Samenvatting studie van het sociaal werk

1 De wetenschappelijke studie van het sociaal werk


LES 1: inleiding OLOD + introductie wat is sociaal werk?

1. De huidige globale definitie van het sociaal werk

1.1 de globale definitie

Sociaal werk: is een praktijk gebaseerd beroep én academische discipline. Het sociaal werk
engageert mensen en structuren om levensuitdagingen en problemen aan te pakken en het welzijn
te bevorderen

DOEL: welzijn verhogen

1. op niveau van het individu
2. op niveau van structuur (maatschappij/ samenleving)
- Beleid
- Macroniveau


1.2 historisch perspectief

 Def. Sociaal werk gebonden aan de samenleving doorheen de tijd/ geografisch

Sociaal werk als sociaal construct: een activiteit die het product is van hoe we in bepaalde tijd
in onze samenleving kijken naar sociale problemen en hoe ze aan te pakken

NIET: gehele werkelijkheid of realiteit

Bv. crimineel gedrag is geconstrueerd; wat vandaag als crimineel gedrag gezien wordt, was in het
verleden niet zo en zal ook veranderen in de toekomst.

 IFSW/ IASSW formuleren def. van het sociaal werk

Maatschappelijke verandering: hoe we op dat moment naar het welzijn in de samenleving
kijken.

Beroepsvereniging: gezien als een belangenvereniging van mensen met hetzelfde beroep

 Maatschappelijk assistent GEEN beroepsvereniging, niet beschermd wel juridisch gebonden
aan bepaalde wetten
- Geen controleorgaan, vrij in taken


1.3 sociaal werk als praktijk gebaseerd beroep

 Meer dan enkel professionele organisaties – burgerinitiatief


1.4 sociaal werk als academische discipline

 binnen de wetenschap gezien als een handelingswetenschap
- sociale interventie met centrale noemer om welzijn te realiseren
- tussenkomst op zowel individueel als samenlevingsniveau


1.5 sociaal werk bevordert sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie,
empowerment en bevrijding van mensen

4 doelen van sociaal werk

1. Sociale verandering
- Micro: niveau van het individu
- Meso: maatschappelijk middenveld
- Macro: maatschappij
huidige globale definitie ook inzet op meso en macro-niveau

,2 De wetenschappelijke studie van het sociaal werk




2. Sociale cohesie
- Samenhang noodzakelijk want elke maatschappij is bang van opstand door burgers
- Sociaal werkers ingezet om opstand te beperken door sociale cohesie te bevorderen

3. Empowerment
- Grip krijgen op de eigen situatie op de verschillende niveaus

4. Bevrijding van mensen
- Sociaal werk moet ingrijpen in samenleving met structuur tot onderdrukking


1.6 principes

Aantal principes = referentiekader

1. Sociale rechtvaardigheid
- Kijken naar mens en maatschappij
2. Mensenrechten
- UVRM 1948 vertaald naar OCMW-wet 1976 door de sociale grondrechten
opgenomen in de grondwet in 1994
3. Collectieve verantwoordelijkheid
- Cruciale rol weggelegd voor de overheid
- Niet enkel op micro en meso niveau
4. Respect voor diversiteiten

 Sociaal werk is NIET neutraal of waardenvrij
- Gezien als: normatieve professionaliteit ‘wat is goed of slecht voor de cliënt’

Normatieve professionaliteit: sociaal werker geen uitvoerder van het sociale beleid, moet
toegepast worden op het welzijn van de cliënt.

1.7 sociaal werk wordt onderbouwd door sociaal werk theorieën, sociale wetenschappen
en inheemse/ lokale vormen van kennis

!!! Examen!!!

 Kennisontwikkeling is van belang om in de samenleving te participeren
- Sociaal werker nood aan wetenschappelijke kennis + inheemse en lokale kennis



1.7.1 wetenschappelijke kennis

2 grote indelingen

1. Natuurwetenschappen
2. Menswetenschappen
- Beschrijvend; sociale wetenschappen
- Handelingswetenschap; tussenkomsten/ interventies observeren binnen de
menswetenschappen


1.7.2 inheemse en lokale kennis

 Vertaalt zich in Vlaanderen onder de noemer van praktijkkennis en ervaringskennis

,3 De wetenschappelijke studie van het sociaal werk


1.8 sociaal werk engageert mensen en structuren om levensuitdagingen en problemen
aan te pakken en welzijn te bevorderen

