FORENSISCHE GENEESKUNDE
EN MEDISCHE CRIMINALISTIEK
INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding --------------------------------------------------------------------------- 7
1.1. Terminologie forensische geneeskunde: -------------------------------------------- 8
1.2. Historiek------------------------------------------------------------------------------- 8
1.3. Definitie ------------------------------------------------------------------------------- 9
1.4. Complexiteit van een medisch forensisch onderzoek ------------------------------10
1.5. Opdrachten --------------------------------------------------------------------------11
1.6. Wettelijke bronnen ------------------------------------------------------------------12
1.7. Aanstelling van deskundige in strafzaken ------------------------------------------13
1.7.1. Procedure ------------------------------------------------------------------------14
1.8. Aanstelling van deskundige in burgerlijke zaken ----------------------------------14
1.9. De niet-gerechtelijke expertise -----------------------------------------------------15
2. tussenkomst van arts bij een overlijden -------------------------------------- 16
2.1. Klinische autopsie -------------------------------------------------------------------17
2.2. arts & overlijden ---------------------------------------------------------------------18
3. Forensisch postmortem onderzoek -------------------------------------------- 20
3.1. Ontstaan van de dood ---------------------------------------------------------------20
3.2. Crime scene investigation -----------------------------------------------------------21
3.2.1. Begrippen ------------------------------------------------------------------------21
3.2.2. Politionele doodschouw ---------------------------------------------------------23
3.3. Forensisch Postmortem onderzoek -------------------------------------------------23
3.3.1. Forensische autopsie ------------------------------------------------------------24
4. Post-mortem identificatie------------------------------------------------------- 27
4.1.1. Identificatie ----------------------------------------------------------------------27
4.1.1.1. Geen identificerende elementen aanwezig --------------------------------27
5. Thanatologie --------------------------------------------------------------------- 30
5.1. Onmiddelijke tekenen van de dood -------------------------------------------------30
5.2. vaststellen van de dood -------------------------------------------------------------31
5.3. Vroege postmortale veranderingen -------------------------------------------------31
1
, 5.4. Latere postmortale veranderingen --------------------------------------------------33
5.5. Post-mortem interval ----------------------------------------------------------------35
5.5.1. Forensische entomologie --------------------------------------------------------37
6. Thanato-etiologie ---------------------------------------------------------------- 38
6.1. Asfyxie -------------------------------------------------------------------------------38
6.1.1. Verschillende mechanische oorzaken van asfyxie -----------------------------40
6.1.1.1. Smoring ---------------------------------------------------------------------40
6.1.1.2. Wurging ---------------------------------------------------------------------41
6.1.1.3. strangulatie -----------------------------------------------------------------42
6.1.1.4. ophanging -------------------------------------------------------------------42
6.1.1.5. Dooddrukking – traumatische asfyxie -------------------------------------44
6.1.2. Niet-mechanische asfyxie -------------------------------------------------------45
6.1.2.1. Verdrinking ------------------------------------------------------------------45
6.1.2.2. Toxische gassen ------------------------------------------------------------48
6.2. Fysische agentia ---------------------------------------------------------------------50
6.2.1. Hitte------------------------------------------------------------------------------50
6.2.1.1. Brandlijk ---------------------------------------------------------------------51
6.2.1.2. Explosiedood ----------------------------------------------------------------53
6.2.2. Koude ----------------------------------------------------------------------------54
6.2.3. Elektrocutie ----------------------------------------------------------------------54
6.2.4. Bliksemdode ---------------------------------------------------------------------56
6.3. Dodelijke verwondingen -------------------------------------------------------------56
6.3.1. Stomp geweld -------------------------------------------------------------------56
6.3.2. Verkeersongevallen → niet kennen---------------------------------------------60
6.3.3. Snij en steekwonden ------------------------------------------------------------61
6.3.3.1. Steekwonden ----------------------------------------------------------------61
6.3.3.2. Snijwonden ------------------------------------------------------------------64
6.3.4. Schotwonden --------------------------------------------------------------------64
6.3.4.1. Inschotwonden --------------------------------------------------------------65
6.3.4.2. Uitschotwonde --------------------------------------------------------------69
6.3.4.3. Inwendig onderzoek --------------------------------------------------------69
6.4. Dodelijke intoxicaties ----------------------------------------------------------------71
6.4.1. Historiek toxicologie -------------------------------------------------------------71
