericht onderwijs ontwerpen
De modellen voor OGW zijn gericht op de analyse van gegevens en
het opstellen van plannen voor een langere periode. Als je als
leerkracht zelf lessen ontwerpt, is het belangrijk dat je dat doet op
,een opbrengstgerichte manier, dat wil zeggen met veel aandacht voor de doelen, gekoppeld aan de gewenste
opbrengsten.
Om passend onderwijs te kunnen ontwerpen, kun je het volgende doen:
- Bekijk de prestaties
- Observeer leerlingen tijdens de les, instructie en het
zelfstandig werken
- Voer gesprekken met leerlingen
Op basis van extra (toets)gegevens kunnen passende doelen voor
de komende tijd worden opgesteld. Van de leerkracht wordt verwacht
dat je leerdoelen per les stelt en op basis van deze doelen
leerprocessen op gang brengt, rekening houdend met de
verschillende onderwijsbehoeften.
Langere en korte(re) termijn
Scholen zouden niet genoodzaakt moeten zijn een keuze te maken
tussen OGW en HGW. Deze laten zich goed verenigen, omdat ze
ingezet kunnen worden voor verschillende tijdspannen. HGW kan
ingezet worden voor de lange termijn en OGW voor de korte termijn.
Stappen van opbrengstgericht onderwijs ontwerpen
- Doelen stellen
Je gaat na welke doelen je beoogt met de te ontwerpen leeractiviteit. Hierbij houd je rekening met het beginniveau
van de leerlingen en ga je tevens na of het wenselijk is om in de doelen te differentiëren.
- Leeractiviteit ontwerpen
Je gaat leeractiviteit kiezen of ontwerpen, passend bij de doelen. Je kiest activiteiten die de leerlingen maximaal
uitdagen om actief te leren.
- Leeractiviteiten organiseren
Deze stap heeft veel te maken met klassenmanagement.
- Leeractiviteiten begeleiden
Je kunt hier als leerkracht verschil maken tussen diepgaand of oppervlakkig leren van je leerlingen. Belangrijk is
dat je je leerlingen goed kunt motiveren en
stimuleren om goed aan de slag te gaan en
te blijven. Bespreek de doelen met de
leerlingen. Kom tegemoet aan de
onderwijsbehoeften van leerlingen.
- Onderwijs evalueren
Je gaat na of de doelen die je gesteld had,
bereikt zijn door de leerlingen. Evalueren
zorgt ervoor dat je goed in beeld hebt hoe
de leerlingen ervoor staan.
Hoofdstuk 3 Doelen stellen
Activiteitgericht onderwijs versus doelgericht onderwijs
Om tot goede doelen te kunnen komen, is het belangrijk dat je beschikt over een kader waarin de doelen in
samenhang staan beschreven. Bij het kiezen van leeractiviteiten is deze vraag soms een belangrijk leidraad: ‘Wat
vinden leerlingen leuk?’ Het antwoord op die vraag kan al snel leiden tot activiteitgericht onderwijs i.p.v.
doelgericht onderwijs. Bij activiteitgericht ligt het accent op ‘leuke activiteiten’ en op de vraag of leerlingen goed
bezig zijn en gemotiveerd zijn. Bij doelgericht ligt het accent op het behalen van belangrijke doelen door de
leerlingen. Het houdt in dat je op grond van de leerdoelen passende activiteiten selecteert of ontwerpt, en dat je
na de activiteit nagaat of de beoogde resultaten zijn bereikt.
Nadelen activiteitgericht onderwijs:
- Minder inhoudelijke feedback - In de ‘maakstand’ i.p.v. ‘leerstand’
- Afraffelen, afkijken en oppervlakkig leren - Eigen leerproces niet monitoren
- Minder conceptuele kennis en meer oppervlakkige kennis
Een doel is ‘datgene wat je wilt bereiken.’
Leerdoel: datgene wat je op korte termijn met een bepaalde leeractiviteit wilt bereiken
Onderwijsdoel: datgene wat je op langere termijn wil bereiken met je onderwijs
, Niveaus voor het stellen van opbrengstgerichte doelen:
- Schoolniveau - Bouwniveau
- Groepsniveau of van de individuele leerling
Doelen op schoolniveau zijn langetermijndoelen. Op bouwniveau wordt gewerkt vanuit middellangetermijndoelen,
terwijl de leerkracht zich dagelijks richt op kortetermijndoelen voor zijn onderwijsleeractiviteiten. Voor leerkrachten
is het belangrijk om zicht te hebben op datgene wat
leerlingen moeten leren in een bepaalde periode. Idealiter
selecteren leerkrachten leeractiviteiten die passen bij de
doelen voor een bepaalde les of lessenserie. Hierbij houdt
de leerkracht rekening met de gewenste opbrengsten aan
het einde van de les of lessenserie en houdt hij de
leerlijnen goed in de gaten door het leerproces te
monitoren en te voorzien van feedback.