 Privaat: privéleven van mens met noden en behoeften
 Publiek: maatschappelijk niveau
op een kruispunt van privaat én publiek = verbinding tot ‘het sociale’

1.9 kritieken op de globale definitie van sociaal werk

 Houdbaarheidsdatum definitie sociaal werk beperkt
 Globale definitie is te abstract
- Ontwikkeling eigen DNA sociaal werk a.d.h.v. 5 krachtlijnen



2.Het DNA van het sociaal werk in 5 krachtlijnen

De krachtlijnen dienen als kompas voor het sociaal werk

1. Polariserend werken
- Het waarborgen van rechten
- Het collectiviseren van maatschappelijke problemen

2. Nabijheid
- Luisteren naar de noden en behoeften dit kom je te weten naar gelang de
verschillende gesprekken.
- Tijdens gesprekken behoeften iedere keer afstemmen op de noden van de cliënt

3. Proceslogica van sociaal werk
- Niet in eerste gesprek vragen naar noden en behoeften
- Blijvende afwegingen gedurende de gesprekken

4. Generalistisch sociaal werk
- Over het levensdomein heel kijken
- Bv. zowel financiële als relationele problemen

5. Verbindend werken
- Binnen en tussen de leefwereld van cliënt en maatschappij

Globale definitie Krachtlijnen
 Engageert sociaal werk mensen en  Polariserend werken: aandacht voor
structuren om de uitdagingen van het structurele oorzaken
leven aan te gaan en het welzijn te  Gebruik maken van sociale rechten
verhogen
 Lokale kennis  Proceslogica: inspraak, participatie,
ervaringskennis
 Onderbouwd door theorieën van  Generalistisch werken
sociaal werk
 Verbindend werken op maatschappelijk
vlak en domein


LES 2: Geschiedenis van het sociaal werk – deel 1

1.Inleiding

Aandacht aan de geschiedenis:

1. Het verleden kennen om het heden te begrijpen
2. Wat vandaag een probleem is/ was is vandaag wel/ geen probleem

= sociaal werk als sociaal construct

, 4 De wetenschappelijke studie van het sociaal werk


Normatieve professionaliteit: niet zomaar de probleemdefinitie overnemen maar in dialoog
gaan met de cliënt

2.Van Oudheid tot de middeleeuwen

2.1 De oudheid (750 BC – 500)

 Pastorale en landbouwsamenleving: net voldoende productie om zichzelf te voeden
 Uitgegroeid tot: staatachtige organisatie
- Verschillen in macht en rijkdom
- Ongelijkheid in de samenleving


Uitbouw Grieks-Romeinse standenstructuur -> systeem van patronages

 Pater familias had absolute gezag
 Familiesolidariteit als sociaal bindmiddel
 ‘do ut des’ – ik geef opdat jij zou teruggeven
=>’quid pro quo’ – ‘voor wat hoort wat’

kloof tussen rijk en arm + wederkerigheid blijft aanwezig ook nu nog in de samenleving

 Groei van armen, bedelaars, zwervers
 Ontstaan van volksdiensten en weldoenerij
- Vorm van materiële herverdeling waarbij rijke burgers verplicht werden een gift te
doen, zo konden ze hun rijkdom laten zien
- Door noden tegemoet te komen verwijden van opstanden -> minder sociale onrust



 Ontstaan van polis/ stadsstaat -> publieke sfeer
- Macht ligt bij kleine bevoorrecht groepen
- Onderscheid tussen burgers en niet-burgers (illegaal)



Belangrijk: préprofessionele ordehandhaving

 Pré want nog geen ordehandhaving van het sociaal werk



3.Van de middeleeuwen tot de nieuwe tijd

3.1 De middeleeuwen (500-1500)

Systeem van feodaliteit

 Wederzijdse afhankelijkheid tussen feodale heer en leenmannen
- Krijgen bescherming in ruil voor gehoorzaamheid
 ‘do ut des’ principe – ‘voor wat hoort wat’



Religie als belangrijk aspect voor de samenleving

 Standenstructuur vervalt naar driestandenmodel
1. Geestelijkheid
2. Adel
3. Werkenden

Charitas: christendom legt de kiem voor naastenliefde



 Middeleeuwse armen -en ziekenzorg