Geschiedenis van Zuidelijk Afrika
1. Inleiding
Jaren ’80 (angst)/’90 (optimisme) vorige eeuw voortdurend in het nieuws omwille van
apartheidsregime (politiek systeem gebaseerd op strikte rassensegregatie) en het verzet
daar tegen (in Z-Afr en internationaal)
→ tot vrij vreedzame overgang naar echte democratische, multiraciale samenleving
→ machtsoverdracht van laatste blanke president aan Nelson Mandela
1.1. Zuidelijk Afrika: wat en waar?
Zuid-Afrika als land is onderdeel van Zuidelijke Afrika dat minstens 3 geografische
omschrijvingen heeft
• ECO: Donker groen gearceerd: Southern African Costums Union (SACU) (1910-) en
geografische subregio (VN-definitie)
o Douane-unie
▪ In Britse koloniale periode vonden Britten het handig om een unie te
creëren tussen wat op dat moment Britse kroondomeinen waren
• Z-Afrika: ontwikkelt zich als het economische zwaartepunt
• Botswana
• Lesotho en Swaziland
• GEOG: Licht groen gearceerd: fysisch geografisch
o Gebied onder de evenaar gekenmerkt door vergelijkbare geografie
o Vegetatie, fauna, flora
o +Angola, Zimbabwe, Mozambique, Madagascar…
• ECO: Licht groen: Southern African Development Community (SADC) (1980-)
o Zelfs Tanzania en deel Congo
o Poging om de regio te integreren ~ EU
▪ Politiek
▪ Voor een deel militair
▪ Vooral economisch
, • Nota: misschien ook: Alle landen die op één of andere manier historisch gezien
invloed hebben ontvangen van de ontwikkeling van Zuid-Afrika
o Bv. Rodesië (latere Zimbabwe) einde 19e E en 1e helft 20e E
o Bv. Namibië (eerst Duitse kolonie – na WOI Britse kolonie – na WOII soort Z-
Afr provincie)
o Bv. Botswana (gemeenschappelijk Brits koloniaal verleden)
1.2. Algemene kenmerken en uitdagingen van de Rainbow nation
1.2.1. “De wereld in één land”
= weinig landen in de wereld die in haar geschiedenis zo beïnvloed is geweest door zo veel
internationale spelers
• Voor een stuk creatie van het Europese kolonialisme
• Ook invloed van voormalig Nederlands-Indië
• Vormgegeven door Europese, N-Am en Aziatische invloedssferen
→Grote mate van verscheidenheid → sinds 1994 uitgebuit als “rainbow nation” → klopt
maar gaat gepaard met enorme uitdagingen
Bv. in 2010 WK voetbal in Z-Afr werd aangegrepen om land als kleurrijke natie voor te stellen
1.2.2. Geografie
• Heeft de politieke en staatkundige richting van het land meebepaald
bv. waarom het land vrij laat is opengesteld voor kolonisatie (17e eeuw)
, • Highveld (hoogplateau)
o Binnenland
o Relatief moeilijk toegankelijk
o Grootste gedeelte van het land
• Lowveld (laagplateau)
o Vruchtbare kustgebieden
o Relatief gemakkelijk toegankelijk
• Great escarpment (plateaurand)
= steile hellingen vanaf het hoge centrale Zuid-Afrikaanse plateau naar beneden in de
richting van de oceanen aan drie kanten
o Vooral in het oosten: dramatisch niveauverschil
▪ Drakensberg
o Zeer grillig reliëf dat voor veel decennia de grens is geweest tegen het verdere
oprukken van de blanke kolonisten
▪ Waar het in de 19e eeuw regelmatig tot conflicten is gekomen tussen
de kolonisten en zwarte Afrikaanse bevolking
1.2.3. Politiek-administratieve indeling (sinds 1994)
<1994: democratisch systeem maar met superioriteit van de blanken en uitsluiting van de