Leerlijnen als input voor doelen
Leerlijnen zijn concretiseringen van leerplannen en
bevatten een inhoudslijn met onderwijsinhouden die
achtereenvolgens aan de orde komen. Bij leerlijnen
vormen de doelen een logische sequentie die aansluit bij de
opeenvolgende lessen van een leerkracht. Voor inzichtdoelen
zijn geen leerlijnen beschikbaar.
Gegevens als input voor doelen
Soms is er een aanleiding om beter te kijken naar gegevens
over de leerlingen en over diens ontwikkeling. Er wordt vaak
twee keer per jaar, door de ib’er, analyses gemaakt uit het
leerlingvolgsysteem. Dit is een totaaloverzicht met resultaten uit
toetsen, observaties en evaluaties van werk.
Verschillende soorten doelen formuleren
Cyclisch onderwijs ontwerpen
Hoofdstuk 2 Zelf onderwijs ontwerpen
Opbrengstgericht werken en handelingsgericht werken zijn beide een systematische manier van doelgericht
werken aan het leren en de ontwikkeling van kinderen.
Opbrengstgericht werken (OGW)
OGW is gericht op het realiseren van optimale leer- en
ontwikkelopbrengsten bij leerlingen. In de praktijk zie je
dat door hoge scores op taal- en rekentoetsen. Het
uitgangspunt is: werken vanuit doelstellingen die
gebaseerd zijn op de uitkomsten van
metingen/toetsgegevens, leidend tot maximale prestaties
van leerlingen. Hierbij is de rol van meetgegevens
belangrijk. Deze manier van opbrengstgericht werken
gebeurt aan de hand van de ‘regulatieve cyclus’. Hierbij
staat het werken vanuit meetgegevens centraal als
startpunt voor het formuleren van doelen.
Handelingsgericht werken (HGW)
HGW is een cyclische werkwijze, bedoeld om elke leerling zo goed mogelijk onderwijs en begeleiding te bieden.
Zeven uitgangspunten:
- Onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal
- Afstemming en wisselwerking tussen betrokken partijen is belangrijk
- Leerkrachten maken in HGW het verschil
- Positieve aspecten spelen een belangrijke rol
- Constructieve samenwerking is belangrijk
- Werkwijze is systematisch, stapsgewijs en
transparant
De doelen die gesteld worden, zijn op korte en
lange termijn. Afstemming en constructieve
samenwerking spelen een belangrijke rol.
Overeenkomsten en verschillen
Overeenkomsten:
- Belang van de leerkracht, sturende en
betekenisvolle rol die de leerkracht heeft
in het leren en ontwikkelen, en dat de
leerkracht het verschil maakt voor de
leerling.
- Systematisch, methodisch wordt gewerkt
vanuit een cyclus
- Uitgaan van doelgericht werken en het
belang van het stellen van goede,
transparante doelen
- Streven een goede ontwikkeling van leerlingen na en bieden
handvatten voor leerkrachten om hier vorm aan te geven.
Verschillen:
- OGW-focus op het eindresultaat. HGW nadruk op de
behoeften van leerlingen in combinatie met kerndoelen
- HGW meer aandacht aan leren, werkhouding en sociaal-
emotionele ontwikkeling. OGW-leeruitkomsten meer
aandacht krijgt
Opbrengstgericht onderwijs ontwerpen
De modellen voor OGW zijn gericht op de analyse van gegevens en
het opstellen van plannen voor een langere periode. Als je als
leerkracht zelf lessen ontwerpt, is het belangrijk dat je dat doet op
,een opbrengstgerichte manier, dat wil zeggen met veel aandacht voor de doelen, gekoppeld aan de gewenste
opbrengsten.
Om passend onderwijs te kunnen ontwerpen, kun je het volgende doen:
- Bekijk de prestaties
- Observeer leerlingen tijdens de les, instructie en het
zelfstandig werken
- Voer gesprekken met leerlingen
Op basis van extra (toets)gegevens kunnen passende doelen voor
de komende tijd worden opgesteld. Van de leerkracht wordt verwacht
dat je leerdoelen per les stelt en op basis van deze doelen
leerprocessen op gang brengt, rekening houdend met de
verschillende onderwijsbehoeften.
