INLEIDING KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE
1. Wat is klinische neuropsychologie?
Klinische neuropsychologie: de psychologie waarin de relatie tussen
hersenstoornissen en gedrag bestudeerd wordt
Neuropsychologie: De psychologie die de relaties tussen hersenen en gedrag
onderzoekt zowel bij intacte als bij beschadigde individuen
Snelle ontwikkeling: we leven langer → moeten leren leven met allerlei stoornissen
→ veel belang aan mobiliteit → levenskwaliteit wordt belangrijker geacht →
vergrijzing → hersenletsels, dementie
2. Werkvelden
Somatische, geestelijke gezondheidszorg en ouderenzorg
Patiëntgroepen:
- Aangeboren en niet-aangeboren hersenletsels
- zuurstofgebrek
- ruimte-innemende processen
- CVA
- traumatische hersenletsels
- Progressieve aandoeningen
eerst milde symptomen → klachten nemen steeds meer toe (kan leiden tot overlijden)
- MS
- Parkinson
- Dementie
- Psychiatrische beelden (ADHD, Schizofrenie)
3. Big Five
1) Analyseren gestoorde en intacte gedragsmogelijkheden
- ook kijken naar wat wel goed ging → beeld op differentiaal diagnostiek
→ sterktes inzetten in revalidatie
2) Consequenties dagelijks leven
- personaliseren want gevolgen voor dagelijks leven zijn voor iedereen
verschillend (bv. pink kwijt voor gewone persoon vs. pianist)
3) Relatie met hersenstoornis
- beelden helpen ons maar vertaalslag van de beelden naar het
dagelijks leven is vooral van belang
4) Bestuderen veranderlijkheid
- juiste schets van toekomst en op welke termijn: persoon voorbereiden
op wat toekomst gaat brengen
1
, 5) Behandeling en begeleiding
- operatie, medicatie maar ook accepteren van, begrijpen wat er aan de
hand is → revalidatie is intensief → mensen blijven motiveren en
omgeving betrekken)
4. Lokalisatie
Brodmann: functieanalyse: elke functie link met hersengebied
- functiestoornis → klinische neuropsychologie
- vooruitgang sinds wereldoorlog: gewonde soldaten met schotwonden in hoofd
Luria: hersenen één complex functioneel systeem
- hersenen zijn plastisch → op zoek naar andere route om toch gedrag te
stellen → brein zit vol netwerken, systemen, banen
- functie kan overgenomen worden door ander systeem: niet altijd efficiënt
maar zorgt wel voor oplossing
5. Veel gemaakte fouten
- Symptoom bewijs voor oorzaak
- persevereren: blijven hangen in een reeds gestelde handeling en hier
niet meer uit geraken
- Meting heeft een vaststaande betekenis
- bv. slechte resultaten op geheugen test ≠ geheugenstoornis
- kan ook gelinkt worden aan aandacht
- verschillende hypothesen
- Subjectieve cliëntgegevens betrouwbaar functiestoornis weergeven
- niet alles wat mensen zeggen, is waar → alles is relatief
- correlatie tussen feitelijke gegevens en wat mensen zeggen is klein
- Problemen niet in normale populatie voorkomen
- niet iedereen scoort gemiddeld
- bij hoeveel % komt symptomen voor
- iedereen heeft sterktes en zwaktes
2
,HOOFDSTUK 1: DE HERSENEN: STRUCTUUR, FUNCTIE EN STUDIE
1. Inleiding op de werking van de hersenen
1.1. Indeling van het zenuwstelsel: een aantal begrippen
- ontvangen en verwerken van
sensorische informatie
- stuurt bewegingen hiervan aan
- kniepeesreflex, reflex waardoor je je
hand terugtrekt als je met je hand
per ongeluk een hete pan aanraakt
reflex wordt onmiddellijk vanuit ruggenmerg
beantwoord
overbrengen van informatie uit het lichaam
naar de hersenen en van het centrale
zenuwstelsel naar spieren en andere
organen
staat in voor interacties met de
buitenwereld, activeert skeletspieren
controleert het interne milieu, organen
i.v.m.levensonderhoudende functies
wanneer er nood is aan actie
(energieverbruik)
staan in voor rust (energieherstel)
Ontwikkeling van zenuwstelsel
Deze ontwikkeling wordt gekenmerkt door (over)productie van hersencellen. Tijdens
de eerste 2 jaar worden cellen volwassen en worden axonen gemyeliniseerd. Door
synaptogenese en enorme g roei van aantal dendrieten worden er verbindingen
gemaakt tussen de verschillende hersencellen. Afhankelijk van de tijd zijn er
“groeispurten” waar te nemen.
ccipitaalkwab. Eerst de primaire sensorische
De ontwikkeling vindt plaats in de o
gebieden (waarneming) . Daarna de s ensomotorische gebieden (plannen en
uitvoeren van bewegingen), waarna de associatiegebieden v olgen (integratie en
refrontale regio’s
verwerking van informatie). Als laatste ontwikkelen zich de p
(planning en organisatie, motivatie, …).
