Samenvatting + begrippenlijst hedendaagse sociologische theorie - 17/20 gehaald

SAMENVATTING HST
COLLEGE 1: INLEIDING

INLEIDING


KLASSIEKE SOCIOLOGISCHE AUTEURS: DRIE ‘KLASSIEKE AUTEURS’
 Hebben een antwoord gegeven op die ontwikkelingen naar een moderne maatschappij, op de
modernisering
o Antwoorden gegeven op de elementairste vragen van de sociologie
o Dus ook in hedendaagse sociologie naar verwezen


KLASSIEKE SOCIOLOGISCHE THEORIE VERSUS HEDENDAAGSE SOCIOLOGISCHE THEORIE
 Modernisering is algemeen genomen waardoor heen maatschappijen modern worden, maar
bevat een deel van processen die met elkaar verbonden zijn
 Monetarisering = omschakeling naar een markteconomie
 Technologisering
 Secularisering

WAT IS THEORIE?

 Geen eenduidige definitie
o Veel verschillende definities
o Eerste definitie is heel breed


THEORIE?
 Logisch geordend of geïntegreerd geheel van uitspraken over de sociale werkelijkheid
o (hoe werkt ze? Basisstructuur? Etc.)
 Abstract (abstraherend van specifieke tijd en ruimte) maar tegelijk ook gesitueerd
o Theorieën vertellen ons hoe we naar de (sociale) werkelijkheid kunnen (of moeten)
begrijpen, maar die werkelijkheid beïnvloedt ook hoe we erover denken
 Theorieën sturen de waarnemingen (van de maatschappelijke werkelijkheid) én de interpretaties
van die waarnemingen
o Maar worden anderzijds zelf mee beïnvloed door de steeds veranderende
maatschappelijke omgeving

THEORIEËN WORDEN ZOWEL GEVORMD DOOR ‘EMPIRISCHE OBSERVATIES’ ALS DOOR
ALGEMENE VERONDERSTELLINGEN




1

, Sociologische theorie verwijst naar de reële empirische werkelijkheid hoe we die kunnen
observeren, ze zitten op dit continuüm
o Volgens auteur moet theorieën hierop kunnen plaatsen
o Empirische kant met wat je kan observeren, niet heel veel theoretisch aan
o Naar mate meer naar links hoe abstracter het wordt en langzaam aan kom je in het
domein van de theorie
o Metafysisch = voorbij de observeerbare werkelijkheid
o Discussies over bv wat nemen wij voor waar aan
o Theorie altijd voor een stukje mede bepaald door metafysische zaken en anderzijds
empirische zaken




 Reflectie afbeelding
o Sommigen zien de vrouw, anderen het berglandschap; anderen zien misschien nog iets
anders. En dat heeft te maken met een verschil in gerichtheid, interesse, tussen elk van
ons
o Het is onmogelijk – hoe hard je ook probeert – om beide beelden in 1 keer te zien


2

, o Veel van de assumpties die wij gebruiken hebben invloed op hoe wij naar de
werkelijkheid kijken
o Assumpties of de verwachtingen die u heeft over wat er precies afgebeeld wordt, gaan
ook mee bepalen wat je ziet
o Verwachtingen zijn een stukje constitutief

THEORIE?
 Niet gewoon ‘weerspiegeling’ van de werkelijkheid maar eerder de ‘bril’ waardoor sociologen
naar de maatschappelijke werkelijkheid kijken
 Leidraad voor onderzoek, bron voor richtinggevende concepten en formulering van hypothesen
 Maar vaak ook systematische poging om de resultaten van het onderzoek te ordenen en te
interpreteren.
 Theorieën sturen de waarnemingen (van de maatschappelijke werkelijkheid) én de interpretaties
van die waarnemingen maar worden anderzijds zelf mee beïnvloed door de steeds veranderende
maatschappelijke omgeving