Langere en korte(re) termijn
Scholen zouden niet genoodzaakt moeten zijn een keuze te maken
tussen OGW en HGW. Deze laten zich goed verenigen, omdat ze
ingezet kunnen worden voor verschillende tijdspannen. HGW kan
ingezet worden voor de lange termijn en OGW voor de korte termijn.
Stappen van opbrengstgericht onderwijs ontwerpen
- Doelen stellen
Je gaat na welke doelen je beoogt met de te ontwerpen leeractiviteit. Hierbij houd je rekening met het beginniveau
van de leerlingen en ga je tevens na of het wenselijk is om in de doelen te differentiëren.
- Leeractiviteit ontwerpen
Je gaat leeractiviteit kiezen of ontwerpen, passend bij de doelen. Je kiest activiteiten die de leerlingen maximaal
uitdagen om actief te leren.
- Leeractiviteiten organiseren
Deze stap heeft veel te maken met klassenmanagement.
- Leeractiviteiten begeleiden
Je kunt hier als leerkracht verschil maken tussen diepgaand of oppervlakkig leren van je leerlingen. Belangrijk is
dat je je leerlingen goed kunt motiveren en
stimuleren om goed aan de slag te gaan en
te blijven. Bespreek de doelen met de
leerlingen. Kom tegemoet aan de
onderwijsbehoeften van leerlingen.
- Onderwijs evalueren
Je gaat na of de doelen die je gesteld had,
bereikt zijn door de leerlingen. Evalueren
zorgt ervoor dat je goed in beeld hebt hoe
de leerlingen ervoor staan.
Hoofdstuk 3 Doelen stellen
Activiteitgericht onderwijs versus doelgericht onderwijs
Om tot goede doelen te kunnen komen, is het belangrijk dat je beschikt over een kader waarin de doelen in
samenhang staan beschreven. Bij het kiezen van leeractiviteiten is deze vraag soms een belangrijk leidraad: ‘Wat
vinden leerlingen leuk?’ Het antwoord op die vraag kan al snel leiden tot activiteitgericht onderwijs i.p.v.
doelgericht onderwijs. Bij activiteitgericht ligt het accent op ‘leuke activiteiten’ en op de vraag of leerlingen goed
bezig zijn en gemotiveerd zijn. Bij doelgericht ligt het accent op het behalen van belangrijke doelen door de
leerlingen. Het houdt in dat je op grond van de leerdoelen passende activiteiten selecteert of ontwerpt, en dat je
na de activiteit nagaat of de beoogde resultaten zijn bereikt.
Nadelen activiteitgericht onderwijs:
- Minder inhoudelijke feedback - In de ‘maakstand’ i.p.v. ‘leerstand’
- Afraffelen, afkijken en oppervlakkig leren - Eigen leerproces niet monitoren
- Minder conceptuele kennis en meer oppervlakkige kennis
Een doel is ‘datgene wat je wilt bereiken.’
Leerdoel: datgene wat je op korte termijn met een bepaalde leeractiviteit wilt bereiken
Onderwijsdoel: datgene wat je op langere termijn wil bereiken met je onderwijs
, Niveaus voor het stellen van opbrengstgerichte doelen:
- Schoolniveau - Bouwniveau
- Groepsniveau of van de individuele leerling
Doelen op schoolniveau zijn langetermijndoelen. Op bouwniveau wordt gewerkt vanuit middellangetermijndoelen,
terwijl de leerkracht zich dagelijks richt op kortetermijndoelen voor zijn onderwijsleeractiviteiten. Voor leerkrachten
is het belangrijk om zicht te hebben op datgene wat
leerlingen moeten leren in een bepaalde periode. Idealiter
selecteren leerkrachten leeractiviteiten die passen bij de
doelen voor een bepaalde les of lessenserie. Hierbij houdt
de leerkracht rekening met de gewenste opbrengsten aan
het einde van de les of lessenserie en houdt hij de
leerlijnen goed in de gaten door het leerproces te
monitoren en te voorzien van feedback.
Leerlijnen als input voor doelen
Leerlijnen zijn concretiseringen van leerplannen en
bevatten een inhoudslijn met onderwijsinhouden die
achtereenvolgens aan de orde komen. Bij leerlijnen
vormen de doelen een logische sequentie die aansluit bij de
opeenvolgende lessen van een leerkracht. Voor inzichtdoelen
zijn geen leerlijnen beschikbaar.
Gegevens als input voor doelen
Soms is er een aanleiding om beter te kijken naar gegevens
over de leerlingen en over diens ontwikkeling. Er wordt vaak
twee keer per jaar, door de ib’er, analyses gemaakt uit het
leerlingvolgsysteem. Dit is een totaaloverzicht met resultaten uit
toetsen, observaties en evaluaties van werk.
Verschillende soorten doelen formuleren