3
, Tijdens de ontwikkeling zijn er ook processen die weinig of niet gebruikte
verbindingen opnieuw weghalen (pruning). De bestaande verbindingen zullen beter
doorgroeien en beter tot hun recht komen als ze gesnoeid worden. Tegelijkertijd
sterven bepaalde neuronen af (apoptose of celdood).
Bij de geboorte wegen onze hersenen ongeveer 350-450 gram. Na een half jaar
ongeveer 650 gram en uiteindelijk strandt het gewicht gemiddeld op 1250 gram voor
een vrouw en 1350 gram voor een man. Dit is echter geen aanduiding van intellect of
cognitieve vermogens. Het is het aantal verbindingen dat hiervoor belangrijk is.
Er vindt synaptogenese plaats bij mensen van alle leeftijden. Als mensen in
uitdagende situaties worden geplaatst, worden er nieuwe verbindingen gemaakt. Dit
lasticiteit. ( inzetten binnen revalidatie van o.a. NAH)
wijst op p
1.2. Het zenuwstelsel op microscopisch niveau
Dankzij de interactie of communicatie tussen de neuronen zijn we in staat om
iets te doen.
- cellichaam/soma: bevat DNA
- dendrieten: ontvangen signalen van andere cellen
- axon: verbindingsbaan die signalen van het cellichaam naar andere
cellen kan versturen
- afferente axonen: info uit periferie naar centrale zenuwstelsel
- efferente axonen: info uit centrale zenuwstelsel naar periferie
- synapsspleet: door die spleet kan er geen elektrisch signaal worden
doorgegeven
4
1. Wat is klinische neuropsychologie?
Klinische neuropsychologie: de psychologie waarin de relatie tussen
hersenstoornissen en gedrag bestudeerd wordt
Neuropsychologie: De psychologie die de relaties tussen hersenen en gedrag
onderzoekt zowel bij intacte als bij beschadigde individuen
Snelle ontwikkeling: we leven langer → moeten leren leven met allerlei stoornissen
→ veel belang aan mobiliteit → levenskwaliteit wordt belangrijker geacht →
vergrijzing → hersenletsels, dementie
2. Werkvelden
Somatische, geestelijke gezondheidszorg en ouderenzorg
Patiëntgroepen:
- Aangeboren en niet-aangeboren hersenletsels
- zuurstofgebrek
- ruimte-innemende processen
- CVA
- traumatische hersenletsels
- Progressieve aandoeningen
eerst milde symptomen → klachten nemen steeds meer toe (kan leiden tot overlijden)
- MS
- Parkinson
- Dementie
- Psychiatrische beelden (ADHD, Schizofrenie)
3. Big Five
1) Analyseren gestoorde en intacte gedragsmogelijkheden
- ook kijken naar wat wel goed ging → beeld op differentiaal diagnostiek
→ sterktes inzetten in revalidatie
2) Consequenties dagelijks leven
- personaliseren want gevolgen voor dagelijks leven zijn voor iedereen
verschillend (bv. pink kwijt voor gewone persoon vs. pianist)
3) Relatie met hersenstoornis
- beelden helpen ons maar vertaalslag van de beelden naar het
dagelijks leven is vooral van belang
4) Bestuderen veranderlijkheid
- juiste schets van toekomst en op welke termijn: persoon voorbereiden
op wat toekomst gaat brengen
1
, 5) Behandeling en begeleiding
- operatie, medicatie maar ook accepteren van, begrijpen wat er aan de
hand is → revalidatie is intensief → mensen blijven motiveren en
omgeving betrekken)
4. Lokalisatie
Brodmann: functieanalyse: elke functie link met hersengebied
- functiestoornis → klinische neuropsychologie
- vooruitgang sinds wereldoorlog: gewonde soldaten met schotwonden in hoofd
Luria: hersenen één complex functioneel systeem
- hersenen zijn plastisch → op zoek naar andere route om toch gedrag te
stellen → brein zit vol netwerken, systemen, banen
- functie kan overgenomen worden door ander systeem: niet altijd efficiënt
maar zorgt wel voor oplossing