6.4.2. Inleidende begrippen -----------------------------------------------------------71
6.4.3. Scene of death ------------------------------------------------------------------73
6.4.4. Richtlijnen bij het nemen van postmortem stalen voor analytische
toxicologisch onderzoek -----------------------------------------------------------------75
6.4.5. Toxicologische technieken voor postmortem analyse -------------------------76
6.4.6. Toxicologische resultaten -------------------------------------------------------76
7. Plotseling en onverwacht natuurlijk overlijden ------------------------------ 77
7.1. Volwassenen -------------------------------------------------------------------------78
7.2. Kinderen -------------------------------------------------------------------------------80
7.2.1. Wiegendood -----------------------------------------------------------------------80
8. Kindermishandeling en kinderverwaarlozing --------------------------------- 82
2
, 8.1. Fysieke mishandeling ----------------------------------------------------------------83
8.1.1. Niet-Accidenteel -----------------------------------------------------------------85
9. Fysiek geweld bij volwassenen ------------------------------------------------ 87
9.1. Partnergeweld – battered wives ----------------------------------------------------88
9.2. Oudergeweld – granny battering – ouderenmis(be)handeling --------------------89
9.2.1. Pijnpunten -----------------------------------------------------------------------89
10. Verkeer --------------------------------------------------------------------------- 91
10.1. Alcohol en verkeer-----------------------------------------------------------------91
10.2. Drugs en verkeer ------------------------------------------------------------------92
10.3. Rijgeschiktheid --------------------------------------------------------------------93
11. Seksuele misdrijven ------------------------------------------------------------- 94
12. Onderzoek naar sperma -------------------------------------------------------- 96
13. Het forensisch sporenonderzoek ----------------------------------------------- 98
14. forensische odontologie ------------------------------------------------------ 102
14.1. Tandheelkundig expert ---------------------------------------------------------- 102
14.2. gerechtelijk expert -------------------------------------------------------------- 102
14.3. Expertise van forensische odontologie ----------------------------------------- 102
14.3.1. Indeling ---------------------------------------------------------------------- 102
14.4. Identificatie van onbekende personen ----------------------------------------- 103
14.4.1. wanneer wordt F.O. ingeschakeld? ----------------------------------------- 103
14.4.2. algemene principes omtrent identificatie ---------------------------------- 103
14.4.2.1. waarde van de odontologische identificatie ----------------------------- 104
14.4.2.2. identificatie technieken (Sassouni 1957, 1962) ------------------------- 104
14.4.2.2.1. vergelijkende methoden ---------------------------------------------- 105
14.4.2.2.2. reconstructieve methoden -------------------------------------------- 106
14.4.3. medico-legaal belang ------------------------------------------------------- 106
14.4.4. praktische moeilijkheden --------------------------------------------------- 107
14.4.5. tandheelkundig dossier (AM gegevens) ------------------------------------ 108
14.4.6. post mortem gegevens ----------------------------------------------------- 108
14.4.7. standaard procedure bij vermiste personen ------------------------------- 108
14.5. Beetspooranalyse ---------------------------------------------------------------- 109
14.5.1. analyse van beetspoor ------------------------------------------------------ 110
14.5.2. herkennen van beetspoor -------------------------------------------------- 110
14.5.3. afdrukken van het gebid ---------------------------------------------------- 110
14.5.3.1. vergelijking beetspoor met gebit van verdachte(n) --------------------- 111
14.5.4. kindermishandeling --------------------------------------------------------- 111
14.5.5. mogelijke conclusies -------------------------------------------------------- 111
14.5.6. waarde van beetspooranalyse ---------------------------------------------- 111
14.6. Leeftijdsestimatie ---------------------------------------------------------------- 112
14.6.1. tandontwikkeling (4 fasen) ------------------------------------------------- 113
3
, 14.6.2. methodiek van dentale leeftijdsbepaling ----------------------------------- 113
14.6.3. toepassingen voor dentale leeftijdsestimatie ------------------------------ 113
14.6.4. methoden voor dentale leeftijdsestimatie --------------------------------- 113
14.6.4.1. willems en al., 2001 ------------------------------------------------------ 114
14.6.4.2. adults ---------------------------------------------------------------------- 115
14.6.5. statistische evaluatie van de resultaten ----------------------------------- 116
14.7. het DVI team -------------------------------------------------------------------- 116
14.7.1. general remarks on DVI philosophy ---------------------------------------- 117
14.7.2. the dentist as part of a DVI team ------------------------------------------ 117
14.7.2.1. Recovery team ------------------------------------------------------------ 117
14.7.2.2. mortuary team ------------------------------------------------------------ 118
14.7.2.2.1. dentist in mortuary team --------------------------------------------- 118
