Samenvatting ontwikkelingsstoornissen

ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
INLEIDING
 Levenslooppsychologie: normale ontwikkeling
 Normale ontwikkeling: ontwikkeling, dichtst bij de norm
o Iedere kind individuele ontwikkeling, op eigen tempo
 Vertraagde of verstoorde ontwikkeling: ondanks marge, kinderen afwijken
van deze normale ontwikkeling

 Inzicht in verstoorde ontwikkeling: kennis normale ontwikkeling nodig +
beïnvloedende factoren.
o Twee belangrijkste invloeden op ontwikkeling:
1. Aanleg: kindkenmerken, voornamelijk genetisch
bepaald  weinig te beïnvloeden van buitenaf
2. Omgeving: verzamelterm voor alle verschillende
personen en kenmerken van de situatie waarin kind
opgroeit
Bv: ouders, school, de brussen, SES, culturele
invloeden, …
 nature-nurture debat
 beide niet doorslaggevend, treden met elkaar in
INTERACTIE
o 3e beïnvloedende factor:
3. Rijping van het zenuwstelsel:
 Zenuwstelsel: komt tijdens zwangerschap
tot stand d.m.v. genetische code.
 Rijping onder invloed van omgeving

 Menselijke soort standaard te vroeg geboren
o Evolutionaire mismatch – omvang hersenen ↑  grotere
hoofdomtrek
o Bekken niet meegegroeid + rechtop lopen zorgt voor
kanteling  moeilijker natuurlijke bevalling.
o Oplossing van natuur: onvolgroeide kinderen
baren
o Portmann: fysiologische vroeggeboorte van het
kind
 Hersenen groeien verder na geboorte 
opening schedel bij geboorte (fontanel)

 Belangrijkste taak kind eerste levensjaren: rijpen en
ontwikkelen
o 1e levensjaren: uitermate belangrijk oor ontwikkeling, DELICATE JAREN




1

,HOOFDSTUK 1: VERSTOORDE ONTWIKKELING
Zelfstudie, maar vooral achtergrondinformatie, geen letterlijke vragen op examen, moet
wel gekend zijn om de andere vragen te kunnen oplossen.

 Elke ontwikkeling eigen aan kind zelf, merendeel van ontwikkelingen lopen
gelijkaardig  vastleggen normen voor normale ontwikkeling
 Verstoorde ontwikkeling; ontwikkeling die niet binnen de normen valt,
kinderen die niet de vaardigheden ontwikkelen zoals verwacht.

DEFINITIE DSM-V:
“Een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologische stoornis die in de (vroege)
ontwikkelingsperiode tot uiting komt, gekenmerkt wordt door de
ontwikkelingsvertragingen en/of achterstanden op één of meerdere functiedomeinen
en die levenslang beperkingen veroorzaakt in het persoonlijke, sociale, schoolse of
beroepsmatige functioneren.”

ONTLEDING DEFINITIE:
 Neurobiologisch: oorsprong OS in hersenontwikkeling
o Afwijkende hersensontwikkeling kan verklaard worden door genetica,
prenatale factoren en/ of perinatale factoren.
o Stoornis: aangeboren
 (vroege) ontwikkelingsperiode
o Symptomen: aanwezig vanaf kindertijd
o Mate van uiting en zichtbaarheid afhankelijk van omgeving en
kindfactoren.
 Ontwikkelingsvertraging en/ of -achterstand:
o Stoornis belemmert functioneren op één of verschillende domeinen.
o Domeinen: cognitief, motorisch, taal, socio-emotioneel
 Levenslang
o Stoornis: niet te genezen, bepaald levenslang functioneren van persoon

STOORNIS
 Afwijkend’ verloop van de ontwikkeling
 Oorsprong ligt in kindkenmerken/aanleg
o Neurobiologie
 Directe invloed op de functies
o Of één functie verstoord of meerdere
 Beperkte vs ernstige stoornis
 Duidelijk verband tussen oorzaak en waarneembaar gedrag
o Soms moeilijk
 Ongunstige prognose




2

,1.1 RISICOFACTOREN

Risicofactoren: aantal factoren dat ontwikkeling nefast kunnen beïnvloeden: bij
aanwezigheid wordt de kans op ontwikkelen van een stoornis statistisch gezien groter
dan bij aanwezigheden.
 Risicofactoren op kindniveau
 Risicofactoren op omgevingsnvivrau
+ INTERAGERENDE FACTOREN: bv. impact van omgeving is afhankelijk van aanleg
van kind.
o Belemmeringen deel van leven, niet altijd ernstige gevolgen
o Bv: niet alle kinderen op eenzelfde wijze reageren op gebeurtenis