5. Veel gemaakte fouten
- Symptoom bewijs voor oorzaak
- persevereren: blijven hangen in een reeds gestelde handeling en hier
niet meer uit geraken
- Meting heeft een vaststaande betekenis
- bv. slechte resultaten op geheugen test ≠ geheugenstoornis
- kan ook gelinkt worden aan aandacht
- verschillende hypothesen
- Subjectieve cliëntgegevens betrouwbaar functiestoornis weergeven
- niet alles wat mensen zeggen, is waar → alles is relatief
- correlatie tussen feitelijke gegevens en wat mensen zeggen is klein
- Problemen niet in normale populatie voorkomen
- niet iedereen scoort gemiddeld
- bij hoeveel % komt symptomen voor
- iedereen heeft sterktes en zwaktes
2
,HOOFDSTUK 1: DE HERSENEN: STRUCTUUR, FUNCTIE EN STUDIE
1. Inleiding op de werking van de hersenen
1.1. Indeling van het zenuwstelsel: een aantal begrippen
- ontvangen en verwerken van
sensorische informatie
- stuurt bewegingen hiervan aan
- kniepeesreflex, reflex waardoor je je
hand terugtrekt als je met je hand
per ongeluk een hete pan aanraakt
reflex wordt onmiddellijk vanuit ruggenmerg
beantwoord
overbrengen van informatie uit het lichaam
naar de hersenen en van het centrale
zenuwstelsel naar spieren en andere
organen
staat in voor interacties met de
buitenwereld, activeert skeletspieren
controleert het interne milieu, organen
i.v.m.levensonderhoudende functies
wanneer er nood is aan actie
(energieverbruik)
staan in voor rust (energieherstel)
Ontwikkeling van zenuwstelsel
Deze ontwikkeling wordt gekenmerkt door (over)productie van hersencellen. Tijdens
de eerste 2 jaar worden cellen volwassen en worden axonen gemyeliniseerd. Door
synaptogenese en enorme g roei van aantal dendrieten worden er verbindingen
gemaakt tussen de verschillende hersencellen. Afhankelijk van de tijd zijn er
“groeispurten” waar te nemen.
ccipitaalkwab. Eerst de primaire sensorische
De ontwikkeling vindt plaats in de o
gebieden (waarneming) . Daarna de s ensomotorische gebieden (plannen en
uitvoeren van bewegingen), waarna de associatiegebieden v olgen (integratie en
refrontale regio’s
verwerking van informatie). Als laatste ontwikkelen zich de p
(planning en organisatie, motivatie, …).
3
, Tijdens de ontwikkeling zijn er ook processen die weinig of niet gebruikte
verbindingen opnieuw weghalen (pruning). De bestaande verbindingen zullen beter
doorgroeien en beter tot hun recht komen als ze gesnoeid worden. Tegelijkertijd
sterven bepaalde neuronen af (apoptose of celdood).
Bij de geboorte wegen onze hersenen ongeveer 350-450 gram. Na een half jaar
ongeveer 650 gram en uiteindelijk strandt het gewicht gemiddeld op 1250 gram voor
een vrouw en 1350 gram voor een man. Dit is echter geen aanduiding van intellect of
cognitieve vermogens. Het is het aantal verbindingen dat hiervoor belangrijk is.
Er vindt synaptogenese plaats bij mensen van alle leeftijden. Als mensen in
uitdagende situaties worden geplaatst, worden er nieuwe verbindingen gemaakt. Dit
lasticiteit. ( inzetten binnen revalidatie van o.a. NAH)
wijst op p
1.2. Het zenuwstelsel op microscopisch niveau
Dankzij de interactie of communicatie tussen de neuronen zijn we in staat om
iets te doen.
- cellichaam/soma: bevat DNA
- dendrieten: ontvangen signalen van andere cellen
- axon: verbindingsbaan die signalen van het cellichaam naar andere
cellen kan versturen
- afferente axonen: info uit periferie naar centrale zenuwstelsel
- efferente axonen: info uit centrale zenuwstelsel naar periferie
- synapsspleet: door die spleet kan er geen elektrisch signaal worden
doorgegeven
4