14.7.2.3. identification – guidelines ------------------------------------------------ 118
14.7.2.3.1. finale desk------------------------------------------------------------- 119
14.7.3. International management center (IMC) Phuket -------------------------- 119
14.7.3.1. werkprocedure in MCI ---------------------------------------------------- 119
14.7.4. collectie van AM gegevens -------------------------------------------------- 119
14.7.4.1. AM team ------------------------------------------------------------------- 120
14.7.5. Identification team ---------------------------------------------------------- 120
14.7.5.1. dentist in identification team --------------------------------------------- 120
14.7.6. internationale DVI actief ---------------------------------------------------- 120
14.7.7. Belgisch DVI team ---------------------------------------------------------- 121
14.7.7.1. DVI België actief ---------------------------------------------------------- 121
14.8. DNA profilering uit tandmateriaal ---------------------------------------------- 121
15. dna-onderzoek ----------------------------------------------------------------- 122
15.1. NICC ----------------------------------------------------------------------------- 122
15.1.1. Praktische organisatie ------------------------------------------------------ 122
15.1.2. Historiek --------------------------------------------------------------------- 122
15.2. DNA voor identificatie van personen in strafzaken ---------------------------- 123
15.2.1. Wetgeving ------------------------------------------------------------------- 123
15.3. Centrale rol Forensische DNA-onderzoek in bewijsvoering door… ------------ 124
15.4. Basis moleculaire biologie ------------------------------------------------------- 124
15.5. Functionele organisatie van DNA ----------------------------------------------- 125
15.6. DNA Polymorfismen ------------------------------------------------------------- 125
15.7. Overerving van DNA ------------------------------------------------------------ 126
15.8. Nuttige kenmerken voor forensische toepassing ------------------------------ 127
15.8.1. DNA profilering in de criminalistiek ---------------------------------------- 127
15.8.2. Nucleair versus mitochondriaal DNA versus Y-chromosoom -------------- 127
15.8.3. Types genetisch identificatie ----------------------------------------------- 128
15.9. Toekomstige onderzoeken ------------------------------------------------------ 128
15.9.1. Opdrachten voor het laboratorium voor genetische identificatie --------- 128
15.10. DNA analyse --------------------------------------------------------------------- 128
15.10.1. Doel van een DNA-analyse ------------------------------------------------- 128
15.10.2. DNA-analyse proces -------------------------------------------------------- 129
4
EN MEDISCHE CRIMINALISTIEK
INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding --------------------------------------------------------------------------- 7
1.1. Terminologie forensische geneeskunde: -------------------------------------------- 8
1.2. Historiek------------------------------------------------------------------------------- 8
1.3. Definitie ------------------------------------------------------------------------------- 9
1.4. Complexiteit van een medisch forensisch onderzoek ------------------------------10
1.5. Opdrachten --------------------------------------------------------------------------11
1.6. Wettelijke bronnen ------------------------------------------------------------------12
1.7. Aanstelling van deskundige in strafzaken ------------------------------------------13
1.7.1. Procedure ------------------------------------------------------------------------14
1.8. Aanstelling van deskundige in burgerlijke zaken ----------------------------------14
1.9. De niet-gerechtelijke expertise -----------------------------------------------------15
2. tussenkomst van arts bij een overlijden -------------------------------------- 16
2.1. Klinische autopsie -------------------------------------------------------------------17
2.2. arts & overlijden ---------------------------------------------------------------------18
3. Forensisch postmortem onderzoek -------------------------------------------- 20
3.1. Ontstaan van de dood ---------------------------------------------------------------20
3.2. Crime scene investigation -----------------------------------------------------------21
3.2.1. Begrippen ------------------------------------------------------------------------21
3.2.2. Politionele doodschouw ---------------------------------------------------------23
3.3. Forensisch Postmortem onderzoek -------------------------------------------------23
3.3.1. Forensische autopsie ------------------------------------------------------------24
4. Post-mortem identificatie------------------------------------------------------- 27
4.1.1. Identificatie ----------------------------------------------------------------------27
4.1.1.1. Geen identificerende elementen aanwezig --------------------------------27
5. Thanatologie --------------------------------------------------------------------- 30
5.1. Onmiddelijke tekenen van de dood -------------------------------------------------30
5.2. vaststellen van de dood -------------------------------------------------------------31
5.3. Vroege postmortale veranderingen -------------------------------------------------31
1
, 5.4. Latere postmortale veranderingen --------------------------------------------------33
5.5. Post-mortem interval ----------------------------------------------------------------35