zwarte meerderheid
>1994 democratische republiek gebaseerd op non-raciale gelijkheid van iedere burger
➢ Altijd een klein beetje naar Brits model
➢ Sterke federalistische principes: provincies
De tien provincies van ZA
• Met relatief sterke autonomie
• Hebben hun oorsprong in de geschiedenis <1994
o Kaap: verwijst naar de Kaap
▪ Nu verdeeld in 3 nieuwe provincies na 1994
o Vrijstaat: verwijst naar Oranje-Vrijstaat als 1 vd 2 boerenrepublieken
▪ Nu een provincie
o Transvaal: verwijst naar 1 vd 2 boerenrepublieken die het gevolg waren van
boerennationalisme
▪ Nu verdeeld in een aantal provincies in het noorden
, • Bv. Limpopo
• Bv. Mpumalanga (spreek je uit als umpumalanga)
• Bv. Gauteng (lijkt op de Nederlandse randstad)
o Johannesburg: economische hart
o Pretoria: administratieve hart
• Bv. Kwazulu-natal
o Met name de Aziatische aanwezigheid toonaangevend
in het politieke en culturele landschap
o Heel aparte cultuur; andere historische ontwikkeling
• Lesotho en Swaziland apart
o Swaziland heeft nu een andere naam
Parlementaire & democratische republiek: met een sterke traditie om politieke en
institutionele bevoegdheden te verdelen over het hele land
• Kaapstad: parlement
o Was ook zo in de pre-1994 periode
• Bloemfontein: hooggerechtshof
o Hoogste bestuurlijke rechtbank
o Hoofdstad van oude Oranje Vrijstaat
• Pretoria: regeringszetel
o Officiële hoofdstad
o Vgl. met Washington in de V.S.
• Johannesbug: grondwettelijk hof
o Waarborgen van de grondwet
o Zeer liberale, progressieve grondwet
▪ Persoonlijke & sociale rechten
o Vgl. met New York in de V.S.
1. Inleiding
Jaren ’80 (angst)/’90 (optimisme) vorige eeuw voortdurend in het nieuws omwille van
apartheidsregime (politiek systeem gebaseerd op strikte rassensegregatie) en het verzet
daar tegen (in Z-Afr en internationaal)
→ tot vrij vreedzame overgang naar echte democratische, multiraciale samenleving
→ machtsoverdracht van laatste blanke president aan Nelson Mandela
1.1. Zuidelijk Afrika: wat en waar?
Zuid-Afrika als land is onderdeel van Zuidelijke Afrika dat minstens 3 geografische
omschrijvingen heeft
• ECO: Donker groen gearceerd: Southern African Costums Union (SACU) (1910-) en
geografische subregio (VN-definitie)
o Douane-unie
▪ In Britse koloniale periode vonden Britten het handig om een unie te
creëren tussen wat op dat moment Britse kroondomeinen waren
• Z-Afrika: ontwikkelt zich als het economische zwaartepunt
• Botswana
• Lesotho en Swaziland
• GEOG: Licht groen gearceerd: fysisch geografisch
o Gebied onder de evenaar gekenmerkt door vergelijkbare geografie
o Vegetatie, fauna, flora
o +Angola, Zimbabwe, Mozambique, Madagascar…
• ECO: Licht groen: Southern African Development Community (SADC) (1980-)
o Zelfs Tanzania en deel Congo
o Poging om de regio te integreren ~ EU
▪ Politiek
▪ Voor een deel militair
▪ Vooral economisch
, • Nota: misschien ook: Alle landen die op één of andere manier historisch gezien
invloed hebben ontvangen van de ontwikkeling van Zuid-Afrika
o Bv. Rodesië (latere Zimbabwe) einde 19e E en 1e helft 20e E
o Bv. Namibië (eerst Duitse kolonie – na WOI Britse kolonie – na WOII soort Z-
Afr provincie)