THEORIE EN ONDERZOEK: HET PRAKTISCHE ‘NUT’ VAN THEORIE ?
 3 soorten nut van theorie
o Heuristiek
o Kadering of ‘framing’
o Systematisering

HEURISTIEK

“NON-INTERACTION AS A SOCIAL ACCOMPLISHMENT” (ERVING GOFFMAN)

 Functie: heuristiek
o Als leden van de maatschappij gebruiken wij bepaalde theorieën om betekenis te geven
aan verschillende situaties waarin we ons bevinden en hoe we die situatie benoemen en
interpreteren
o Als je dit niet kan dan heb je het risico om verloren te lopen
 Foto van een wachtzaal met allemaal mensen
o Heel specifieke vorm van interactie
o Wachtzaal, proberen in dit soort situaties niet met elkaar te communiceren
 Geen vanzelfsprekendheid om niet te communiceren in een gezamenlijke ruimte
waarin je elkaar kan waarnemen
 Code van non interaction (Goffman)
 Meestal door non verbale signalen (in de lucht kijken, geen oogcontact maken,…)
 Als je toch iets wil zeggen tegen iemand moet je die impliciete code doorbreken

ORDE IN CHAOS ZIEN (HEURISTIEK)

 Theoretische kaders, concepten of ideeën zijn belangrijk omdat ze een bepaalde ‘bril’, een
manier van kijken met zich meebrengen




3

, o Door onze aandacht op bepaalde aspecten van de werkelijkheid te richten (het
‘relevante’) en andere te verwaarlozen (‘het irrelevante’), laten ze ons toe om een zekere
orde of een patroon in onze onderzoeksdata of de werkelijkheid te zien (‘Heuristiek’)
 Zonder concepten of theoretische kaders (‘frames’), is het soms moeilijk om überhaupt iets
betekenisvol, patroonmatig in de sociale werkelijkheid te herkennen
o Frames:
 Omlijnen van bepaalde fenomenen om die naar de voorgrond te brengen en
anderen worden naar de achtergrond gebracht en verdwijnen als het ware
 Door theorieën vinden we zinvolle patronen

KADERING OF FRAMING

THEORETISCHE KADERS IN HET ALLEDAAGSE LEVEN

 Social gatherings
o Plaatsen waarin mensen bij elkaar komen
o Als we binnenkomen gaan we op een impliciete manier kaders met elkaar vergelijken
 Is het een werkvergadering, een diplomatieke vergadering, een fuif,…
 Noodzakelijk om het juiste kader te nemen en je dus juist te gaan gedragen

KADERING OF FRAMING

 Een theoretisch kader of ‘frame’ omschrijft een fenomeen in specifieke theoretische termen en
classificeert het daarmee in een bredere groep (bvb. interactievormen in de publieke ruimte)
 De meeste analytische kaders of theoretische ‘frames’ worden ontleend aan de sociologische
theorie
 Door theoretische kaders te selecteren, te bediscussiëren en te formaliseren kunnen
onderzoekers hun werk met dat van anderen verbinden

BVB. RELLEN

 Crisis gedrag:
o Een reactie op teleurgestelde verwachtingen en (veranderingen in) de persoonlijke
situatie van mensen. Participanten aan rellen kunnen reageren uit frustratie of uit
(morele) verontwaardiging
 Rationeel, instrumenteel gedrag (ook van collectieve actoren) :
o Geweld kan gemobiliseerd worden om bepaalde doelen te bereiken (en bvb.
besluitvorming te beïnvloeden)
 Aangeleerd gedrag (geweldscultuur) van bepaalde groepen:
o Participanten aan rellen zijn gesocialiseerd in cultuur waarin mannelijke idealen van
dominant en gewelddadig gedrag de toon aangeven
 Zowel rationale als irrationele handelingen
o Niet altijd dus combineerbaar

WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

 Wetenschappelijk onderzoek impliceert meer systematische reflectie op de verschillende
theoretische kaders die beschikbaar zijn in de literatuur


4