5.5.1. Forensische entomologie --------------------------------------------------------37
6. Thanato-etiologie ---------------------------------------------------------------- 38
6.1. Asfyxie -------------------------------------------------------------------------------38
6.1.1. Verschillende mechanische oorzaken van asfyxie -----------------------------40
6.1.1.1. Smoring ---------------------------------------------------------------------40
6.1.1.2. Wurging ---------------------------------------------------------------------41
6.1.1.3. strangulatie -----------------------------------------------------------------42
6.1.1.4. ophanging -------------------------------------------------------------------42
6.1.1.5. Dooddrukking – traumatische asfyxie -------------------------------------44
6.1.2. Niet-mechanische asfyxie -------------------------------------------------------45
6.1.2.1. Verdrinking ------------------------------------------------------------------45
6.1.2.2. Toxische gassen ------------------------------------------------------------48
6.2. Fysische agentia ---------------------------------------------------------------------50
6.2.1. Hitte------------------------------------------------------------------------------50
6.2.1.1. Brandlijk ---------------------------------------------------------------------51
6.2.1.2. Explosiedood ----------------------------------------------------------------53
6.2.2. Koude ----------------------------------------------------------------------------54
6.2.3. Elektrocutie ----------------------------------------------------------------------54
6.2.4. Bliksemdode ---------------------------------------------------------------------56
6.3. Dodelijke verwondingen -------------------------------------------------------------56
6.3.1. Stomp geweld -------------------------------------------------------------------56
6.3.2. Verkeersongevallen → niet kennen---------------------------------------------60
6.3.3. Snij en steekwonden ------------------------------------------------------------61
6.3.3.1. Steekwonden ----------------------------------------------------------------61
6.3.3.2. Snijwonden ------------------------------------------------------------------64
6.3.4. Schotwonden --------------------------------------------------------------------64
6.3.4.1. Inschotwonden --------------------------------------------------------------65
6.3.4.2. Uitschotwonde --------------------------------------------------------------69
6.3.4.3. Inwendig onderzoek --------------------------------------------------------69
6.4. Dodelijke intoxicaties ----------------------------------------------------------------71
6.4.1. Historiek toxicologie -------------------------------------------------------------71
6.4.2. Inleidende begrippen -----------------------------------------------------------71
6.4.3. Scene of death ------------------------------------------------------------------73
6.4.4. Richtlijnen bij het nemen van postmortem stalen voor analytische
toxicologisch onderzoek -----------------------------------------------------------------75
6.4.5. Toxicologische technieken voor postmortem analyse -------------------------76
6.4.6. Toxicologische resultaten -------------------------------------------------------76
7. Plotseling en onverwacht natuurlijk overlijden ------------------------------ 77
7.1. Volwassenen -------------------------------------------------------------------------78
7.2. Kinderen -------------------------------------------------------------------------------80
7.2.1. Wiegendood -----------------------------------------------------------------------80
8. Kindermishandeling en kinderverwaarlozing --------------------------------- 82
2
, 8.1. Fysieke mishandeling ----------------------------------------------------------------83
8.1.1. Niet-Accidenteel -----------------------------------------------------------------85
9. Fysiek geweld bij volwassenen ------------------------------------------------ 87
9.1. Partnergeweld – battered wives ----------------------------------------------------88
9.2. Oudergeweld – granny battering – ouderenmis(be)handeling --------------------89
9.2.1. Pijnpunten -----------------------------------------------------------------------89
10. Verkeer --------------------------------------------------------------------------- 91
10.1. Alcohol en verkeer-----------------------------------------------------------------91
10.2. Drugs en verkeer ------------------------------------------------------------------92
10.3. Rijgeschiktheid --------------------------------------------------------------------93
11. Seksuele misdrijven ------------------------------------------------------------- 94
12. Onderzoek naar sperma -------------------------------------------------------- 96
13. Het forensisch sporenonderzoek ----------------------------------------------- 98
14. forensische odontologie ------------------------------------------------------ 102
14.1. Tandheelkundig expert ---------------------------------------------------------- 102
14.2. gerechtelijk expert -------------------------------------------------------------- 102
14.3. Expertise van forensische odontologie ----------------------------------------- 102
14.3.1. Indeling ---------------------------------------------------------------------- 102
14.4. Identificatie van onbekende personen ----------------------------------------- 103
14.4.1. wanneer wordt F.O. ingeschakeld? ----------------------------------------- 103
14.4.2. algemene principes omtrent identificatie ---------------------------------- 103