o Bv. Botswana (gemeenschappelijk Brits koloniaal verleden)
1.2. Algemene kenmerken en uitdagingen van de Rainbow nation
1.2.1. “De wereld in één land”
= weinig landen in de wereld die in haar geschiedenis zo beïnvloed is geweest door zo veel
internationale spelers
• Voor een stuk creatie van het Europese kolonialisme
• Ook invloed van voormalig Nederlands-Indië
• Vormgegeven door Europese, N-Am en Aziatische invloedssferen
→Grote mate van verscheidenheid → sinds 1994 uitgebuit als “rainbow nation” → klopt
maar gaat gepaard met enorme uitdagingen
Bv. in 2010 WK voetbal in Z-Afr werd aangegrepen om land als kleurrijke natie voor te stellen
1.2.2. Geografie
• Heeft de politieke en staatkundige richting van het land meebepaald
bv. waarom het land vrij laat is opengesteld voor kolonisatie (17e eeuw)
, • Highveld (hoogplateau)
o Binnenland
o Relatief moeilijk toegankelijk
o Grootste gedeelte van het land
• Lowveld (laagplateau)
o Vruchtbare kustgebieden
o Relatief gemakkelijk toegankelijk
• Great escarpment (plateaurand)
= steile hellingen vanaf het hoge centrale Zuid-Afrikaanse plateau naar beneden in de
richting van de oceanen aan drie kanten
o Vooral in het oosten: dramatisch niveauverschil
▪ Drakensberg
o Zeer grillig reliëf dat voor veel decennia de grens is geweest tegen het verdere
oprukken van de blanke kolonisten
▪ Waar het in de 19e eeuw regelmatig tot conflicten is gekomen tussen
de kolonisten en zwarte Afrikaanse bevolking
1.2.3. Politiek-administratieve indeling (sinds 1994)
<1994: democratisch systeem maar met superioriteit van de blanken en uitsluiting van de
zwarte meerderheid
>1994 democratische republiek gebaseerd op non-raciale gelijkheid van iedere burger
➢ Altijd een klein beetje naar Brits model
➢ Sterke federalistische principes: provincies
De tien provincies van ZA
• Met relatief sterke autonomie
• Hebben hun oorsprong in de geschiedenis <1994
o Kaap: verwijst naar de Kaap
▪ Nu verdeeld in 3 nieuwe provincies na 1994
o Vrijstaat: verwijst naar Oranje-Vrijstaat als 1 vd 2 boerenrepublieken
▪ Nu een provincie
o Transvaal: verwijst naar 1 vd 2 boerenrepublieken die het gevolg waren van
boerennationalisme
▪ Nu verdeeld in een aantal provincies in het noorden
, • Bv. Limpopo
• Bv. Mpumalanga (spreek je uit als umpumalanga)
• Bv. Gauteng (lijkt op de Nederlandse randstad)
o Johannesburg: economische hart
o Pretoria: administratieve hart
• Bv. Kwazulu-natal
o Met name de Aziatische aanwezigheid toonaangevend
in het politieke en culturele landschap
o Heel aparte cultuur; andere historische ontwikkeling
• Lesotho en Swaziland apart
o Swaziland heeft nu een andere naam
Parlementaire & democratische republiek: met een sterke traditie om politieke en
institutionele bevoegdheden te verdelen over het hele land
• Kaapstad: parlement
o Was ook zo in de pre-1994 periode
• Bloemfontein: hooggerechtshof
o Hoogste bestuurlijke rechtbank
o Hoofdstad van oude Oranje Vrijstaat
• Pretoria: regeringszetel
o Officiële hoofdstad
o Vgl. met Washington in de V.S.
• Johannesbug: grondwettelijk hof
o Waarborgen van de grondwet
o Zeer liberale, progressieve grondwet
▪ Persoonlijke & sociale rechten
o Vgl. met New York in de V.S.
