samenvatting staatsrecht 22-23

Staatsrecht

Inleiding

1) Recht:
- Rationeel opgebouwd geheel van
- Door de overheid uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die dienen tot
- Organisatie, handhaving of herstel van de orde in de samenleving
- rationeel: geen indiv opsomming van regels, maar logica en systematiek
- niet alle rechtsregels:
 in huishouden→ NIET
 door staat uitgevaardigd→ WEL, dus afdwingbaar
- doel: rechtszekerheid, stabiliteit, orde, organisatie, voorspelbaarheid alvorens
rechtvaardigheid → chaos in SL vermijden


2) Publiekrecht:
- Privaatrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere
(rechts)personen
→ vb. verbintenissenrecht: onderlinge relaties tss particulieren

- Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling
→ vb. staatsrecht: grondrechten→ rechten waar ovh niet of uitzonderlijk beperkt aan mag
raken zoals vrijheid van meningsuiting

→ vb. Staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht, strafrecht, recht van
de lokale besturen, delen van het omgevingsrecht, van het recht

→ niet enkel relatie met ovh, ook staat v overheden: manier waarop ovh functioneert, de
staatsinstellingen, staatsstructuur

- Onderscheid? Niet altijd duidelijk

3) Kernboodschap:
a. België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa!
b. Deel II: De democratische besluitvorming
c. Deel III: De bevoegdheidsverdeling
d. Deel IV: De inwoners en hun grondrechten
e. Deel V: De rechtsbescherming

,Deel 1: krachtlijnen
1. De Belgische staat
1.1. Het ontstaan van staten
- Oorspronkelijk ontstaan:
 Oorspronk op grondgebieden waar voordien geen enkele staat bestond (=
terra nullius)
 legitimatie voor de kolonisatie

- Afgeleid ontstaan:
 Dekolonisatie: kolonie wordt onafhank vh moederland
 Zie golf jaren 60 in Afrika
 Vb. Congo van BE (eerder Zaire)

 Secessie: staat onttrekt zich aan gezag ve staat en scheurt zich af
 Vb. Kosovo en Servië in 2008

 Dismembratio: uiteenvallen ve bestaande staat in versch kleine staten
 Vb. Tsjechoslowakije in Tsjech en Slowak

 Fusie: samenvoegen van staten tot één grotere staat
 Vb. DDR + BRD  Duitsland
1.2. Het ontstaan van BE
- BE ontstaan uit secessie:
 1795 door Fr geannexeerd tot 1815
 Hollandse tijd: 1815-1830

- Congres van Wenen (1814):
 Europa komen samen voor herstel Europa na Napoleontische periode
 Wou bufferstaat realiseren (BE) vermijden nieuwe expansie Fr en
grensbetwistingen
 Stichting Verenigd Koninkrijk der Nederlanden BE erbij gevoegd

- Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)

- Zuidelijke provincies snel ontevreden:
 Ondemocratische Gw
 Willem I erg autoritair en gaf weinig vrijheid aan pers
 Kritiek over koning, regering werd niet geduld

 Economische tegenstellingen
 Noorden: veel internat handel
 Zuiden: begon net te industrialiseren: staal en steenkoolindustrie

 Politieke ondervertegenwoordiging hoewel BE meer inwoners had

,  Inmenging in Kerk (onderwijs)
 Noorden protestant VS zuiden katholiek
 Willem bemoeide zich met Rooms kath Kerk had sterke positie, regeling in
oa onderwijs
 Wilde onderwijs zoals in noorden maken
 Promootte NL, terwijl elite in Z Franstalig was

 Beknotting persvrijheid

 Toen reeds: taalconflict in oa onderwijs + regering

 Gefrustreerde groepen:

 Kerk: protest >< kath
 Elite vh bestuur: Nl vs Fr
 Journalisten: geen persvrijheid
 Gewone burgers: door eco recessie
 Intellectuelen met ideeën Fr Rev (want Parijs altijd invloed op brussel)
teruggedrongen door Willen



 Willem ook fans:

 = orangisten
 Vooral in Gent: veel textielindustrie (zoals noorden) + Nl talige Ugent gesticht


- Monsterverbond van zuidelijke elites:
 = Coalitie van alle groepen die probleem hadden met Willems staat
 Enige overeenkomst was de frustratie tegen Willem


 Culminatie van spanningen



 Voorlopig bewind: onafhank 4 okt 1830



 Be Rev:
 Opstand na opera La Muette de Portici: ging over liefde voor vaderland
(historisch niet per se correct want tijd vd romantiek)
 Inspiratie om revolutie door te voeren, ook door romantiek: Hendrik
Conscience met de Leeuw van Vlaanderen
 Er werd gevochten maar leidde niet tot grote oorlog
 Fransen steunden Belgische revolutionairen (want bufferstaat)

, 1.3. De Belgische Staat
- Permanente bevolking
 1 januari 2021: 11.507.163
 Nat niet noodzakelijk

- Afgebakend gebied
 Verdrag van Maastricht (1843)
 Opgelet: veranderlijk (en soms vreemd)
 Tot 1839 in oorlog met NL dan pas vredesverdrag

- Effectieve overheid
 Federale staat, deelstaten, steden, rechtscolleges …
 = een instantie die functies ve overheid inneemt: besturen, wetgeven +
rechtsspreken

- Onafhankelijkheid
 Diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen …
 = effectieve ovh moet in staat zijn onafhank relaties kunnen aangaan met
andere staten

- Internationale erkenning
 Geen vw, MAAR in politieke praktijk is het onmisbaar voor diplomatieke
betrekkingen
 vb. erkenning Kosovo: zo goed als heel de westerse wereld (uitz Spanje
wegens vrees Catalonië0
 vb. erkenning Palestina: zo goed als heel de wereld, uitgezonderd de
westerse
 is een politieke kwestie om te erkennen of niet

 BE niet erkend door grote machten van toen (Rus, VK, Pruisen)
 wellicht ander verhaal voor BE
 wel gebeurd op vw van neutraliteit om stabiliteit in dat gebied te creëren

 Declaratieve handeling
 = handeling dat niets nieuws maakt, noch iets bestaand overdragen, maar
duiden alleen reeds bestaande rechten aan

 Bevestigen bestaan van nieuwe staat

 Erkenning van staten, niet van regeringen

 België: Verdrag van Londen (1839)
 Grote machten erkenden BE al, maar dan vredesverdrag met NL

- Gevolgen van kwalificatie als staat
 Rechtspersoonlijkheid
 = staat is titularis van rechten en plichten