14.4.2.1. waarde van de odontologische identificatie ----------------------------- 104
14.4.2.2. identificatie technieken (Sassouni 1957, 1962) ------------------------- 104
14.4.2.2.1. vergelijkende methoden ---------------------------------------------- 105
14.4.2.2.2. reconstructieve methoden -------------------------------------------- 106
14.4.3. medico-legaal belang ------------------------------------------------------- 106
14.4.4. praktische moeilijkheden --------------------------------------------------- 107
14.4.5. tandheelkundig dossier (AM gegevens) ------------------------------------ 108
14.4.6. post mortem gegevens ----------------------------------------------------- 108
14.4.7. standaard procedure bij vermiste personen ------------------------------- 108
14.5. Beetspooranalyse ---------------------------------------------------------------- 109
14.5.1. analyse van beetspoor ------------------------------------------------------ 110
14.5.2. herkennen van beetspoor -------------------------------------------------- 110
14.5.3. afdrukken van het gebid ---------------------------------------------------- 110
14.5.3.1. vergelijking beetspoor met gebit van verdachte(n) --------------------- 111
14.5.4. kindermishandeling --------------------------------------------------------- 111
14.5.5. mogelijke conclusies -------------------------------------------------------- 111
14.5.6. waarde van beetspooranalyse ---------------------------------------------- 111
14.6. Leeftijdsestimatie ---------------------------------------------------------------- 112
14.6.1. tandontwikkeling (4 fasen) ------------------------------------------------- 113
3
, 14.6.2. methodiek van dentale leeftijdsbepaling ----------------------------------- 113
14.6.3. toepassingen voor dentale leeftijdsestimatie ------------------------------ 113
14.6.4. methoden voor dentale leeftijdsestimatie --------------------------------- 113
14.6.4.1. willems en al., 2001 ------------------------------------------------------ 114
14.6.4.2. adults ---------------------------------------------------------------------- 115
14.6.5. statistische evaluatie van de resultaten ----------------------------------- 116
14.7. het DVI team -------------------------------------------------------------------- 116
14.7.1. general remarks on DVI philosophy ---------------------------------------- 117
14.7.2. the dentist as part of a DVI team ------------------------------------------ 117
14.7.2.1. Recovery team ------------------------------------------------------------ 117
14.7.2.2. mortuary team ------------------------------------------------------------ 118
14.7.2.2.1. dentist in mortuary team --------------------------------------------- 118
14.7.2.3. identification – guidelines ------------------------------------------------ 118
14.7.2.3.1. finale desk------------------------------------------------------------- 119
14.7.3. International management center (IMC) Phuket -------------------------- 119
14.7.3.1. werkprocedure in MCI ---------------------------------------------------- 119
14.7.4. collectie van AM gegevens -------------------------------------------------- 119
14.7.4.1. AM team ------------------------------------------------------------------- 120
14.7.5. Identification team ---------------------------------------------------------- 120
14.7.5.1. dentist in identification team --------------------------------------------- 120
14.7.6. internationale DVI actief ---------------------------------------------------- 120
14.7.7. Belgisch DVI team ---------------------------------------------------------- 121
14.7.7.1. DVI België actief ---------------------------------------------------------- 121
14.8. DNA profilering uit tandmateriaal ---------------------------------------------- 121
15. dna-onderzoek ----------------------------------------------------------------- 122
15.1. NICC ----------------------------------------------------------------------------- 122
15.1.1. Praktische organisatie ------------------------------------------------------ 122
15.1.2. Historiek --------------------------------------------------------------------- 122
15.2. DNA voor identificatie van personen in strafzaken ---------------------------- 123
15.2.1. Wetgeving ------------------------------------------------------------------- 123
15.3. Centrale rol Forensische DNA-onderzoek in bewijsvoering door… ------------ 124
15.4. Basis moleculaire biologie ------------------------------------------------------- 124
15.5. Functionele organisatie van DNA ----------------------------------------------- 125
15.6. DNA Polymorfismen ------------------------------------------------------------- 125
15.7. Overerving van DNA ------------------------------------------------------------ 126
15.8. Nuttige kenmerken voor forensische toepassing ------------------------------ 127
15.8.1. DNA profilering in de criminalistiek ---------------------------------------- 127
15.8.2. Nucleair versus mitochondriaal DNA versus Y-chromosoom -------------- 127
15.8.3. Types genetisch identificatie ----------------------------------------------- 128
15.9. Toekomstige onderzoeken ------------------------------------------------------ 128
15.9.1. Opdrachten voor het laboratorium voor genetische identificatie --------- 128
15.10. DNA analyse --------------------------------------------------------------------- 128
15.10.1. Doel van een DNA-analyse ------------------------------------------------- 128
15.10.2. DNA-analyse proces -------------------------------------------------------- 129
4