 Sterke interactie: scheiding aanleg en omgeving moeilijk te maken
o Onmogelijk stoornissen in een van beide vakjes te plaatsen
o Soms gevoel dat invloed aanleg en omgeving even sterk zijn 
gedragsstoornissen
 Zonder aanleg kan je geen gedragsstoornis ontwikkelen, maar ook
niet zonder bepaalde invloed van de omgeving.
 innerlijke kwetsbaarheid die door de omgeving getriggerd
wordt.
Bv: kind in bepaalde omgeving wel gedragsstoornis ontwikkelen, in andere niet, hoewel
kind in beide gevallen aanleg heeft


1.1.1 RISICOFACTOREN OP KINDNIVEAU
 Kindfactoren: aanleg en rijping staan centraal
o Aanleg: genetisch bepaald, bron voor stoornis
 Bepalen in grote mate wijze van rijpen, MAAR omgeving speelt ook
rol
Bv: milieu baarmoeder rol op de rijping
o Onderscheid tussen aanleg en omgeving tijdens zwangerschap zeer
complex
Waar stopt de impact van de genen en start de impact van de
baarmoeder?

1.1.1.1 AANLEG

GENETICA

 Erfelijke code (DNA): stuurt ontwikkeling van kind vanaf bevruchting aan
o Ontwikkeling kinderen niet te verklaren zonder kennis erfelijkheid.
 MAAR: ontwikkeling vindt altijd plaats in een omgeving en bij de
prenatale ontwikkeling in baarmoeder.
 Belangrijke oorzaak van ontwikkelingsstoornissen
 Aangeboren afwijkingen: niet perse oorzaak van EM, maar kan ook buiten embryo
of foetus liggen.
o Niet perse erfelijk overdraagbaar
Bv: Syndroom van Down: mis in eerste celdelingen na bevruchting –
chromosoomafwijking maar niet genetisch opgeslagen, niet overgedragen
kan worden.



3

, CENTRALE ZENUWSTELSEL EN HERSENEN

 Ontwikkeling verstoord op basis van aanleg: meestal storing in het functioneren
van het CZ en hersenen
 Normale ontwikkeling: hersenen volledig ontwikkelen, gerijpt en eigenlijk ook
ongeschonden.
 Onderscheid tussen:
o Hersenbeschadiging of- afwijking: fysiek zichtbaar
o Rijpingsproblemen: stoornis in de rijping (of het functioneren) van de
hersenen: minder fysiek zichtbaar.
 Groei van de hersenen:
o Vorming tijdens de zwangerschap
o Groei en specialisatie van hersenen genetisch bepaald + ook gevoelig voor
invloeden van buitenaf.
Bv: straling, geneesmiddelen en stress bij moeder.
o Hoog tempo aan celdeling
o Hersenen: ¼ van het totale gewicht bij geboorte.
o Hersenen: groeien, rijping en specialisatie na geboorte verder
o Hersenen voor 2e levensjaar: zeer flexibel, beschadiging opvangen met
ander deel
o Eerste 5 jaar verbindingen tussen hersenen.

 Hersenafwijking of- beschadiging
o Verstoorde ontwikkeling: veroorzaakt door afwijking of beschadiging van
hersenen.
o Grote impact op functioneren menselijk functioneren, afhankelijk van
locatie en omvang getroffen gebied.
o Kan pre-, peri-, postnataal zijn
o Gevolg van hersenbloeding of zuurstoftekort
o Aangeboren afwijking  verstoorde ontwikkeling

 Rijping
o Niet optimaal rijpen  verstoorde ontwikkeling op functioneren
o Functioneren van de hersenen
o Plaats en omvang van getroffen gebied belangrijk
o Sterk ingrijpend voor typisch menselijke functies
o Grote verschillen jongens-meisjes: jongens meer problemen rijping,
delicater rijpingsproces
o ↔ vertraagde rijping: tijdelijk, eens rijping is voltooid bijhorende problemen
meestal verdwenen.
o Gevolgen van rijpingsstoornissen: ‘niet’ zichtbaar
 schuld voor gedrag wordt bij omgeving gelegd
o Diagnose van rijpingsstoornissen moeilijker
 (gedrags)observaties
 Hersenen zien er intact uit
o Belangrijk deel van hulpverlening: inzicht bieden voor ouders in het proces
van rijping en rijpingsstoornissen
 Ouders duidelijk maken dat ongewenst gedrag bij stoornis hoort

 Geslacht:
o Zowel beschermende als risicofactor, afhankelijk van geslacht


4